By : Reena Brahmbhatt
Sunday Holiday History: થકવીને ચૂર કરી નાખતા દિવસો, એકધારી કે એક જ ઘરેડમાં ગોઠવાયેલ જીવનની ઘટમાળ કોઈપણને કંટાળો લાવી જ દે.જેમાં આજની સ્થિતિ કે જીવન શૈલીમાં તો ખાસ કે, જ્યાં બધા જ લોકો વ્યસ્ત જ હોય છે. દેશ હોય કે વિદેશ આજે આ સ્થિતિ બધે જોવા મળે છે.ત્યારે રજાના દિવસની ખાસ આતુરતા હોય છે.જેમાં ઘણા લોકો ને આ દિવસે એકસાથે ઘણા કાર્યક્રમો હોય છે.કેમ કે એક તો એક જ રજા મળે અને વળી જિંદગી પણ સામે છેડે તેવી ત્યારે તહેવારો તો આમપણ વર્ષમાં ગણ્યાગાંઠ્યા આવે પરંતુ સાપ્તાહિક રજામાં રવિવાર તો અગ્રેસર હોય જ છે.આ દિવસે તો ઘણા ખરા દેશોમાં રવિવારની રજા તો પાકી જ.ત્યારે કેટલીકવાર તેવો પ્રશ્ન મનમાં થાય કે, સપ્તાહના 7 દિવસો તો હોય છે તો રવિવારે જ કેમ રજા ? શું તેની પાછળ ખાસ કોઈ ગણિત હશે ? હશે તો જ રવિવારે રજા હશે ને ?
ખેર આજના ઝડપી ગતિશીલ વિશ્વમાં, રવિવારનો ફક્ત ઉલ્લેખ જ દરેકના ચહેરા પર રાહતની લહેર લાવી દે છે. જ્યાં સુધી તમારે ઘરમાં પતિ-પત્ની કે બાળકો વચ્ચે એક ખાસ બોન્ડિંગ હોય ત્યારે આ દિવસ પરિવાર સાથે ખાસ પસાર કરવો લોકોને ગમે છે.પરંતુ જો પત્ની સાથે ખાસ બનતું ન હોય ત્યાં સુધી દુનિયામાં ભાગ્યે જ કોઈ એવું હશે જે આ દિવસની આતુરતાથી રાહ જોતું ન હોય. કોઈને પણ તેમના રવિવારના પ્લાન વિશે પૂછો અને જવાબ સામાન્ય રીતે એક જ મળે છે: “રવિવાર મારી સાપ્તાહિક રજા છે. હું મોડે સુધી સૂઈશ. મારી પત્ની અને બાળકો બહાર જવાનો આગ્રહ રાખે છે, તેથી જો મારી પાસે સમય હોય, તો હું આરામ કરીશ.” પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે અઠવાડિયાના સાત દિવસોમાંથી ફક્ત રવિવારને જ રજા કેમ માનવામાં આવે છે? આ દિવસને લગભગ સાર્વત્રિક રજા તરીકે શા માટે સ્વીકારવામાં આવ્યો છે? તે અંગે અહીં કેટલીક ખાસ વાત જોઈએ તો,
હકીકતમાં, રવિવારને સાપ્તાહિક રજા તરીકે ઓળખવાનો પ્રાથમિક સંબંધ સીધો ધાર્મિક છે. ખ્રિસ્તી ધર્મમાં, એવું માનવામાં આવે છે કે ભગવાને છ દિવસમાં વિશ્વનું સર્જન કર્યું અને સાતમા દિવસે આરામ કર્યો. તેથી જ ખ્રિસ્તી ધર્મમાં સાતમા દિવસને સેબથ કહેવામાં આવે છે. વધુમાં, ધાર્મિક માન્યતાઓ સૂચવે છે કે આ દિવસનો ઉપયોગ ફક્ત પૂજા અને આરામ માટે થવો જોઈએ. ઘણા અહેવાલોમાં એ પણ ઉલ્લેખ છે કે ચોથી સદી સુધી ખ્રિસ્તી ધર્મમાં શનિવારને રજા માનવામાં આવતી હતી. સમય જતાં આ બદલાયું. ચોથી સદીમાં, ખ્રિસ્તી સમુદાય માનતો હતો કે ઈસુ ખ્રિસ્ત રવિવારે પુનરુત્થાન પામ્યા હતા. પરિણામે, રવિવારને પવિત્ર દિવસ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી.
રવિવારને રજા બનાવવા પાછળનું કારણ
રવિવારને કોણે રજા બનાવી? રોમન સામ્રાજ્યએ આ પરંપરાને વધુ મજબૂત બનાવી. 321 એડીમાં, સમ્રાટ કોન્સ્ટેન્ટાઇન ધ ગ્રેટે સત્તાવાર રીતે રવિવારને રજા જાહેર કરી. તેમણે આ દિવસે તમામ સરકારી કામ અને વ્યવસાય બંધ રાખવાનો હુકમ કર્યો.
રવિવારનું નામ કેવી રીતે પડ્યું? સમ્રાટ કોન્સ્ટેન્ટાઇન ધ ગ્રેટે તેને “સૂર્યનો દિવસ” કહ્યું. આ રીતે “રવિવાર” નામ બનાવવામાં આવ્યું, જેનો અર્થ “રવિવાર” થાય છે. આ નિર્ણય માત્ર ધાર્મિક જ નહીં, પણ સામાજિક વ્યવસ્થાને સંતુલિત કરવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું પણ હતું.
યુરોપમાં રવિવારને ભગવાનનો દિવસ માનવામાં આવે છે: યુરોપમાં ખ્રિસ્તી ધર્મનો ફેલાવો થતાં, રોમન કેથોલિક અને પ્રોટેસ્ટંટ બંને સમુદાયો રવિવારને ભગવાનનો દિવસ માનવા લાગ્યા. આ દિવસે ચર્ચમાં હાજરી સામાન્ય બની ગઈ. ચર્ચમાં હાજરી, પ્રાર્થના અને ધાર્મિક સમારંભોને સરળ બનાવવા માટે, સ્થાનિક અધિકારીઓએ રવિવારને રજા તરીકે નિયુક્ત કરવાનું શરૂ કર્યું. બાદમાં આને કાનૂની હુકમ તરીકે ઔપચારિક બનાવવામાં આવ્યું.
રવિવારનું ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ સાથે પણ એક જોડાણ છે: ૧૮મી અને ૧૯મી સદીમાં, કામદારોને અઠવાડિયાના સાતેય દિવસ કામ કરાવવામાં આવતું હતું. પરિણામે, કામદારો માનસિક તણાવ, શારીરિક થાક અને બીમારીનો ભોગ બનતા હતા. બ્રિટનમાં લાંબા વિરોધ પછી, કારખાનાઓમાં સંપૂર્ણ રવિવાર અને અડધા શનિવારની વ્યવસ્થા લાગુ કરવામાં આવી.
બ્રિટેને આ વ્યવસ્થા વિશ્વભરમાં લાગુ કરી: તે સમયે બ્રિટનનું સામ્રાજ્ય વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં ફેલાયેલું હોવાથી, આ વ્યવસ્થા ધીમે ધીમે અન્ય દેશોમાં પણ લાગુ થવા લાગી. ટૂંક સમયમાં, વિશ્વભરના મોટાભાગના દેશોએ રવિવારને સાપ્તાહિક રજા તરીકે મનાવવાનું શરૂ કર્યું.
ભારતમાં રવિવારને ક્યારે સાપ્તાહિક રજા જાહેર કરવામાં આવી?
ભારતમાં રવિવારની રજાઓનો ઇતિહાસ ખૂબ રસપ્રદ છે. જોકે આ પરંપરા બ્રિટિશ કાળ દરમિયાન શરૂ થઈ હતી, પરંતુ તેને અમલમાં મૂકવાનો શ્રેય ભારતીય સમાજ સુધારક નારાયણ મેઘાજી લોખંડેને જાય છે. હકીકતમાં, બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન, ભારતમાં મજૂરોને અઠવાડિયાના સાતેય દિવસ કામ કરાવવામાં આવતું હતું અને તેમને સાપ્તાહિક રજા આપવામાં આવતી નહોતી. નારાયણ મેઘાજી લોખંડે આ અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવ્યો. લોખંડેએ આ માંગણી માટે લગભગ સાત વર્ષ સુધી ઝુંબેશ ચલાવી. અંતે, 10 જૂન, 1890 ના રોજ, બ્રિટિશ સરકારને નમવું પડ્યું. આ દિવસે, રવિવારને પહેલીવાર ભારતમાં સત્તાવાર રજા જાહેર કરવામાં આવી.
શું રવિવાર દરેક દેશમાં રજા છે?
જોકે રવિવાર વિશ્વનો સૌથી લોકપ્રિય દિવસ છે, પરંતુ દરેક દેશમાં આવું નથી. વિવિધ દેશોમાં રજા તેમની સંસ્કૃતિ અને ધર્મ અનુસાર નક્કી કરવામાં આવે છે. મુસ્લિમ દેશોમાં, શુક્રવારને સૌથી પવિત્ર દિવસ માનવામાં આવે છે. આ દિવસે શુક્રવારની નમાઝ અદા કરવામાં આવે છે, જેના કારણે ઘણા ખાડી દેશોમાં શુક્રવારે સાપ્તાહિક રજા હોય છે. જો કે, વૈશ્વિક વેપાર અને કામકાજને કારણે, ઘણા દેશોએ શનિવાર-રવિવાર સપ્તાહાંત અપનાવવાનું શરૂ કર્યું છે.
કયા દેશોમાં શનિવારે સાપ્તાહિક રજા હોય છે?
ઇઝરાયલમાં, શનિવારને “વિશ્રામવાર” તરીકે ઉજવવામાં આવે છે, જે શુક્રવાર સાંજથી શરૂ થાય છે અને શનિવાર સાંજ સુધી ચાલુ રહે છે. આ દિવસ ફક્ત આરામ અને ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓ માટે વપરાય છે. નેપાળમાં, શનિવાર સાપ્તાહિક રજા છે. તેવી જ રીતે, કેટલાક અન્ય દેશોમાં, સ્થાનિક પરંપરાઓ અનુસાર રજા બદલાય છે.
ત્યારે અહીં આપણે રવિવાર કે રજા અંગે વિગતે વાત કરી પરંતુ જો હકીકતમાં સપ્તાહમાં રજા જ ન હોય તો ? વિચારજો કે અઠવાડિયે અઠવાડિયા જો એકધાર્યા કાઢવાના આવે તો લોકોની માનસિક સ્થિતિ શું થઇ જાય ? જીવનમાં રવિવારી જે બ્રેક મળે છે તે આખા અઠવાડિયાને મોટાભાગે જાણે નવુંનક્કોર બનાવવા જ ન આવ્યું હોય તેમ આવતું હોય છે. એટલે જ તો ભાઈ રવિવાર ..રવિવાર છે બાબત સામાન્ય લાગે પરંતુ શાંતિભર્યા જીવન માટે અને જે લોકો સતત વ્યસ્તતા વચ્ચે જીવે છે તેમને તો આ રવિવાર ખુશીના દિવસ જેવો જ લાગતો હશે…હોય જ ને ..બરાબર ને ? શું લાગે છે આપને પણ ?
