Special NIA Courts India: કેન્દ્ર સરકારે મંગળવારે સુપ્રીમ કોર્ટને જાણ કરી હતી કે તેણે આતંકવાદ સાથે જોડાયેલા કેસોમાં ઝડપી સુનાવણી સુનિશ્ચિત કરવા માટે દરેક રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (NIA) ની એક સમર્પિત અદાલત સ્થાપવાનો નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્રએ સર્વોચ્ચ અદાલતને એ પણ જણાવ્યું કે જે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આતંકવાદ વિરોધી કાયદા હેઠળ ૧૦ થી વધુ કેસો પેન્ડિંગ છે ત્યાં એકથી વધુ વિશેષ NIA અદાલતો સ્થાપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં ૧૬ વિશેષ અદાલતો સ્થાપવામાં આવી રહી છે: દિલ્હી સરકાર
બીજી તરફ, દિલ્હી સરકારે મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયમૂર્તિ જોયમાલ્યા બાગચીની બેન્ચને જણાવ્યું હતું કે સંગઠિત અપરાધ અને આતંકવાદ સાથે જોડાયેલા કેસોના નિકાલ માટે રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં ૧૬ વિશેષ અદાલતો સ્થાપવામાં આવી રહી છે. બેન્ચે કેન્દ્ર અને દિલ્હી સરકારને વિવિધ કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ વચ્ચે અધિકારક્ષેત્ર સંબંધિત કોઈપણ સંઘર્ષને ટાળવા ખાતર સમગ્ર રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર (NCR) માટે મહારાષ્ટ્ર ઓર્ગેનાઈઝ્ડ ક્રાઈમ કંટ્રોલ એક્ટ (MCOCA) જેવા કડક સંગઠિત અપરાધ વિરોધી કાયદાને લાગુ કરવાની શક્યતાઓ તપાસવા જણાવ્યું હતું.
NCR ના વિવિધ વિસ્તારોમાં અનેક કેસોમાં નામિત ગેંગસ્ટર મહેશ ખત્રીનો ઉલ્લેખ કરતા મુખ્ય ન્યાયાધીશે કહ્યું કે સંગઠિત અપરાધમાં સંડોવાયેલા રીઢા ગુનેગારો NCR માં અધિકારક્ષેત્રના મુદ્દાઓનો અયોગ્ય લાભ ઉઠાવે છે અને કાયદાથી બચી નીકળે છે. ખત્રી સુનાવણીમાં વિલંબના આધારે જામીન મેળવવા માટે કોર્ટમાં પહોંચ્યો છે.
બેન્ચે કહ્યું, “ક્યારેક ગુનો ‘A’ રાજ્યમાં બને છે અને ગુનેગાર ‘B’ રાજ્યમાં જતો રહે છે, પરંતુ ઝડપી તપાસ માટે કઈ કોર્ટ અથવા એજન્સીએ કેસની નોંધ લેવી જોઈએ, અથવા કઈ અદાલતો પાસે સક્ષમ અધિકારક્ષેત્ર હશે, તે સુનાવણીમાં એક મુદ્દો બની જાય છે.” બેન્ચ ખત્રી અને કૈલાશ રામચંદાનીની જામીન અરજીઓ પર સુનાવણી કરી રહી છે.
કૈલાશ રામચંદાનીના ગુનાનો ઉલ્લેખ થયો
કૈલાશ રામચંદાની મહારાષ્ટ્રના ગઢચિરોલીનો રહેવાસી એક નક્સલ સમર્થક છે, જેની વિરુદ્ધ ૨૦૧૯ માં IED વિસ્ફોટમાં ક્વિક રિસ્પોન્સ ટીમ (QRT) ના ૧૫ પોલીસકર્મીઓના મોત બાદ કેસ નોંધવામાં આવ્યો હતો. મુખ્ય ન્યાયાધીશે કહ્યું કે અંતે તેનો લાભ કુખ્યાત ગુનેગારોને જ મળે છે, જે સમાજ કે રાષ્ટ્રના હિતમાં નથી.
તેમણે કહ્યું, “એવું જણાય છે કે આ મુદ્દા પર વિચાર કરવાની જરૂર છે, જેમાં NCR ક્ષેત્રમાં વર્તમાન કાનૂની માળખાના અસરકારક ઉપયોગ માટે અસરકારક કાયદાઓના નિર્માણની ઈચ્છનીયતા પણ સામેલ છે.”
ખત્રીના કેસમાં અનેક FIR નોંધાયાનો હવાલો આપતા, ન્યાયમૂર્તિ બાગચીએ કેન્દ્ર તરફથી હાજર રહેલા એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટી અને દિલ્હી સરકાર તરફથી હાજર રહેલા એસડી સંજયને કહ્યું કે તેઓ એવા કિસ્સાઓમાં NIA એક્ટ લાગુ કરવાની શક્યતા તપાસી શકે છે, જ્યાં વિવિધ રાજ્યોમાં અનેક FIR નોંધાયેલી છે. તેમણે કહ્યું કે NIA પાસે તમામ તપાસ પોતાની પાસે લેવાની સર્વોચ્ચ સત્તા છે, ખાસ કરીને સંગઠિત અપરાધની આ શ્રેણીઓના સંબંધમાં.
ભાટીએ કેન્દ્ર દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલા સ્ટેટસ રિપોર્ટ તરફ ઈશારો કરતા કહ્યું કે કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવની વિવિધ રાજ્યોના ગૃહ સચિવો સાથે ઓનલાઈન બેઠક થઈ હતી, જેમાં સંમતિ સધાઈ હતી કે NIA સાથે સંબંધિત કેસોના નિકાલ માટે વધારાનું માળખું અને ન્યાયિક પદો ઉભા કરવામાં આવશે તેમજ જરૂરી ભંડોળ ફાળવવામાં આવશે.
કેન્દ્રએ વિશેષ NIA અદાલતો સ્થાપવાનો નિર્ણય લીધો
ભાટીએ કહ્યું કે કેન્દ્રએ દરેક રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં વિશેષ NIA અદાલતો સ્થાપવાનો નિર્ણય લીધો છે અને જ્યાં કેરળની જેમ પ્રતિબંધિત PFI થી સંબંધિત કેસોને કારણે ૧૦ થી વધુ કેસો પેન્ડિંગ છે, ત્યાં એકથી વધુ NIA અદાલતો સ્થાપવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું, “હું કહી શકું છું કે કેન્દ્ર સરકારે વધારાની NIA અદાલતોની સ્થાપના માટે રિકરિંગ (આવર્તક) અને નોન-રિકરિંગ (બિન-આવર્તક) ખર્ચ માટે એક કરોડ રૂપિયાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.”
બીજી તરફ, સંજયે જણાવ્યું કે દિલ્હીમાં ગેંગસ્ટર અને આતંકવાદ સાથે જોડાયેલા કેસોની સુનાવણી માટે સ્થાપવામાં આવનારી ૧૬ વિશેષ અદાલતો ત્રણ મહિનામાં કાર્યરત થઈ જશે. બેન્ચે કહ્યું, “અમે ઈચ્છીએ છીએ કે આ સમર્પિત અદાલતો NIA અને વિશેષ કાયદા સાથે જોડાયેલા કેસોમાં દૈનિક સુનાવણી કરે અને અન્ય કોઈ કેસની સુનાવણી ન કરે. માત્ર ખાલી હોય ત્યારે જ તેઓ અન્ય કેસો પર વિચાર કરશે.”
મુખ્ય ન્યાયાધીશે શું કહ્યું
મુખ્ય ન્યાયાધીશે કહ્યું કે એવું ન થવું જોઈએ કે હાલની અદાલતોને જ વિશેષ અદાલતો તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવે અને વિશેષ અધિનિયમ સંબંધિત કેસો સોંપીને વર્તમાન ન્યાયિક પ્રણાલી પર બોજ નાખવામાં આવે. ભાટી અને સંજયે બેન્ચને ખાતરી આપી હતી કે એવું નહીં થાય અને વધારાનું માળખું વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે.
સર્વોચ્ચ અદાલતે ભાટી અને સંજયને આ બાબતે એક્શન ટેકન રિપોર્ટ (કાર્યવાહી અહેવાલ) દાખલ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે કેસની આગામી સુનાવણી જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં નક્કી કરી છે. આ અગાઉ, જુલાઈમાં સુપ્રીમ કોર્ટે હાલની અદાલતોને વિશેષ અદાલતો તરીકે નિયુક્ત કરવા બદલ કેન્દ્ર અને મહારાષ્ટ્ર સરકારને ફટકાર લગાવી હતી અને વિશેષ કેસો માટે નવી અદાલતોની રચના કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
