Rajya Sabha MP Salary Rights: વર્તમાનમાં રાજ્યસભા સાંસદો સભ્યોની સંખ્યા ૨૪૫ છે. આમાંથી ૨૩૩ સભ્યો રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની વિધાનસભાઓ દ્વારા ચૂંટાયા છે, જ્યારે ૧૨ સભ્યો રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નામાંકિત કરવામાં આવે છે. સામાન્ય જનતાના મનમાં એક સવાલ જરૂર રહે છે કે રાજ્યસભા સાંસદોને કેટલી સેલરી મળે છે? આજે અમે અહીં સાંસદોને મળતી સેલરી, ભથ્થાં, સુવિધાઓ અને લોકસભા સાંસદોથી અલગ બે પાવર વિશે જણાવી રહ્યા છીએ.
ખરેખર, માર્ચ ૨૦૨૫ માં કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરી બાદ રાજ્યસભા સાંસદોને ૨૪% વધેલી સેલરી મળે છે. વધેલી સેલરી ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૩ થી લાગુ થશે, જેનાથી તેમને ૩૧ માર્ચ સુધી ૫.૭૬ લાખ રૂપિયાનું એરિયર પણ મળ્યું. પાંચ વર્ષથી વધુ સર્વિસના દરેક વર્ષ માટે એક્સ્ટ્રા પેન્શન પણ ૨,૦૦૦ રૂપિયાથી વધારીને ૨,૫૦૦ રૂપિયા પ્રતિ મહિના કરી દેવામાં આવ્યું છે. છેલ્લી વખત વર્તમાન અને ભૂતપૂર્વ સાંસદોની સેલરી અને એલાઉન્સમાં ૨૦૧૮ માં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. આવો જાણીએ વધારા બાદ રાજ્યસભા સાંસદોની બેઝિક સેલરી, ભથ્થાં અને શું સુવિધાઓ મળી રહી છે?
રાજ્યસભા સાંસદોનો કાર્યકાળ કેટલો હોય છે?
જ્યાં લોકસભા સાંસદોનો કાર્યકાળ ૫ વર્ષનો હોય છે, ત્યાં રાજ્યસભા સાંસદોનો કાર્યકાળ ૬ વર્ષનો હોય છે. દર ૨ વર્ષે લગભગ એક તૃતીયાંશ સભ્યો રિટાયર પણ થાય છે. તેથી તેને કાયમી પણ કહેવામાં આવે છે. કારણ કે આ ક્યારેય ભંગ થતી નથી.
માસિક વેતન (Rajya Sabha MP Salary)
રાજ્યસભા સાંસદોને હવે દર મહિને ૧,૨૪,૦૦૦ રૂપિયા સેલરી મળે છે. ૨૦૧૮ ના રિવિઝનમાં MP ની બેઝિક સેલરી મોંઘવારી અને વધતી મોંઘવારી મુજબ ૧,૦૦,૦૦૦ પ્રતિ મહિના નક્કી કરવામાં આવી હતી. જે માર્ચ ૨૦૨૫ માં વધીને ૧.૨૪ લાખ રૂપિયા થઈ ગઈ છે. આ વધારો ‘સંસદ સભ્યોના વેતન, ભથ્થાં અને પેન્શન (સુધારા) અધિનિયમ, ૨૦૨૫’ હેઠળ પ્રભાવી થયો છે, જે લોકસભા અને રાજ્યસભા બંને પર લાગુ થાય છે.
દૈનિક ભથ્થું (Rajya Sabha MP Daily Allowances)
MPs નું દૈનિક ભથ્થું વધીને હવે ૨૫૦૦૦ રૂપિયા થઈ ગયું છે, જે સંસદ સત્ર કે સમિતિની બેઠકમાં ઉપસ્થિત રહેવા માટે આપવામાં આવે છે. આ સત્ર શરૂ થવાના ૩ દિવસ પહેલા અને સમાપ્ત થયાના ૩ દિવસ પછી સુધી આપવામાં આવે છે. આ માટે સભ્યએ રજિસ્ટરમાં સાઈન કરવી જરૂરી છે. આ પહેલા આ ભથ્થું ૨૦૦૦ રૂપિયા હતું.
મતવિસ્તાર ભથ્થું (Constituency Allowance)
કાર્યકાળ દરમિયાન રાજ્યસભા સાંસદને દર મહિને ૮૭૦૦૦ રૂપિયા મતવિસ્તાર ભથ્થું આપવામાં આવે છે.
કાર્યાલય ખર્ચ ભથ્થું
હવે MPs ને પોતાની ઓફિસ મેન્ટેન કરવા અને પોતપોતાના જિલ્લાઓમાં વોટર્સ સાથે જોડાવાના ખર્ચ માટે ૭૦,૦૦૦ રૂપિયાનું એલાઉન્સ મળે છે. આ ઉપરાંત, તેમને ઓફિસ એલાઉન્સ તરીકે દર મહિને ૬૦,૦૦૦ રૂપિયા અને પાર્લામેન્ટ સેશન દરમિયાન ૨,૦૦૦ રૂપિયા ડેઈલી એલાઉન્સ મળે છે.
પેન્શન
નોટિફિકેશન મુજબ, જૂના MPs ને મળતી પેન્શન પણ ૨૫,૦૦૦ રૂપિયાથી વધારીને ૩૧,૦૦૦ રૂપિયા પ્રતિ મહિના કરી દેવામાં આવી છે. પાંચ વર્ષથી વધુ સર્વિસના દરેક વર્ષ માટે એક્સ્ટ્રા પેન્શન ૨૦૦૦ રૂપિયાથી વધારીને ૨૫૦૦ રૂપિયા કરી દેવામાં આવ્યું છે.
મુસાફરી ભથ્થું
તેઓ પોતાના અને પોતાના પરિવાર માટે દર વર્ષે ૩૪ ફ્રી ડોમેસ્ટિક ફ્લાઈટ્સનો ફાયદો ઉઠાવી શકે છે. સાથે જ પ્રોફેશનલ અને પર્સનલ ઉપયોગ માટે ગમે ત્યારે ફર્સ્ટ-ક્લાસ ટ્રેન ટ્રાવેલ કરી શકે છે. તેઓ રોડ ટ્રાવેલ માટે માઈલેજ એલાઉન્સ પણ ક્લેમ કરી શકે છે.
અન્ય સુવિધાઓ
ટેલિફોન ભથ્થું: MPs ને ફોન અને ઇન્ટરનેટ ઉપયોગ માટે વાર્ષિક એલાઉન્સ મળે છે. દર વર્ષે ૧ લાખ ૫૦ હજાર ફ્રી કોલ્સ અને બ્રોડબેન્ડ ૧,૫૦૦ પ્રતિ માસ ફ્રી હોય છે.
આવાસ ભથ્થું: સરકાર તેમના રહેવાનો ખર્ચ પણ ઉઠાવે છે. પોતાના પાંચ વર્ષના ટર્મ દરમિયાન, MPs ને નવી દિલ્હીમાં વિના ભાડાનું ઘર આપવામાં આવે છે. તેમને સિનિયોરિટીના આધારે હોસ્ટેલ રૂમ, એપાર્ટમેન્ટ કે બંગલા આપવામાં આવી શકે છે. જે લોકો ઓફિશિયલ રહેવાની જગ્યાનો ઉપયોગ કરવા નથી માંગતા, તેઓ મહિનાનું હાઉસિંગ એલાઉન્સ મેળવવાના હકદાર છે.
વીજળી અને પાણી: MPs ને વાર્ષિક ૫૦,૦૦૦ ફ્રી યુનિટ વીજળી અને ૪,૦૦૦ કિલોલીટર પાણી પણ મળે છે.
મેડિકલ સુવિધાઓ: કેન્દ્રીય સરકારી યોજના હેઠળ (CGHS) હેઠળ ક્લાસ-૧ અધિકારી જેવી સુવિધાઓ મળે છે.
રાજ્યસભા સાંસદોના અધિકાર (Rajya Sabha MP Rights)
લોકસભા સાંસદોની જેમ રાજ્યસભા સાંસદોને પણ ઘણા અધિકારો મળે છે. આમાં વિધાયી શક્તિઓ, બંધારણ સુધારાની શક્તિ, નાણાકીય શક્તિ, કારોબારી સંબંધી શક્તિ, વિવિધ શક્તિઓ સામેલ છે. આ સિવાય રાજ્યસભા સાંસદોને બે એવા વિશેષ અધિકારો પ્રાપ્ત છે, જે લોકસભા સાંસદોને પણ પ્રાપ્ત નથી. આ પ્રકારની શક્તિઓનો સંબંધ દેશના સંઘીય માળખા સાથે છે અને રાજ્યસભાને રાજ્યોની એકમાત્ર પ્રતિનિધિ હોવાના કારણે આ પ્રકારની શક્તિઓ પ્રાપ્ત છે-
૧. બંધારણના અનુચ્છેદ ૨૪૯ મુજબ, રાજ્યસભા ઉપસ્થિત અને મતદાનમાં ભાગ લેનારા સભ્યોની બે-તૃતીયાંશ બહુમતીથી રાજ્ય યાદીના કોઈપણ વિષયને રાષ્ટ્રીય મહત્વનો વિષય જાહેર કરી શકે છે. રાજ્યસભા દ્વારા આવો પ્રસ્તાવ પસાર કરી દેવા પર સંસદ તે વિષય પર કાયદાનું નિર્માણ કરી શકે છે.
૨. બંધારણના અનુચ્છેદ ૩૧૨ મુજબ, રાજ્યસભા જ પોતાની બે-તૃતીયાંશ બહુમતીથી પ્રસ્તાવ પસાર કરી નવી અખિલ ભારતીય સેવાઓ સ્થાપિત કરવાનો અધિકાર કેન્દ્રીય સરકારને આપી શકે છે. રાજ્યસભા જ્યાં સુધી આ પ્રકારનો પ્રસ્તાવ પસાર ન કરી દે, ત્યાં સુધી સંસદ કે ભારત સરકાર કોઈ નવી અખિલ ભારતીય સેવાઓની વ્યવસ્થા કરી શકતી નથી.
