Parnami Sampraday: મહાત્મા ગાંધીની માતા પુતલીબાઈ ખૂબ ધાર્મિક સ્વભાવની સ્ત્રી હતી. તેઓ ગુજરાતમાં તે સમયના લોકપ્રિય પરનામી સંપ્રદાયની અનુયાયી હતી — એક એવો સંપ્રદાય જે હિંદુ અને ઇસ્લામ ધર્મની શ્રેષ્ઠ શિક્ષાઓને જોડે છે.
પરનામી સંપ્રદાયનું મૂળ
પરનામી સંપ્રદાયની શરૂઆત લગભગ 400 વર્ષ પહેલા જામનગરમાં થઈ હતી. તેને નિજાનંદ સંપ્રદાય તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ સંપ્રદાયના સ્થાપક શ્રી દેવચંદ્ર મહારાજ અને તેમના શિષ્ય મહામતી પ્રાણનાથજી હતા.
આ સંપ્રદાયનો ઉદ્દેશ ધર્મોને જોડવાનો અને માનવતા પર આધારિત જીવન જીવવાનો છે.
ગીતા અને કુરાનમાં કોઈ ભેદ નથી
ગાંધીજી પોતાની આત્મકથા *“સત્યના મારા પ્રયોગો”*માં લખે છે કે તેમની માતા જે મંદિરમાં પૂજા કરતી, ત્યાં પુજારી ગીતા અને કુરાન બંનેમાંથી પાઠ વાંચતો હતો. પરનામી લોકો માનતા હતા કે બધા ધર્મો એક જ સત્ય તરફ દોરી જાય છે.
પરનામી સંપ્રદાયના મુખ્ય સિદ્ધાંતો
સાત્વિક અને નિર્મળ જીવન
પરોપકાર અને દયા
અહિંસા અને શાકાહાર
દારૂ અને અશુદ્ધતા થી દૂર રહેવું
આ સિદ્ધાંતો ગાંધીજીના જીવનમાં પણ સ્પષ્ટ જોવા મળે છે.
દ્વિધર્મી ભાવના: હિંદુ અને ઇસ્લામનો સંગમ
પરનમી લોકો ભગવાન કૃષ્ણની આરાધના સાથે પૈગંબર મહંમદનું સ્મરણ પણ કરે છે. હિંદુ અનુયાયીઓ પ્રાણનાથજીને કલાકિ અવતાર માનતા હતા, જ્યારે મુસ્લિમ અનુયાયીઓ તેમને ઈમામ મહદી સ્વરૂપે માનતા હતા.
વિસ્તાર અને અનુયાયીઓ
આ સંપ્રદાયના અનુયાયીઓ ગુજરાત, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, મુંબઈ તેમજ નેપાળ સુધી ફેલાયેલા છે. મુંબઈમાં ભુલેશ્વર વિસ્તારમાં વિશેષ કૃષ્ણ પરનામી મંદિર પણ આવેલું છે.
પન્ના: પરનામી પરંપરાનું ધાર્મિક કેન્દ્
પરનામી સંપ્રદાયનું મુખ્ય ધાર્મિક કેન્દ્ર મધ્યપ્રદેશના પન્ના શહેરમાં છે.
તદુપરાંત જામનગર (ગુજરાત) અને ફુગુવા (કાઠમંડુ, નેપાળ) પણ મહત્વના કેન્દ્રો છે.
દર વર્ષે 1 થી 12 નવેમ્બર સુધી જામનગરમાં “પારાયણ મહોત્સવ” ઉજવાય છે, જેમાં દેશ-વિદેશથી લાખો પરનામી ભક્તો જોડાય છે.
