NavIC Satellite Failure 2026: ભારતની સ્વદેશી રીજનલ નેવિગેશન સિસ્ટમ ખૂબ જ મોટા સંકટના સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહી છે. NavIC (નેવઆઈસી) અથવા નેવિગેશન વિથ ઈન્ડિયન કોન્સ્ટેલેશનના સેટેલાઈટની પરમાણુ ઘડિયાળમાં આવેલી ખામીને કારણે તેના વ્યૂહાત્મક અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ઉપયોગને લઈને સવાલીયા નિશાન ઉભા થઈ રહ્યા છે.
આ ચિંતા એટલા માટે વધી ગઈ છે કે IRNSS-1F (ઈન્ડિયન રીજનલ નેવિગેશનલ સેટેલાઈટ સિસ્ટમ-1એફ) સેટેલાઈટમાં લાગેલી અંતિમ સંચાલિત પરમાણુ ઘડિયાળે પણ 10 માર્ચે અચાનક કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું. ત્યારબાદ પોઝિશનિંગ, નેવિગેશન અને ટાઇમિંગ સેવાઓ માટે માત્ર ત્રણ જ સેટેલાઈટ બચ્યા છે, જે આ કામ માટે સક્ષમ છે.
પરમાણુ ઘડિયાળોમાં ખામીથી નેવઆઈસીમાં મુશ્કેલી
એક્સપર્ટ્સ કહે છે કે નેવઆઈસી (NavIC) સિસ્ટમ અસરકારક રીતે કામ કરે તે માટે ઓછામાં ઓછા એવા ચાર સેટેલાઈટની જરૂર છે, જેમાં પરમાણુ ઘડિયાળો બરાબર કામ કરી રહી હોય. જો આ ન્યૂનતમ જરૂરિયાત પૂરી ન થાય તો ભલે તે નાગરિક ઉપકરણો હોય કે પછી સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ઉપયોગમાં લેવાતા ઉપકરણો, નેવઆઈસી સિસ્ટમ ભરોસાપાત્ર રહેતી નથી.
નેવઆઈસી બે પ્રકારના સિગ્નલ પર કામ કરે છે
ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) ના એક પૂર્વ વૈજ્ઞાનિક અનન્યા રેના જણાવ્યા અનુસાર નેવઆઈસી જેવી સિસ્ટમ બે પ્રકારના સિગ્નલો પર કામ કરે છે. એક ઓપન સિગ્નલ હોય છે, જે સિવિલિયન ઉપયોગ માટે હોય છે; અને બીજા પ્રતિબંધિત અને સંવેદનશીલ હોય છે, જે સિગ્નલ ખૂબ જ સચોટ હોય છે અને તેનો ઉપયોગ સશસ્ત્ર સેનાઓ કરે છે. સૈન્ય કાર્યવાહી માટે આ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે આનાથી તેની સચોટતા પ્રભાવિત થાય છે.
નેવિગેશન સેટેલાઈટની સશસ્ત્ર સેના માટે અગત્યતા
નેવિગેશન સેટેલાઈટ સેનાઓ માટે લોજિસ્ટિક, મેપિંગ અને યોજના બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
એક્સપર્ટ્સ વિદેશી નેવિગેશન સેટેલાઈટ સિસ્ટમને સૈન્ય જરૂરિયાતો માટે સુરક્ષિત માનતા નથી, કારણ કે ખાસ કરીને સંઘર્ષ દરમિયાન યુદ્ધ રણનીતિ દુશ્મનોના હાથમાં જવાનું જોખમ વધી જાય છે.
જો દુશ્મનો સુધી સંવેદનશીલ સિગ્નલ પહોંચી જાય, તો તેઓ તેનો ફાયદો ભારત વિરુદ્ધ ઉઠાવી શકે છે.
ભારતમાં નેવઆઈસી સિસ્ટમ કાર્યક્રમ
કારગિલ યુદ્ધના સમયે અમેરિકાએ જીપીએસ ડેટા આપવાની ના પાડી દીધી હતી. ત્યારપછી જ સ્વદેશી નેવઆઈસી સિસ્ટમ વિકસાવવાનું કામ શરૂ થયું હતું.
જોકે ઇન્ડિયન રીજનલ નેવિગેશનલ સેટેલાઈટ સિસ્ટમ કાર્યક્રમ પર ઔપચારિક કામ 2013 થી 2018 ની વચ્ચે થયું, જેથી વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રમાં સંપૂર્ણ સ્વાયત્તતા મળી શકે.
પરંતુ, આ સિસ્ટમને ઘણા ટેકનિકલ પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે, જેમાં સેટેલાઈટો પર લાગેલી પરમાણુ ઘડિયાળોમાં આવતી ખામી સૌથી મોટી સમસ્યા છે.
સચોટ નેવિગેશન અને પોઝિશનિંગ માટે ખૂબ જ સચોટ ટાઇમિંગની જરૂર હોય છે અને તેના માટે આ ઘડિયાળો અત્યંત મહત્વની છે.
