POCSO Act Misuse Prevention: બાળકોના જાતીય શોષણ સંબંધિત પોક્સો (POCSO) કાયદાના દુરુપયોગ પર સુપ્રીમ કોર્ટે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને કહ્યું છે કે આ સમસ્યાનો સામનો કરવા માટે ‘રોમિયો-જુલિયટ ક્લોઝ’ જેવી કોઈ જોગવાઈ લાવવામાં આવે. આનો અર્થ એ છે કે સાચા કિશોર પ્રેમ સંબંધોને આ કાયદાના કડક નિયમોથી બહાર રાખી શકાય. સુપ્રીમ કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે હાઈકોર્ટ જામીન આપતી વખતે પીડિતાની ઉંમરનો મેડિકલ ટેસ્ટ કરાવવાનો આદેશ આપી શકે નહીં.
આ ચુકાદો અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના એક આદેશને પલટાવતા સંભળાવવામાં આવ્યો. સુપ્રીમ કોર્ટની બેંચમાં જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન કોટીશ્વર સિંહ સામેલ હતા. બેંચે કહ્યું કે વારંવાર એ જોવામાં આવ્યું છે કે આ કાયદાઓનો ખોટો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. તેથી, આ ચુકાદાની એક નકલ ભારત સરકારના કાયદા સચિવને મોકલવામાં આવે. કોર્ટે સૂચન આપ્યું કે આ સમસ્યાને ખતમ કરવા માટે પગલાં ભરવામાં આવે. આમાં ‘રોમિયો-જુલિયટ ક્લોઝ’ લાવવાનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે સાચા કિશોર પ્રેમ સંબંધોને આ કાયદાના સકંજામાંથી બચાવશે. સાથે જ, એક એવી પદ્ધતિ પણ બનાવવામાં આવે જેથી તે લોકો પર કેસ ચલાવી શકાય જેઓ બદલાની ભાવનાથી આ કાયદાઓનો ઉપયોગ કરે છે.
જોકે, બેંચે આ કાયદાને ‘ન્યાયની સૌથી પવિત્ર અભિવ્યક્તિ’ ગણાવ્યો, જે આજના બાળકો અને આવતીકાલના નેતાઓની રક્ષા માટે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે Pocso એક્ટ હેઠળ જામીન સમયે પીડિતાની ઉંમરનો મેડિકલ ટેસ્ટ કરાવવાનો અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો નિર્દેશ, દંડ પ્રક્રિયા સંહિતા (CrPC) ની કલમ ૪૩૯ (જામીન આપવા) હેઠળ તેમના અધિકાર ક્ષેત્રની બહાર હતો.
બેંચે ચુકાદો આપ્યો કે હાઈકોર્ટ જામીન આપતી વખતે ‘મિની-ટ્રાયલ’ (નાની સુનાવણી) કરી શકે નહીં અને ન તો એવા તપાસ પ્રોટોકોલ જારી કરી શકે જે અસ્તિત્વમાં રહેલા કાયદાઓની વિરુદ્ધ હોય. કોર્ટે કહ્યું, ‘પીડિતાની ઉંમરની જાણકારી મેળવવી એ ટ્રાયલ (કેસની સુનાવણી) ની બાબત છે. દસ્તાવેજોને જે મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે, તેને ત્યાં જ પડકારવા જોઈએ, કારણ કે તે જ યોગ્ય જગ્યા છે, નહીં કે જામીનની સુનાવણીમાં.’
શું છે મામલો?
આ મામલો ઉત્તર પ્રદેશ સરકારની એક અરજી સાથે જોડાયેલો છે. સરકારે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના તે આદેશને પડકાર્યો હતો, જેમાં એક આરોપીને જામીન આપવામાં આવ્યા હતા. આ મામલો એક સગીર બાળકી સાથે જોડાયેલા જાતીય શોષણનો હતો. જામીન આપતી વખતે હાઈકોર્ટે અનેક નિર્દેશો આપ્યા હતા, જેમાં એ પણ સામેલ હતું કે Pocso એક્ટના દરેક કેસમાં પોલીસ શરૂઆતમાં જ પીડિતાની ઉંમરનો મેડિકલ ટેસ્ટ કરાવે. સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના આ નિર્ણયને રદ કરી દીધો. જોકે, કોર્ટે જામીન આપવાના હિસ્સાને ‘અપરિવર્તિત’ રાખ્યો, એટલે કે જામીન યથાવત રાખ્યા.
