Rafale Fighter Jet Deal: લાંબી ખેંચતાણ બાદ આખરે ઇન્ડિયન એરફોર્સે પોતાના માટે એક શાનદાર ફાઇટર જેટ પસંદ કરી લીધું છે. 114 રાફેલ વિમાનોની ડીલ હવે ટૂંક સમયમાં જ અંતિમ સ્વરૂપ લેશે. આ જેટ્સ આવ્યા પછી ઇન્ડિયન એરફોર્સના કાફલામાં કુલ 150 રાફેલ વિમાનો જોડાઈ જશે. DAC ની મીટિંગ બાદ આ અંગેની સત્તાવાર જાહેરાત થઈ ચૂકી છે. હવે માત્ર કેબિનેટ કમિટી ઓન સિક્યોરિટી એટલે કે CCS ની મંજૂરીની રાહ જોવાઈ રહી છે.
જણાવી દઈએ કે 17 થી 19 ફેબ્રુઆરી દરમિયાન ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોન ભારતની મુલાકાતે હશે. આ મુલાકાત પહેલા આ ડીલને CCS ની મંજૂરી મળવાની શક્યતા છે, જેથી ફ્રેન્ચ પ્રેસિડેન્ટના આગમન પર તેની અંતિમ જાહેરાત કરી શકાય. આપણે જાણીએ છીએ કે આ ડીલને DAC ની મંજૂરી મળી ગઈ છે. પરંતુ રક્ષણ સોદો ઘણો મોટો અને જટિલ વિષય હોય છે, જેના અનેક તબક્કા હોય છે. ચાલો સમજીએ કે રાફેલ ડીલમાં કયા તબક્કાઓ પૂર્ણ થયા છે.
ડિફેન્સ ડીલના વિવિધ તબક્કા
જરૂરિયાતની ઓળખ (Acceptance of Necessity – AON): આ તબક્કો પૂર્ણ થઈ ગયો છે. એરફોર્સને રાફેલની જરૂર છે, તે નક્કી થઈ ગયું છે.
RFI (Request for Information): સંભવિત કંપનીઓ પાસેથી માહિતી માંગવામાં આવે છે. આ ડીલમાં દસોલ્ટ એવિએશન (Dassault Aviation) કંપની સામેલ છે, તેથી આ તબક્કો પણ પૂર્ણ થઈ ગયો છે.
RFP (Request for Proposal): યોગ્ય કંપનીઓને ઔપચારિક ટેન્ડર જારી કરવામાં આવે છે. આ તબક્કો પણ પૂરો થયો છે.
તકનીકી મૂલ્યાંકન: વિમાનોની ટેકનિકલ તપાસ અને ટ્રાયલ થાય છે. રાફેલ પહેલાથી જ ભારતીય વાયુસેનામાં સેવા આપી રહ્યું હોવાથી ઉપકરણો અંગે કોઈ શંકા નથી.
ફીલ્ડ ટ્રાયલ: વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં વિમાનનું પરફોર્મન્સ ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે. ભારત રાફેલ ઉડાવી રહ્યું છે અને ‘ઓપરેશન સિંદૂર’માં પણ તેનો ઉપયોગ કરી ચૂક્યું છે, તેથી આ તબક્કો પણ લગભગ નક્કી માનવામાં આવે છે.
સ્ટાફ ઇવેલ્યુએશન રિપોર્ટ: ટ્રાયલ પછી વિગતવાર અહેવાલ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ તબક્કો પણ લગભગ પૂર્ણ ગણાય છે.
કોન્ટ્રાક્ટ નેગોશિયેશન કમિટી (CNC): આ તબક્કે વિમાનની કિંમત અને શરતો પર ચર્ચા થશે, જેમ કે કયા હથિયારો કે વર્ઝન આવશે.
CCS ની મંજૂરી: ડીલ નક્કી થયા બાદ કેબિનેટ કમિટી ઓન સિક્યોરિટી (CCS) અંતિમ મંજૂરી આપે છે.
કોન્ટ્રાક્ટ સાઇન અને ડિલિવરી: કરાર પર હસ્તાક્ષર થાય છે અને નક્કી સમયમર્યાદામાં ડિલિવરી શરૂ થાય છે. જો બધું સમયસર રહ્યું તો ભારતને 2028-29 સુધીમાં પ્રથમ વિમાન મળી જશે.
નવા અવતારમાં હશે નવું રાફેલ
ભારતીય વાયુસેના હાલમાં રાફેલના F4 વેરિઅન્ટનો ઉપયોગ કરવાની તૈયારીમાં છે. આ વેરિઅન્ટમાં સૌથી મોટો ફેરફાર તેની નેટવર્કિંગ સિસ્ટમમાં કરવામાં આવ્યો છે. જેમ સુખોઈ Su-30MKI ને અપગ્રેડ કરી ‘સુપર સુખોઈ’ જેવું બનાવવામાં આવ્યું છે, તેવું જ કામ દસોએ રાફેલ સાથે કર્યું છે. ‘ટ્રાઇડન્ટ એટલાન્ટિક 25’ નામના વોર ગેમમાં રાફેલે અમેરિકન F-35 લાઈટનિંગને પણ પોતાની મિસાઈલથી લોક કરીને દુનિયાને ચોંકાવી દીધી હતી.
ડેટા ફ્યુઝન સિસ્ટમ: ભવિષ્યની ચાવી
F4 વેરિઅન્ટ ‘Data Fusion’ નામની સિસ્ટમ સાથે આવે છે. આ એક ફૂલી ઓટોમેટિક સિસ્ટમ છે જે વિવિધ સેન્સર્સ અને રડારમાંથી મળતી માહિતીને એકસાથે કેલ્ક્યુલેટ કરી પાયલોટને યુદ્ધના મેદાન, સંભવિત ખતરા અને તેના પ્રકારની જાણકારી આપે છે. આનાથી પાયલોટ પર માનસિક દબાણ ઘટે છે અને તે વધુ સારા નિર્ણયો લઈ શકે છે.
વિમાન પોતે જ કહેશે: મને સર્વિસ જોઈએ છે!
નવા રાફેલમાં એક એવી સિસ્ટમ છે જે કોઈ પણ સંભવિત ખામીને અગાઉથી જ પારખી લે છે. જો એન્જિનના કોઈ ભાગમાં નુકસાન થતું હોય, તો વિમાન સમયસર તેની ચેતવણી આપી દેશે. આનાથી વિમાનને વધુ નુકસાનથી બચાવીને સમયસર રિપેર કરી શકાય છે, જે પાયલોટ અને પ્લેન બંનેની સુરક્ષા વધારે છે.
