Submarine Life Soldier Health: સમુદ્રની નીચે એક રહસ્યમય અને આશ્ચર્યજનક દુનિયા છે, જ્યાં એક સામાન્ય દિવસનો અનુભવ જમીન પર રહેતા લોકો માટે દુનિયાના સૌથી કઠિન દિવસ સમાન હોય છે. ભારતીય નૌકાદળના પૂર્વ અધિકારી કોમોડોર અનિલ જય સિંહે સમુદ્રની અંદરના એવા ભયાનક સત્ય વિશે જણાવ્યું છે, જેને જાણીને તમે આશ્ચર્યચકિત થઈ જશો.
નબળા હૃદયના લોકો માટે સમુદ્રની અંદર થોડી મિનિટો વિતાવવી પણ મુશ્કેલ છે. સબમરીન માત્ર પાણીની નીચે ચાલતું જહાજ નથી, પરંતુ તે એક સીલ્ડ લાઇફ-સપોર્ટ સિસ્ટમ છે જેણે પોતાના ક્રૂ માટે હવા બનાવવી પડે છે. અનિલ જય સિંહે 1981 થી 2011 સુધી 30 વર્ષ ઇન્ડિયન નેવીમાં સેવા આપી અને 1994 થી 1998 સુધી ચાર સબમરીનનું કમાન્ડિંગ કર્યું હતું. તેઓ અત્યારે 66 વર્ષના છે અને ઇન્ડિયન મેરીટાઇમ ફાઉન્ડેશનના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ છે.
અનિલ જય સિંહ કહે છે કે સબમરીનની અંદર રહેવું એ એક બંધ સ્ટીલના સિલિન્ડરમાં જીવન વિતાવવા જેવું છે. તેમના મતે, ‘સબમરીનમાં કામ કરતી વખતે આપણે જાણીએ છીએ કે પરિસ્થિતિઓ કઠિન છે, પરંતુ લાંબા ગાળે શરીર પર શું અસર થાય છે તેનો સ્પષ્ટ અભ્યાસ અત્યાર સુધી થયો નથી.’
સબમરીન લાઇફ અને સૈનિકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલી મુખ્ય બાબતો:
અભ્યાસનો અભાવ: ભારતે ડિસેમ્બર 1967 માં પ્રથમ વખત સબમરીન ઓપરેશન શરૂ કર્યું હતું. લગભગ 58 વર્ષો પછી પણ સબમરીન સૈનિકોના લાંબા ગાળાના સ્વાસ્થ્ય અસરો પર કોઈ વ્યાપક જાહેર અભ્યાસ ઉપલબ્ધ નથી.
કઠિન તાલીમ: સબમરીન સેવામાં જતા પહેલા નૌસૈનિકોએ વિશેષ તાલીમ લેવી પડે છે. વિશાખાપટ્ટનમમાં ઉમેદવારોએ પાણીથી ભરેલી ટોર્પિડો ટ્યુબમાંથી નીકળીને ઊંડાણથી સપાટી સુધી તરવાની પરીક્ષા આપવી પડે છે. જેઓ આમાં અસફળ રહે છે તેમને અયોગ્ય જાહેર કરાય છે.
કૃત્રિમ વાતાવરણ: સબમરીનની અંદર હવા કુદરતી હોતી નથી. ઓક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડનું સ્તર રાસાયણિક પ્રણાલીઓ દ્વારા નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે. લાંબા સમય સુધી આ વાતાવરણમાં રહેવાથી થાક, માથાનો દુખાવો અને એકાગ્રતામાં ઘટાડો જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
જૈવિક ઘડિયાળ પર અસર: નાવિકોએ ઘણીવાર 45 થી 90 દિવસ સુધી સૂર્યપ્રકાશ વિના કામ કરવું પડે છે. આનાથી શરીરની જૈવિક ઘડિયાળ (Circadian Rhythm) પ્રભાવિત થાય છે અને જમીન પર પાછા ફર્યા પછી સામાન્ય દિનચર્યામાં આવતા સમય લાગે છે.
જગ્યાનો અભાવ: સબમરીનની અંદર જગ્યા ખૂબ જ ઓછી હોય છે. રસ્તાઓ એટલા સાંકડા હોય છે કે બે લોકો માંડ એકસાથે પસાર થઈ શકે. કસરતની સુવિધા ન હોવાથી લાંબા મિશન પછી સ્નાયુઓમાં નબળાઈ અનુભવાય છે.
નિષ્ણાતોનું શું કહેવું છે?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, સબમરીન સૈનિકોમાં સ્ટ્રેસ હોર્મોનનું સ્તર સામાન્ય કરતા વધુ જોવા મળ્યું છે, પરંતુ આ વિષય પરના ઘણા અભ્યાસો ગોપનીય છે. સર્જન કમાન્ડર ડો. તરુણ સાહની (રિટાયર્ડ), જેમણે 18 વર્ષ સબમરીન મેડિકલ ઓફિસર તરીકે કામ કર્યું છે, તેઓ કહે છે કે સબમરીન હેલ્થ ડેટા સમજવા માટે તેની પસંદગીની પ્રક્રિયા સમજવી જરૂરી છે.
કઠિન પરિસ્થિતિઓ હોવા છતાં, કોમોડોર અનિલ જય સિંહ કહે છે કે જો તેમને ફરી તક મળે, તો તેઓ ફરીથી સબમરીન સેવા જ પસંદ કરશે.
