Nehru Savarkar Bharat Ratna controversy: કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અમિત શાહ અને RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવતે થોડા દિવસો પહેલા દક્ષિણ અંદમાનમાં વી. ડી. સાવરકરની મૂર્તિનું અનાવરણ કર્યું. કોંગ્રેસ અવારનવાર સાવરકરની આલોચના (ટીકા) કરે છે જ્યારે ભાજપ તેમને આઝાદીની લડાઈ માટે એક આદર્શ માને છે. આ દરમિયાન નેહરુ આર્કાઇવ્સમાંથી હાલમાં જ જાહેર કરવામાં આવેલા દસ્તાવેજોથી ખબર પડે છે કે ભારતના પહેલા વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુએ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનને સલાહ આપી હતી કે સાવરકરને ભારત રત્ન (દેશનું સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન) ન આપવામાં આવે.
હિન્દુ મહાસભાએ સાવરકરને ભારત રત્ન આપવાનું આપ્યું હતું સૂચન
સાવરકરને ભારત રત્ન આપવાનું સૂચન હિન્દુ મહાસભાની પંજાબ એકમ તરફથી આવ્યું હતું. જૂન 1963 માં દેહરાદૂનથી રાધાકૃષ્ણનના પત્રનો જવાબ આપતા નેહરુએ લખ્યું, “તમારી ઓફિસે મને એક પત્ર મોકલ્યો છે જે હું પાછો મોકલી રહ્યો છું. આ પત્રમાં સૂચન આપવામાં આવ્યું છે કે સાવરકરને ભારત રત્ન આપવામાં આવે. સાવરકરે ચોક્કસપણે પોતાના શરૂઆતના દિવસોમાં સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં એક મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. પરંતુ બાદમાં તેઓ એક ખૂબ જ વિવાદાસ્પદ વ્યક્તિ બની ગયા. મને નથી લાગતું કે પંજાબ હિન્દુ મહાસભા દ્વારા આપવામાં આવેલા આ સૂચનને માનવું ઉચિત હશે.”
આ પહેલા નેહરુએ નેશનલ ડિફેન્સ એકેડમી (NDA) ખડકવાસલાને પણ સાવરકરને આમંત્રિત ન કરવા માટે લખ્યું હતું, જ્યારે અંદમાનમાં સેલ્યુલર જેલને તોડવાના પ્રસ્તાવનું સમર્થન કર્યું હતું, જ્યાં સાવરકર ઘણા વર્ષો સુધી કેદ હતા. 18 જાન્યુઆરી 1961 ના રોજ નેહરુએ તત્કાલીન રક્ષામંત્રી વી. કે. કૃષ્ણ મેનનને લખ્યું, “હું તમને એક પત્ર મોકલી રહ્યો છું જે મને મળ્યો છે. તમે શોધી શકો છો કે શું એ સાચું છે કે વી. ડી. સાવરકરને નેશનલ ડિફેન્સ એકેડમી, ખડકવાસલા આવવા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા છે. જો તેમને સાચે જ આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા છે અને તેમણે આમંત્રણ સ્વીકારી લીધું છે, તો મને લાગે છે કે આ તબક્કે આમંત્રણ પાછું ખેંચવું સમજદારી નહીં હોય. આનાથી એક વિવાદ ઉભો થશે. કદાચ વધુ સારું હોત કે તેમને આમંત્રિત ન કરવામાં આવ્યા હોત અથવા કોઈ ખાસ રીતે પ્રોત્સાહિત ન કરવામાં આવ્યા હોત. જો સાવરકરને આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા છે અને તેઓ ત્યાં જઈ રહ્યા છે, તો તેમની મુલાકાત વિશે કોઈ ખાસ હંગામો ન કરવો જોઈએ અને ન તો બહુ વધારે પ્રચાર કરવો જોઈએ. તેમને ફેરવી શકાય છે. મારું માનવું છે કે તેઓ ખૂબ વૃદ્ધ છે, લગભગ 90 વર્ષના.”
ગાંધીની હત્યા પછી પણ નેહરુએ લખ્યો હતો પત્ર
દસ્તાવેજો બતાવે છે કે 1948 માં મહાત્મા ગાંધીની હત્યા પછી (જેનાથી સાવરકર અને હિન્દુ મહાસભા પર અનેક આરોપો લાગ્યા) નેહરુએ રાધાકૃષ્ણનને કહ્યું હતું કે સાવરકરે પોતાના શરૂઆતના દિવસોમાં ભારતના સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં અહેમ ભૂમિકા ભજવી હતી, પરંતુ બાદમાં તેઓ એક વિવાદિત વ્યક્તિ બની ગયા. જોકે નેહરુના અનેક પત્રોમાં સાવરકરનો ઉલ્લેખ છે.
આવો જ એક પત્ર તેમણે તત્કાલીન બોમ્બે રાજ્યના શિવાજીનગરથી હિન્દુ મહાસભાના ધારાસભ્ય અને પોતાના દાદા બાળ ગંગાધર તિલક દ્વારા સ્થાપિત મરાઠી દૈનિક ‘કેસરી’ ના સંપાદક જે. એસ. તિલકને લખ્યો હતો. આમાં નેહરુએ તિલકને સેલ્યુલર જેલને ખતમ કરવામાં દખલ દેવા માટે કહ્યું હતું. તિલકે 8 જાન્યુઆરી 1961 ના રોજ નેહરુને પત્ર લખીને સાવરકર સાથે તેના જોડાણનો હવાલો આપતા જેલને એક સ્મારકમાં બદલવાની માંગ કરી હતી.
નેહરુએ 15 જાન્યુઆરી, 1961 ના રોજ જવાબ આપ્યો. તેમણે કહ્યું, “હું તમારા આ સૂચન સાથે સહમત નથી કે આ જેલ અથવા અન્ય કોઈ જેલને સ્મારક તરીકે જાળવી રાખવી જોઈએ. ભારતની દરેક જેલમાં લાંબા સમય સુધી જાણીતા ભારતીયો રહ્યા છે. તો શું આપણે આ તમામ જેલોને જૂના સમયના સ્મારક તરીકે જાળવી રાખવી જોઈએ? હમણાં જ દિલ્હી જિલ્લા જેલ, જે ઘણા વર્ષો સુધી ત્યાં રહેનારા જાણીતા લોકોના કારણે મશહૂર હતી, તેને તોડી પાડવામાં આવી.” જોકે, બાદમાં સેલ્યુલર જેલને રાષ્ટ્રીય સ્મારક જાહેર કરવામાં આવ્યું અને તેનું ઉદ્ઘાટન તત્કાલીન વડાપ્રધાન મોરારજી દેસાઈએ ફેબ્રુઆરી 1979 માં કર્યું હતું.
