Supreme Court Stray Dogs: રખડતા કૂતરાઓ સાથે જોડાયેલા મામલામાં ચુકાદો આપતા મંગળવારે સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના જૂના આદેશને યથાવત રાખ્યો. કોર્ટે તે અરજીઓને ફગાવી દીધી છે, જેમાં ૧૧ ઓગસ્ટના પાછલા આદેશોમાં ફેરફાર કરવાનો નિર્દેશ આપવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. પીઠે ચુકાદો આપતા કહ્યું, તમામ રાજ્યો દરેક શહેરમાં એનિમલ સેન્ટર બનાવે.
જસ્ટિસ વિક્રમ નાથની પીઠે ચુકાદો આપતા કહ્યું, કૂતરા કરડવાની ઘટનાઓ સતત ચાલુ છે અને આ દર્શાવે છે કે સંબંધિત ઓથોરિટીની બેદરકારી દેખાય છે. અદાલતે કહ્યું, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની એ જવાબદારી છે કે લોકોના જીવનની રક્ષા કરે. રાઇટ ટુ લાઇફ (જીવવાનો અધિકાર) ની રક્ષા કરવી રાજ્ય અને યુટી (કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ) ની જવાબદારી છે.
સર્વોચ્ચ અદાલતે કહ્યું, ‘ગરિમા સાથે જીવન જીવવાનો અધિકાર બધાનો અધિકાર છે. આના જ હેઠળ પબ્લિક પ્લેસ (જાહેર સ્થળો) માં એક્સેસનો અધિકાર તેમનો છે. ડર વગર લોકો ક્યાંય પણ જઈ શકે, આ તેમનો અધિકાર છે.’ પીઠે કહ્યું, બાળકો અને વૃદ્ધો પર એટેક થઈ રહ્યો છે. કૂતરાઓ દ્વારા ઇન્ટરનેશનલ ટ્રાવેલર (આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ) ને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે.
પીઠે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને નિર્દેશ જાહેર કરતા કહ્યું, તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો એનિમલ બર્થ કંટ્રોલ (પશુ જન્મ નિયંત્રણ) લાગુ કરે. રાજ્યો અને યુટી એબીસી (ABC) સેન્ટર દરેક જિલ્લામાં સ્થાપિત કરે, જ્યાં તમામ સુવિધાઓ હોય. કોર્ટે કહ્યું, ત્યાં સ્ટેરિલાઇઝેશન (નસબંધી) અને વેક્સિનેશન (રસીકરણ) પ્રોગ્રામ થઈ શકે.
જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ, જસ્ટિસ સંદીપ મહેતા અને જસ્ટિસ એન.વી. અંજારિયાની પીઠે અરજીકર્તાઓ, પ્રતિવાદીઓ, પીડિતો, કૂતરાઓના પક્ષમાં સામેલ લોકો, પશુ કલ્યાણ બોર્ડ અને ભારત સરકારની દલીલો સાંભળ્યા પછી પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો.
NHAI એ શું આપી હતી દલીલ?
પીઠે ભારતીય રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ પ્રાધિકરણ (NHAI) તરફથી હાજર થયેલા એડવોકેટની દલીલો પણ સાંભળી હતી, જેમાં ૭ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ ના તે નિર્દેશના પાલનનો ઉલ્લેખ હતો. અદાલતે પ્રાધિકરણને રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગો પરથી રખડતા પશુઓને હટાવવા અને રસ્તાઓની કિનારે વાડ લગાવવાના નિર્દેશ આપ્યા હતા.
ન્યાયાલયે ભારતીય પશુ કલ્યાણ બોર્ડ (AWBI) ને પશુ આશ્રય સ્થાનો અથવા પશુ જન્મ નિયંત્રણ સુવિધાઓ માટે પરવાનગી માંગવા વાળા બિન-સરકારી સંગઠનો (NGOs) ની અરજીઓ પર કાર્યવાહી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
પીઠે AWBI નો પક્ષ રાખી રહેલા એડવોકેટને કહ્યું, ‘કાં તો તમે અરજી સ્વીકારો અથવા અસ્વીકાર કરો, પરંતુ તે ઝડપથી કરો.’ સર્વોચ્ચ અદાલતે આ ટિપ્પણી એડવોકેટની એ દલીલ પર કરી કે સાત નવેમ્બરના આદેશ પછી, વિવિધ સંગઠનો તરફથી આવી અરજીઓમાં અચાનક ઉછાળો આવ્યો છે.
શું છે મામલો?
જસ્ટિસ વિક્રમ નાથની બેંચ મંગળવારે સાત નવેમ્બર, ૨૦२૫ ના તે આદેશમાં સુધારાની વિનંતી કરવા વાળી ઘણી અરજીઓ પર ચુકાદો સંભળાવશે, જેમાં અધિકારીઓને સંસ્થાકીય વિસ્તારો અને રસ્તાઓ પરથી રખડતા કૂતરાઓને હટાવવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
ન્યાયાલયે ૧૩ જાન્યુઆરીએ કહ્યું હતું કે તે રાજ્યોને કૂતરા કરડવાની ઘટનાઓ માટે ભારે વળતર આપવા માટે કહેશે અને આવા મામલાઓ માટે કૂતરાઓને ખાવાનું ખવડાવવા વાળા લોકોને જવાબદાર ઠેરવશે. અદાલતે છેલ્લા પાંચ વર્ષોથી રખડતા પશુઓ સાથે સંબંધિત નિયમો લાગુ ન થવા પર પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી.
