PM-CM Removal Bill: વડાપ્રધાન, મુખ્યમંત્રી અને મંત્રીઓને લાંબા સમય સુધી ન્યાયિક કસ્ટડીમાં રહ્યા બાદ હોદ્દા પરથી દૂર કરવાના રાજકીય રીતે વિવાદિત બિલની તપાસ કરી રહેલી એક સંસદીય સમિતિએ ‘સનસેટ ક્લોઝ’ (એક નિશ્ચિત સમય મર્યાદા પછી કાયદો સમાપ્ત થવો) ની ભલામણ કરી છે.
આનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે જે લોકો પાછળથી નિર્દોષ સાબિત થાય, તેમને કાયમ માટે હોદ્દા પરથી દૂર ન કરવામાં આવે. સાથે જ, સમિતિએ ગંભીર ગુનાહિત અપરાધોને વ્યાખ્યાયિત કરીને બિલના કાર્યક્ષેત્રને પણ મર્યાદિત કરવાનું સૂચન કર્યું છે.
નવા ભલામણ કરેલા પ્રસ્તાવમાં શું છે?
સમિતિએ એક સ્વતઃ નિરાકરણ ખંડ સામેલ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે જેના હેઠળ મંત્રીના હોદ્દા પરથી મુક્ત થવા, નિર્દોષ છૂટવા અથવા નિર્ધારિત સમયની અંદર ફરિયાદ પક્ષની કાર્યવાહી ન થવા પર નિલંબન આપમેળે સમાપ્ત થઈ જશે.
આ સુરક્ષા ઉપાયથી નિલંબિત મંત્રીને ન્યાયાલયો દ્વારા દોષમુક્ત કરવામાં આવ્યા બાદ પુનઃનિયુક્તિ માટે પાત્ર બનાવી શકાશે, જેનાથી એ સુનિશ્ચિત થશે કે અંતે નિર્દોષ સાબિત થયેલા વ્યક્તિને માત્ર ધરપકડના કારણે કાયમી રીતે હોદ્દા પરથી દૂર ન કરવામાં આવે.
અપરાધોની એક અલગ અનુસૂચિ સામેલ કરવાની ભલામણ
કાયદાના કાર્યક્ષેત્રને મર્યાદિત કરવા માટે, પેનલે ગંભીર ગુનાહિત અપરાધોને વ્યાખ્યાયિત કરવા અને કાયદાના અમલીકરણને લઈને અસ્પષ્ટતા દૂર કરવા માટે યોગ્ય અપરાધોની એક અલગ અનુસૂચિ સામેલ કરવાની ભલામણ કરી છે. તેણે ઉચ્ચ બંધારણીય હોદ્દેદારો સાથે જોડાયેલા કેસોની સુનાવણી માટે ત્વરિત કે વિશેષ ન્યાયાલયોની સ્થાપનાનું પણ સમર્થન કર્યું છે.
કમિટીએ નિષ્કર્ષ કાઢ્યો કે ભલે બંધારણીય નૈતિકતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને રાજનીતિના અપરાધીકરણને રોકવાના બિલના હેતુનું સમર્થન કરવું જોઈએ, પરંતુ તેના મૂળ માળખામાં પ્રક્રિયાત્મક સુરક્ષાના કડક ઉપાયો કરવાની જરૂર છે.
કમિટીએ કહ્યું કે દોષિત ઠેરવવાને બદલે લાંબા સમય સુધી કસ્ટડીમાં રાખવા પર બંધારણીય પરિણામો લાગુ કરવાથી ‘નિર્દોષ હોવાની ધારણા’ નબળી પડી શકે છે અને વ્યૂહાત્મક ધરપકડો દ્વારા રાજકીય દુરુપયોગની શક્યતા બની શકે છે.
પ્રસ્તાવિત બદલાવોનો હેતુ શું છે?
કમિટી અનુસાર, પ્રસ્તાવિત બદલાવોનો હેતુ પારદર્શી શાસન અને યોગ્ય કાનૂની પ્રક્રિયા તથા બંધારણીય સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન બનાવવાનો છે. એક ડઝનથી વધુ મુખ્ય લો યુનિવર્સિટીઓ અને કાનૂની સંસ્થાઓએ રાજનીતિને અપરાધની શ્રેણીમાંથી બહાર કરવાના બિલના હેતુનું સમર્થન કર્યું, પરંતુ ૩૦ દિવસની કસ્ટડી પછી હોદ્દા પરથી સ્વતઃ દૂર કરવામાં આવવાના પ્રસ્તાવનો વિરોધ કર્યો.
