NCR vs FIR Guide: જ્યારે મામલો સંજ્ઞેય એટલે કે ગંભીર ગુના સાથે જોડાયેલો હોય તો પોલીસ માટે જરૂરી છે કે તે FIR નોંધે, પરંતુ મામલો સામાન્ય અને બિન-સંજ્ઞેય (નોન-કોગ્નિઝેબલ) હોય તો FIR નહીં પણ NCR (નોન કોગ્નિઝેબલ રિપોર્ટ) નોંધવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે કોઈ ડોક્યુમેન્ટ ખોવાઈ જાય, લાયસન્સ ખોવાઈ જાય અથવા મોબાઈલ-ટેબ વગેરે ખોવાઈ જાય તો પોલીસને રિપોર્ટ કરવામાં આવે છે અને પોલીસ NCR નોંધે છે. આખરે શું છે NCR અને તેની જરૂર ક્યારે અને કેમ પડે છે?
FIR અને NCR માં છે ઘણો તફાવત
જોવામાં આવે તો ગુનાઓને પણ બે કેટેગરીમાં રાખવામાં આવ્યા છે. ગંભીર પ્રકારનો ગુનો જે કોગ્નિઝેબલ ઓફેન્સ છે અને ઓછો ગંભીર એટલે કે મામૂલી ગુનો જેને નોન-કોગ્નિઝેબલ ઓફેન્સ કહેવામાં આવે છે. ખરેખર, નોન-કોગ્નિઝેબલ ઓફેન્સ મામૂલી પ્રકારનો ગુનો છે જેમાં પોલીસ FIR નોંધતી નથી અને FIR કરવા માટે તેની કોઈ બાધ્યતા પણ નથી.
પોલીસ નોંધે છે NCR
પોલીસ આવા ગુનાના કિસ્સામાં થાણાની ડાયરીમાં એન્ટ્રી કરે છે અને તે આધારે NCR નોંધે છે. જો કોઈનું કોઈ સર્ટિફિકેટ ખોવાઈ જાય, જો ક્યાંક મોબાઈલ ગુમ થઈ જાય અથવા લેપટોપ કે ટેબ ગુમ થઈ જાય, કોઈનું પર્સ ગાયબ કે ગુમ થઈ જાય અને તેમાં કેટલાક એવા દસ્તાવેજો જેમ કે ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ, ગાડીના પેપર્સ વગેરે હોય તો પોલીસને જાણ કરવી જરૂરી છે. આવા કિસ્સામાં પોલીસ NCR નોંધે છે. NCR નોંધાયા બાદ ફરીથી આવા ડોક્યુમેન્ટ્સ બનાવવામાં મદદ મળે છે.
ડોક્યુમેન્ટ્સ ફરી બનાવવામાં અને ક્લેમમાં મદદ
ખરેખર, એવો દસ્તાવેજ જે ગુમ થઈ ગયો હોય અને કોઈ તેનો ખોટો ઉપયોગ કરી શકતું હોય તો NCR કરાવવાથી બચાવ થઈ શકે છે. ધારો કે, કોઈ ગુમ થયેલા મોબાઈલનો ખોટો ઉપયોગ કરી લે તો પણ NCR હોવાથી પ્રોટેક્શન (સુરક્ષા) મળી જાય છે. આવી જ રીતે લેપટોપ કે ટેબ વગેરે ગુમ થવાની સ્થિતિમાં NCR થી બચાવ થાય છે. જો ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ જેવો કોઈ ડોક્યુમેન્ટ ખોવાઈ ગયો છે તો NCR નોંધાયાના આધારે ડુપ્લિકેટ ડોક્યુમેન્ટ મેળવવામાં મદદ મળે છે. સાથે જ જો કોઈ કિંમતી સામાનનો વીમો (ઇન્સ્યોરન્સ) લીધેલો હોય તો પણ NCR ના સહારે ઇન્સ્યોરન્સ ક્લેમમાં મદદ મળે છે.
ઓનલાઈન પણ નોંધાવી શકો છો NCR
નવા કાયદા ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતાની કલમ-૧૭૪ (પહેલા CRPC ની કલમ-૧૫૫) હેઠળ જ નોન-કોગ્નિઝેબલ રિપોર્ટ એટલે કે NCR નોંધાય છે. NCR નોંધ્યા પછી પોલીસ તેની નકલ કોર્ટને મોકલે છે અને સામાન મળી આવતા તે ફરિયાદ કરનારને સોંપી દે છે. મેજિસ્ટ્રેટના આદેશ વિના પોલીસ તપાસ કરતી નથી. કોઈ સામાન ગુમ થવાની સ્થિતિમાં પોલીસ વિભાગની સંબંધિત સાઈટ પર જઈને NCR ઓનલાઈન નોંધવાનો પણ વિકલ્પ મળે છે. તેમાં ગુમ થયેલા સામાનની વિગતો, સમય અને સ્થળ વગેરે ભર્યા પછી ઓનલાઈન NCR નોંધાઈ જાય છે. તેની નકલ પ્રિન્ટ કરી શકાય છે.
