SC Student Protest FIR: વિદ્યાર્થી પ્રદર્શન કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટ કડક, ગંભીર ગુનામાં સંડોવાયેલા લોકોને નહીં મળે રાહત
SC Student Protest FIR: ગયા મહિને દિલ્હીમાં CJPના નેતૃત્વમાં સંસદ સુધી કાઢવામાં આવેલા માર્ચ અને અન્ય રાજ્યોમાં પ્રદર્શનકારીઓ સામે પોલીસ દ્વારા કરવામાં આવેલી હિંસા તથા બળપ્રયોગ અંગે વ્યક્ત કરાયેલી ચિંતાવાળી અરજી પર સુનાવણી કરતાં સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે કહ્યું કે રાજ્યો પાસે FIR બંધ કરવાનો અથવા પાછો ખેંચવાનો કાનૂની અધિકાર છે.
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની ત્રણ ન્યાયાધીશોની ખંડપીઠે કહ્યું, “એ સ્પષ્ટ કરવામાં આવે છે કે અલગ-અલગ રાજ્યો અને રાષ્ટ્રીય રાજધાની પ્રદેશ દિલ્હી પ્રદર્શનકારીઓ સામેની FIR બંધ કરવા અથવા પાછી ખેંચવા માટે સ્વતંત્ર છે.”
આપરાધિક રેકોર્ડ ધરાવતા પ્રદર્શનકારીઓ સામેની FIR પાછી ખેંચવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતાં સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ અદાલતને જણાવ્યું કે સરકારે આ મુદ્દે ગંભીરતાપૂર્વક વિચાર કર્યો છે અને પ્રદર્શનના નેતાઓ સાથે સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, જેથી “શબ્દોના અર્થ”ને લઈને આ મામલાનો ઉકેલ લાવી શકાય.
તેમણે અદાલતને એ પણ જણાવ્યું કે તેઓ વરિષ્ઠ વકીલ વૃંદા ગ્રોવર સાથે સંપર્કમાં છે, જેઓ પ્રદર્શનકારીઓ સામે પેલેટ ગનના ઉપયોગ વિરુદ્ધના કેસમાં હાજર છે.
તેના જવાબમાં જસ્ટિસ બાગચીએ કહ્યું કે વર્તમાન ફોજદારી કાયદા હેઠળ FIR પાછી ખેંચવાની મંજૂરી છે. અદાલતે કહ્યું, “સરકારી વકીલ પાસે તેને પાછી ખેંચવાનો અધિકાર છે. આ FIRમાં ક્લોઝર રિપોર્ટ દાખલ કરી શકાય છે. આ વિદ્યાર્થીઓના માથા પર લટકતી રહી શકે નહીં.”
તેના જવાબમાં મહેતાએ કહ્યું કે તમામ FIR બંધ કરવાથી એવી સ્થિતિ ઊભી થશે કે જેમાં આપરાધિક રેકોર્ડ ધરાવતા 2,700થી વધુ લોકો સામે નોંધાયેલા કેસો, જેમાં ગંભીર અને જઘન્ય ગુનાઓ પણ સામેલ છે, સમાપ્ત થઈ જશે.
તેના જવાબમાં CJIએ મૌખિક રીતે કહ્યું કે આ મામલે બે પ્રકારની FIR છે. તેમણે કહ્યું, “પહેલી વિદ્યાર્થીઓ સામે છે, જ્યારે બીજી આદતી ગુનેગારો સામે છે. સૌપ્રથમ આ બંનેને અલગ કરવા પડશે.”
ગ્રોવરે બિહારમાં નોંધાયેલી FIRનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો, જેમાં એક FIRમાં 152 લોકોના નામ છે અને તેમાં 5,000 અજાણ્યા લોકો પણ સામેલ હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. તેમણે કહ્યું, “અમારે સરકાર સાથે મળીને FIR રદ કરવા માટે એક પ્રક્રિયા તૈયાર કરવી પડશે.”
20 જુલાઈએ વિદ્યાર્થીઓ અને વિવિધ ક્ષેત્રોમાં કામ કરતા મોટી સંખ્યામાં લોકોએ સંસદ સુધી માર્ચ કર્યો હતો. તેમણે પરીક્ષાના પ્રશ્નપત્ર લીક માટે જવાબદારી નક્કી કરવાની અને શિક્ષણમંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ કરી હતી. સમગ્ર ભારતમાં થયેલા આ પ્રદર્શનો NEET-UG 2026 પ્રશ્નપત્ર લીક બાદ યોજાયા હતા.
આ પહેલાં 28 જુલાઈએ સુપ્રીમ કોર્ટે પ્રદર્શનો દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓ અને પોલીસ અધિકારીઓ બંને સામે હિંસાના આરોપોની નિષ્પક્ષ અને સ્વતંત્ર તપાસની જરૂરિયાત દર્શાવી હતી.
તે માટે અદાલતે કહ્યું હતું કે તે સુપ્રીમ કોર્ટના કોઈ પૂર્વ ન્યાયાધીશની અધ્યક્ષતામાં વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT)ની રચના કરી શકે છે અને બિહાર, પશ્ચિમ બંગાળ, મહારાષ્ટ્ર અને કેરળ સહિત અન્ય રાજ્યો પાસેથી જવાબ માંગી શકે છે.
સોમવારે પણ વરિષ્ઠ વકીલ ગોપાલ શંકરનારાયણે એક નોંધ રજૂ કરી, જેમાં જણાવાયું કે પ્રદર્શન દરમિયાન વકીલોના બાળકોને પણ માર મારવામાં આવ્યો હતો અને અદાલત સાથે 300 વિડિયો શેર કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ ખંડપીઠે કહ્યું, “આ તમામ મામલાઓની તપાસ કરવા માટે અમારે એક સ્વતંત્ર SITની રચના કરવી પડશે.”
શંકરનારાયણે એ પણ જણાવ્યું કે તેમણે યુનિફોર્મ વગર વિદ્યાર્થીઓ સામે અત્યાચાર કરનાર કેટલાક લોકોની ઓળખ કરી છે. તેમણે આ મામલે યોગ્ય તપાસની જરૂરિયાત દર્શાવી અને દિલ્હી પોલીસ કમિશનર તથા RAFને પોલીસ દ્વારા પેલેટ ગનનો ઉપયોગ શા માટે કરવામાં આવ્યો તે જણાવવાનો આદેશ આપવા માંગ કરી.
28 જુલાઈના આદેશને સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યો
અરજદારો તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ શંકરનારાયણે સોમવારે અદાલતને જણાવ્યું કે 28 જુલાઈના તેના આદેશમાં કેટલીક અસ્પષ્ટતા છે અને તેને સ્પષ્ટ કરવાની જરૂર છે.
તે આદેશમાં અન્ય સૂચનાઓ સાથે રાજ્યો અને દિલ્હી સરકારને પ્રદર્શન દરમિયાન નોંધાયેલી FIRની તપાસ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. પરંતુ જેમનો કોઈ આપરાધિક રેકોર્ડ નથી, એવા લોકો સામે કોઈ બળજબરીભરી કાર્યવાહી ન કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું. અદાલતે રાજ્યોને એ પણ સૂચના આપી હતી કે 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના એવા લોકોને મુક્ત કરવામાં આવે, જેમનો કોઈ આપરાધિક રેકોર્ડ નથી અને જેમને માત્ર પ્રદર્શનમાં સામેલ હોવાના કારણે ધરપકડ અથવા કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા.
તેમણે કહ્યું, “28 જુલાઈના આદેશમાં અસ્પષ્ટતા છે. તેમાં રાજ્યને તપાસ આગળ વધારવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે, પરંતુ સાથે એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે બળજબરીભરી કાર્યવાહી કરી શકાતી નથી.”
વરિષ્ઠ વકીલ અભિષેક મનુ સિંઘવીએ પણ કહ્યું કે, “અગાઉના આદેશને સ્પષ્ટ કરવાની જરૂર છે. આપરાધિક રેકોર્ડ ખૂબ જ વ્યાપક શબ્દ છે, જેમાં નાના ગુનાઓ પણ સામેલ થઈ શકે છે.”
ત્યારબાદ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે 28 જુલાઈના આદેશમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા “આપરાધિક રેકોર્ડ” શબ્દનો અર્થ ગંભીર અને જઘન્ય ગુનાઓ તરીકે માનવામાં આવશે. અદાલતે એ પણ કહ્યું કે તે કેન્દ્રને હત્યારાઓ સામેના આરોપો દૂર કરવા માટે કહી રહી નથી.
28 જુલાઈએ CJIની અધ્યક્ષતાવાળી ખંડપીઠે કહ્યું હતું, “દિલ્હી અને અન્ય રાજ્યો નોંધાયેલી FIRની તપાસ આગળ વધારી શકે છે. જોકે, પ્રદર્શન કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ સામે કોઈ બળજબરીભરી કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં. પરંતુ આ સુરક્ષા તેમને આપવામાં આવશે નહીં, જેમનો આપરાધિક રેકોર્ડ છે.”
