by : Reena brahmbhatt
કહેવાય છે કે, રાજકારણમાં લોકોને લલચાવવા પાર્ટીઓ ગમે તે હદે જતી હોય છે.હાલમાં જ આ નજારો ખાસ કરીને જમ્મુ-કાશ્મીરની ચૂંટણીઓને લઈને જોવા મળ્યો છે.ભારતના આ ભૂ-ભાગને માંડ માંડ ધારા-370 ના ગાળિયામાંથી મુક્તિ અપાવી છે.પરંતુ લોકસભા ચૂંટણીમાં બીજેપીની પીછેહઠ બાદ જાણે કટ્ટરતાવાદીઓ અને પાક તરફી માનસિકતા ધરાવતા નેતાઓ ગુલતાનમાં હોય તેવું જણાય છે. કાશ્મીરમાં વિધાનસભા ચૂંટણીની તારીખની જાહેરાત થતાની સાથે જ તમામ રાજકીય પક્ષોએ પોતાની તૈયારીઓ તેજ કરી દીધી છે. અને ધારા-370 દૂર થયા બાદ પણ હજી અલગાવવાદીઓને ખુશ કરવા તેઓ ફરી જુના યુગના ફરી લાદવા માંગે છે.અને કોંગ્રેસ હંમેશા આવા તત્વોને સાથ આપે છે.ત્યારે લોકોએ પણ આ વિચારવું જ જોઈશે.અન્યથા સત્તા તેવા લોકોના હાથમાં હશે કે જેઓ વોટ લેવા કંઈપણ કરી શકે છે.આ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ અને નેશનલ કોન્ફરન્સે સાથે મળીને લડવાનું નક્કી કર્યું છે. કોંગ્રેસે સોમવારે મોડી રાત્રે 9 ઉમેદવારોની પ્રથમ યાદી પણ જાહેર કરી છે.અને તેનાથી વિશેષ તો કાશ્મીર ભારતથી હજીપણ દૂર જાય કે રહે તે માટે બીજી તરફ, નેશનલ કોન્ફરન્સ (NC) એ ગયા અઠવાડિયે જારી કરેલા તેના મેનિફેસ્ટોમાં જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ‘સ્વાયત્ત શાસન’ પુનઃસ્થાપિત કરવાના વચનનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો, જેણે ચૂંટણી પહેલા આ મુદ્દા પર ફરી ચર્ચા જગાવી છે.
આ વખતે કાશ્મીરની વિધાનસભા ચૂંટણી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ઓગસ્ટ 2019માં કલમ 370 નાબૂદ થયા બાદ અહીં પહેલીવાર વિધાનસભા ચૂંટણી યોજાવા જઈ રહી છે. અનુચ્છેદ 370 એ જોગવાઈ હતી જે અગાઉના રાજ્યને વ્યાપક સત્તાઓ પ્રદાન કરતી હતી.
આવી સ્થિતિમાં, ચાલો આ અહેવાલમાં વિગતવાર જાણીએ કે શું NC જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં વઝીર-એ-આઝમના યુગને પાછો લાવવાનું વચન પૂરું કરી શકશે.
સૌથી પહેલા તો ચાલો જાણીએ કે મેનિફેસ્ટોમાં કઈ કઈ જાહેરાતો કરવામાં આવી છે.
નેશનલ કોન્ફરન્સે ગત મંગળવારે એટલે કે 20મી ઓગસ્ટે પોતાનો મેનિફેસ્ટો જાહેર કર્યો હતો, આ મેનિફેસ્ટોમાં 12 ગેરંટી આપવામાં આવી છે. તેમાં અનુચ્છેદ 370ની પુનઃસ્થાપના અને જમ્મુ અને કાશ્મીરના રાજ્યનો દરજ્જો અને વર્ષ 2000માં તત્કાલીન વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલ સ્વાયત્તતાના ઠરાવનો અમલ સામેલ છે.
એનસી મેનિફેસ્ટોમાં લખવામાં આવ્યું છે કે, “અમે જમ્મુ અને કાશ્મીરની સ્વાયત્તતા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે તમામ જરૂરી પ્રયાસો કરીશું. અમે જમ્મુ અને કાશ્મીરની એકતા અને રાજ્યનો દરજ્જો તેમજ જમ્મુ અને કાશ્મીરના લોકોને આપવામાં આવેલા બંધારણીય અધિકારોને પુનઃસ્થાપિત કરીશું. અમે વચન પણ આપીએ છીએ. ખાતરી કરવા માટેના અમારા પ્રયત્નોને વધુ તીવ્ર બનાવવા
તમને જણાવી દઈએ કે નેશનલ કોન્ફરન્સ દ્વારા સ્વાયત્તતાની માંગ નવી નથી. 2000 માં, ફારુક અબ્દુલ્લાની આગેવાની હેઠળની એનસી સરકારે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સ્વાયત્તતા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે વિધાનસભામાં ઠરાવ પસાર કર્યો હતો, પરંતુ તેનો ક્યારેય અમલ થયો ન હતો.
કોંગ્રેસ સાથે નેશનલ કોન્ફરન્સનું જોડાણ; જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ‘વઝીર-એ-આઝમ’નો યુગ પાછો લાવવાનું વચન!
સ્વાયત્તતાની માંગનો ઐતિહાસિક સંદર્ભ
સ્વાયત્તતાની માંગનો ઐતિહાસિક સંદર્ભ જમ્મુ અને કાશ્મીરના ભારતમાં વિલીનીકરણ સાથે સંબંધિત છે. વર્ષ 1947માં જ્યારે ભારત આઝાદ થયું ત્યારે જમ્મુ અને કાશ્મીરના મહારાજા હરિ સિંહે કેટલીક શરતો પર કાશ્મીરને ભારતમાં ભેળવી દીધું હતું. આ શરતો અનુસાર જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ સ્વાયત્તતા આપવામાં આવી હતી.
આ શરત કલમ 370 હેઠળ બંધારણમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી. કલમ 370 હેઠળ, જમ્મુ અને કાશ્મીરને વિશેષ અધિકારો અને સ્વાયત્તતા, જેમ કે અલગ બંધારણ, રાજ્યનો પોતાનો ધ્વજ અને ‘વઝીર-એ-આઝમ’ (વડાપ્રધાન) અને ‘સદર-એ-રિયાસત’ (પ્રમુખ) નું પદ. જો કે, સમય સાથે, ભારત સરકારે જમ્મુ અને કાશ્મીરના વિશેષ અધિકારોમાં કાપ મૂકવાનું શરૂ કર્યું, જેના કારણે રાજ્યની સ્વાયત્તતામાં ઘટાડો થતો રહ્યો.
વર્ષ 1953માં શેખ અબ્દુલ્લાની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ ‘વઝીર-એ-આઝમ’ અને ‘સદર-એ-રિયાસત’ ના પદો નાબૂદ કરવામાં આવ્યા હતા. 2019 માં, જમ્મુ અને કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો સમાપ્ત કરીને અને તેને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવતા, કલમ 370 સંપૂર્ણપણે રદ કરવામાં આવી હતી.
આ સંદર્ભમાં સ્વાયત્તતાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે, જેથી જમ્મુ-કાશ્મીરને ફરીથી તે વિશેષ દરજ્જો અને અધિકારો મળી શકે જે તેને ભારતમાં વિલીનીકરણ સમયે આપવામાં આવ્યા હતા.
કોંગ્રેસ સાથે નેશનલ કોન્ફરન્સનું જોડાણ; જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ‘વઝીર-એ-આઝમ’નો યુગ પાછો લાવવાનું વચન!
સ્વાયત્તતાની માંગના મુખ્ય લક્ષણો શું છે?
1996ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં, નેશનલ કોન્ફરન્સ (NC) 87માંથી 57 બેઠકો જીતીને સત્તામાં પાછી આવી. 26 જૂન 2000ના રોજ, નેશનલ કોન્ફરન્સ સરકારે વિધાનસભામાં સ્વાયત્તતાની માંગણી કરતો ઠરાવ પસાર કર્યો.
આ દરખાસ્તના કેટલાક મુખ્ય મુદ્દાઓમાં બંધારણમાં અનુચ્છેદ 370ને “વિશેષ” તરીકે જાહેર કરવાનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે તેને “અસ્થાયી” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત આ પ્રસ્તાવમાં 1953 પછી જમ્મુ અને કાશ્મીર પર લાદવામાં આવેલા વિવિધ અનુચ્છેદને રદ કરવા અને ‘વઝીર-એ-આઝમ’ અને ‘સદર-એ-રિયાસત’ના પદોને ફરીથી લાગુ કરવાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
વિધાનસભામાં ઠરાવ પસાર થયા પછી, તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી ફારૂક અબ્દુલ્લાએ કહ્યું, “તે અમારા ચૂંટણી વચનમાં સામેલ હતું કે અમે જમ્મુ અને કાશ્મીરના લોકોનું ગૌરવ અને સન્માન પુનઃસ્થાપિત કરીશું.”
આ પ્રસ્તાવનું શું થયું?
4 જુલાઈ, 2000ના રોજ, તત્કાલિન વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીની આગેવાની હેઠળની કેન્દ્રીય કેબિનેટે દરખાસ્તને નકારી કાઢી હતી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે આ પ્રસ્તાવ બંધારણની જોગવાઈઓને તોડવાનો પ્રયાસ કરે છે અને દેશની એકતા અને રાજ્યના લોકોના હિતોને નુકસાન પહોંચાડશે. કેબિનેટે આ પ્રસ્તાવને સંસદમાં રજૂ ન કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
સ્વાયત્ત જમ્મુ અને કાશ્મીરના વચન પાછળ NCનો ઈરાદો શું છે?
આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને, આ વચન સ્થાનિક લોકોમાં લોકપ્રિયતા વધારવા અને મત મેળવવાની વ્યૂહરચના હોઈ શકે છે. મેનિફેસ્ટોમાં સ્વાયત્તતાની માંગ કરીને, પાર્ટી સંકેત આપી રહી છે કે તેઓ બંધારણીય અને કાયદાકીય ફેરફારો તરફ કામ કરશે જે જમ્મુ અને કાશ્મીરના વિશેષ અધિકારોને પુનઃસ્થાપિત કરશે.
જેઓ જમ્મુ અને કાશ્મીર માટે વિશેષ દરજ્જો અને વધુ સ્વાયત્તતાની માંગ કરી રહ્યા છે તેમની આકાંક્ષાઓને પૂર્ણ કરવા માટે આ વચન આપવામાં આવ્યું છે અને આ તેમનું સમર્થન મેળવવાનો એક માર્ગ બની શકે છે.
ભાજપે નિશાન સાધ્યું
ભારતીય જનતા પાર્ટીએ નેશનલ કોન્ફરન્સના મેનિફેસ્ટોને રાષ્ટ્ર વિરોધી ગણાવ્યો હતો. જમ્મુ ભાજપના સાંસદ જુગલ કિશોર શર્મા અને જમ્મુ-કાશ્મીર ભાજપના મુખ્ય પ્રવક્તા સુનીલ સેઠીએ એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં કહ્યું કે આ ઢંઢેરો રાષ્ટ્રવિરોધી અને અલગતાવાદીઓને સમર્થક છે.
