RSS Rebranding Changes: રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) તેની સ્થાપનાના 100માં વર્ષમાં ખૂબ જ મોટા સંગઠનાત્મક ફેરફારોની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આમ તો RSS હંમેશાથી જમીન સાથે જોડાયેલું સંગઠન છે. પરંતુ, હવે પાયાના સ્તરેથી તેના જોડાણને વધુ વધારવા માટે સંગઠનાત્મક રીતે નવા માળખામાં ઢાળવાની યોજના પર કામ થઈ રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી RSS પ્રમુખ (સરસંઘચાલક) મોહન ભાગવતે સંગઠનને લોકો સાથે જોડવા માટે જે પ્રકારની જરૂરિયાતો પર ભાર મૂક્યો છે, સંઘ આગામી દિવસોમાં તે જ ફેરફારોને પોતાના સંગઠનમાં ઉતારતું જોવા મળી શકે છે. સંગઠનમાં પરિવર્તનની આ પ્રક્રિયામાં તેના રાજકીય સંગઠન BJP સાથેના તાલમેલની વ્યવસ્થામાં પણ ક્રાંતિકારી પરિવર્તનની યોજના છે, જેના હેઠળ ટોચના સ્તરેથી સમન્વયને સીધો નીચેની તરફ ખસેડવાને બદલે પાયાના સ્તરેથી વિચારોને ઉપર સુધી લઈ જવા પર ફોકસ કરવાની પણ યોજના છે.
100માં વર્ષથી RSSનું નવું સ્વરૂપ
એક રિપોર્ટ અનુસાર, RSS પોતાના 100મા વર્ષમાં મોટા પાયે સંગઠનાત્મક પુનર્ગઠનની પ્રક્રિયા પર કામ કરી રહ્યું છે, જેનો લક્ષ્યાંક તેનું વિકેન્દ્રીકરણ છે. આના માધ્યમથી સંઘ પોતાના સંગઠનના પ્રારંભિક સ્તરને નિર્ણય લેવામાં પહેલા કરતા વધુ સ્વતંત્રતા આપવાનું વિચારી રહ્યું છે, જે વર્તમાન વ્યવસ્થા કરતા વધુ લવચીક હશે. આના માધ્યમથી સંઘ પોતાના પાયાના કાર્યકરોને વધુ શક્તિ આપવા માંગે છે અને પોતાના સંગઠનને અત્યાર કરતા પણ વધુ અસરકારક રીતે દરેક ગામડાઓ અને મહોલ્લાઓ સુધી લઈ જવા માંગે છે. સંઘના વરિષ્ઠ પદાધિકારીઓનું કહેવું છે કે આંતરિક સમિતિએ આ પ્રકારનો પ્રસ્તાવ તૈયાર કરી લીધો છે અને આગામી વર્ષે પ્રતિનિધિ સભાની બેઠકમાં તેના પર અંતિમ નિર્ણય લેવાવાનો છે.
સંઘના પ્રાંત અને ક્ષેત્ર વ્યવસ્થામાં ફેરફાર
RSS માં અત્યારે પ્રાંત વ્યવસ્થાનું ખૂબ જ મહત્વ છે. તે અત્યારે દેશમાં કુલ 46 પ્રાંતો દ્વારા કામ કરે છે. નવી વ્યવસ્થામાં સૌથી મોટો ફેરફાર આ જ સિસ્ટમમાં થવાનો છે. જે હેઠળ પ્રાંતોને 90 સંભાગોમાં બદલવામાં આવનાર છે. આના માધ્યમથી સંઘ પોતાની પાયાની ઈકાઈથી ટોચના નેતૃત્વનું અંતર ઘટાડવા માંગે છે, જેથી નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા વધુ સરળ અને ઝડપી બની શકે, સાથે જ સ્થાનિક સ્તરે તાલમેલ જાળવી રાખવામાં પણ વધુ સરળતા રહે. અત્યારે સંઘ પોતાના 11 ક્ષેત્ર પ્રચારકો દ્વારા કામ કરે છે, તેમની સંખ્યા ઘટાડીને 9 કરવામાં આવી શકે છે.
સરકારી સિસ્ટમ મુજબ નવી પહેલ
આવી જ રીતે સંગઠનમાં ફેરફારને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવ પ્રાંત પ્રચારકોને બદલે પ્રદેશ પ્રચારકની સિસ્ટમ શરૂ કરવાનો છે. આવી જ રીતે સૌથી મોટા પ્રદેશ યુપીમાં અત્યારે સંઘના સંગઠનમાં 6 પ્રાંત છે. તેને બદલે 9 સંભાગ વ્યવસ્થા બનાવવાની યોજના છે, જે શાસકીય સંભાગો (Administrative Divisions) ને અનુરૂપ હશે. તમામ સંભાગોના એક પ્રચારક હશે, જે સીધા પ્રદેશ પ્રચારક સાથે જોડાયેલા રહેશે. બે ક્ષેત્રોમાં જે ઘટાડાની યોજના છે, તે હેઠળ ઉત્તર પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડને એક ક્ષેત્રમાં લાવવામાં આવી શકે છે, જ્યારે રાજસ્થાનને ઉત્તરી ક્ષેત્ર સાથે જોડી શકાય છે. જોકે, સંભાગથી નીચેના સ્તરે વિભાગ અને જિલ્લા પ્રચારકની વ્યવસ્થામાં ફેરફારનો વિચાર નથી. લગભગ તમામ જિલ્લાઓમાં સંઘની ઓફિસ છે જ, જ્યાંથી ગામડાઓ અને મહોલ્લાઓ સુધી સંપર્ક વધારી શકાય છે.
સામાજિક બદલાવ પર પહેલા ફોકસ
RSS ચીફ મોહન ભાગવત સતત કહેતા રહ્યા છે કે સંઘના પ્રચારકોએ ન તો પોતાની સાદગી સાથે બાંધછોડ કરવી જોઈએ અને ન તો સત્તાની રાજનીતિમાં ગૂંચવાવું જોઈએ. તેના બદલે, તેઓ પ્રચારકોને એમ જ કહેતા રહ્યા છે કે તેઓ સામાજિક બદલાવ પર ફોકસ કરીને પોતાનું કામ કરતા રહે; અને તેનાથી તરત જ રાજકીય પરિવર્તનની અપેક્ષા ન રાખે. આ હેઠળ સંઘ પોતાની વ્યવસ્થામાં સામુદાયિક કાર્યો, પર્યાવરણ સુરક્ષા, સામાજિક સૌહાર્દ અને પારિવારિક મૂલ્યો પર ભાર આપતું રહેશે. પ્રચારકો પાસેથી અપેક્ષા રહેશે કે તેઓ પોતાની જાતને વધુમાં વધુ ભાષાઓ જાણવા અને સમજવામાં પારંગત બનાવવાનો પ્રયાસ કરે. આ સાથે જ સંઘના પોતાના જે મૂળભૂત 6 વિભાગો છે, જેમ કે પ્રચાર, બૌદ્ધિક, શારીરિક, વ્યવસ્થા, સંપર્ક અને સેવા, તેમાં કોઈ પણ પ્રકારના ફેરફારની યોજના નથી. અલબત્ત, ઇન્દ્રપ્રસ્થ વિશ્વ સંવાદ કેન્દ્રોનો વિસ્તાર અને તેમને મજબૂત ચોક્કસ કરવામાં આવશે, જેથી સંપર્ક અને તાલમેલ વધારવામાં મદદ મળે અને તેના માટે અત્યાધુનિક સાધનોનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
ભાજપ સાથેના સમીકરણમાં પણ પરિવર્તન
સંઘ આવનારા સમયમાં જે નવી વ્યવસ્થા અપનાવવા જઈ રહ્યું છે, તેમાં તેના પોલિટિકલ યુનિટ BJP સાથે તાલમેલની રીતમાં પણ પરિવર્તન જોવા મળવાનું છે. એટલે કે, હવે બંને સંગઠનોમાં માત્ર સીધા ટોચના સ્તરે સમન્વય પર જ ફોકસ રહેશે નહીં, પાયાના અને મધ્યમ સ્તરે પણ વાતચીતની વ્યવસ્થા રહેશે, જેથી પરસ્પર સંબંધો વધુ સ્થાનિક અને વ્યવહારુ રહે. સંઘમાં આ ફેરફાર, BJP માં ચાલી રહેલી નેતૃત્વ પરિવર્તનની પ્રક્રિયા દરમિયાન થઈ રહ્યો છે, જે બંને પારિવારિક સંગઠનોને દેશની વ્યવસ્થામાં લાંબી રેસ માટે તૈયાર રાખવાની યોજના મુજબ જણાય છે.
