NIA Case Matthew VanDyke: દિલ્હીની એક અદાલતે શુક્રવારે (18 સપ્ટેમ્બર) અમેરિકન નાગરિક મેથ્યુ વેનડાઈકને રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી (NIA) દ્વારા નોંધાયેલા કેસમાં જામીન આપી દીધા. અધિકારીઓએ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ (નિવારણ) અધિનિયમ (UAPA) હેઠળ નિર્ધારિત છ મહિનાની રિમાન્ડ અવધિ દરમિયાન તપાસ પૂર્ણ કરી ન હતી.
રાઉઝ એવન્યુ અદાલતના વિશેષ ન્યાયાધીશ પ્રશાંત શર્માએ જણાવ્યું કે તેમના આદેશમાં આપવામાં આવેલા તર્ક માર્ચમાં વેનડાઈક સાથે ધરપકડ કરાયેલા છ યુક્રેનિયન નાગરિકો પર પણ લાગુ પડે છે. તેમણે નિર્દેશ આપ્યો કે અદાલતના નિર્ણયની નકલો તે છ લોકોને પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે, જેથી તેઓ પોતાની-પોતાની જામીન અરજીઓ દાખલ કરી શકે.
NIAના અધિકારીઓએ માર્ચમાં વેનડાઈક અને છ યુક્રેનિયન નાગરિકો- પેત્રો હર્બા, તારાસ સ્લિવિયાક, ઇવાન સુકમાનોવ્સ્કી, મારિયન સ્ટેફાનકિવ, મેક્સિમ હોન્ચારુક અને વિક્ટર કામિન્સ્કીની ધરપકડ કરી હતી. એજન્સીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેઓ જરૂરી પરમિટ વિના મિઝોરમમાં પ્રવેશ્યા હતા અને ત્યાંથી મ્યાનમાર ગયા હતા, જ્યાં તેમણે કથિત રીતે સશસ્ત્ર ઉગ્રવાદીઓને તાલીમ આપી હતી.
જોકે, NIAએ સાતેય લોકો સામે નોંધાયેલી FIRમાં UAPAની કલમો લગાવી હતી, પરંતુ આ મહિનાની શરૂઆતમાં અદાલતમાં દાખલ કરવામાં આવેલી ચાર્જશીટમાં UAPAનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો ન હતો. ચાર્જશીટમાં માત્ર 2005ના Immigration and Foreigners Actનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
સમાચારોમાં NIAને ટાંકીને કહેવામાં આવ્યું હતું કે આતંકવાદ વિરોધી કાયદાના દાયરામાં આવતા તથ્યોની પુષ્ટિ કરવા માટે તેને વધુ સમયની જરૂર છે.
UAPA હેઠળ તપાસ એજન્સીઓને પોતાની તપાસ પૂર્ણ કરવા માટે આરોપીને 180 દિવસ સુધી કસ્ટડીમાં રાખવાની મંજૂરી હોય છે. આમ કરવામાં નિષ્ફળ રહે તો આરોપી જામીન મેળવવા માટે હકદાર બને છે.
અધૂરી ચાર્જશીટ દાખલ કરીને ડિફૉલ્ટ જામીન રોકી શકાય નહીં
બાર એન્ડ બેન્ચના અહેવાલ અનુસાર, ન્યાયાધીશ શર્માએ શુક્રવારે જણાવ્યું, ‘આવી સ્થિતિમાં તપાસ એજન્સી અધૂરી ચાર્જશીટ દાખલ કરીને અરજદાર/આરોપી મેથ્યુ એરોન વેનડાઈકને ડિફૉલ્ટ જામીન આપવાનો ઇનકાર કરવાના હેતુથી અધૂરી ચાર્જશીટ દાખલ કરીને BNSSની કલમ 187(3), જે UAPAની કલમ 43D સાથે મળીને તપાસ દરમિયાન મુક્તિને નિયંત્રિત કરે છે, તેનાથી બચી શકતી નથી.’
ન્યાયાધીશ શર્માએ વેનડાઈકને એક લાખ રૂપિયાના વ્યક્તિગત બોન્ડ પર જામીન આપ્યા અને તેમને દિલ્હીમાં રહેવાનો નિર્દેશ આપ્યો. દ હિંદુ અનુસાર, ભારતની બહાર જવાની પરવાનગી માંગતી તેમની અરજી પર અદાલત મંગળવારે સુનાવણી કરશે.
વેનડાઈક ‘સન્સ ઑફ લિબર્ટી ઇન્ટરનેશનલ’ (SOLI)ના સ્થાપક છે. આ સંગઠન પોતાના અનુસાર સરમુખત્યાર સરકારો સામે લડી રહેલી સેનાઓને સૈન્ય તાલીમ અને સાધનો ઉપલબ્ધ કરાવવાનો દાવો કરે છે. ધરપકડના સમય સુધી વેનડાઈક 2022થી યુક્રેનમાં કામ કરી રહ્યા હતા અને યુક્રેનિયન સશસ્ત્ર દળોમાં પણ સામેલ થઈ ચૂક્યા હતા.
SOLIએ દાવો કર્યો છે કે ભારતમાં અમેરિકી રાજદૂત સર્ગિયો ગોરે મે મહિનામાં દિલ્હી પ્રવાસ દરમિયાન વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો અને ભારતીય વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસ્રીને વેનડાઈકની સ્થિતિ અંગે ‘માહિતી આપી’ હતી. તે સમયે વેનડાઈક માત્ર પ્રવાહી લેતા ભૂખ હડતાળ પર હતા. તેમનો આરોપ હતો કે તેમને તબીબી સુવિધા મળી રહી નથી અને કોન્સ્યુલર ઍક્સેસથી પણ વંચિત રાખવામાં આવ્યા છે.
જ્યારે વિદેશ મંત્રાલયને પૂછવામાં આવ્યું કે શું ગોરે વેનડાઈકનો મુદ્દો રુબિયો અને મિસ્રી સમક્ષ ઉઠાવ્યો હતો અને શું નવી દિલ્હીએ આ સંદર્ભમાં અમેરિકી અધિકારીઓને કોઈ ખાતરી આપી હતી, ત્યારે વિદેશ મંત્રાલયે આ મહિનાની શરૂઆતમાં જણાવ્યું હતું કે આ મુદ્દો ‘એક કાનૂની મામલો છે અને અદાલતના નિર્દેશો અનુસાર આગળ વધશે.’
યુક્રેને NIAની કાર્યવાહી સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો
આ લોકોની ધરપકડના તરત બાદ યુક્રેને ભારત સમક્ષ ઔપચારિક વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. યુક્રેને પોતાના છ નાગરિકોની ધરપકડ સામે વાંધો વ્યક્ત કરતાં દાવો કર્યો હતો કે NIAનો કેસ ‘સુનિયોજિત અને રાજકીય રીતે પ્રેરિત’ હોવાનું જણાય છે.
