by : Reena brahmbhatt
અનામત તે ખરેખર કોઈપણ વર્ગને કાયમી આગળ ન લાવી શકે હા એજ્યુકેશન થોડું ઘણું હોય તો નોકરી જરૂર તમને તને જોરે સારી મળે પરંતુ તેની સાઈડ ઇફેક્ટ્સ તરીકે સમાજની કેટલીય જાતિઓના યુવકોને યુવતીઓ કે જેમાં સ્કિલ કે લાયકાત હોય તો પણ તેમને અન્યાય થાય.માટે જ તમે દરેક જાતિને આ મુદ્દે કોઈ રીતે સંતુષ્ટ ન કરી શકો.પણ કોઈ સમજવા માંગતું નથી.અનામત તમામ વર્ગોને આપે તો વિચારો કે ખરેખર કોઈ ફાયદો થાય ખરો? તેથી જ હવે તેને સમાપ્ત કરી સ્કિલના આધારે જ કે નાણાકીય પછાત લોકો ને જ અનામત આપવી જોઈએ.કેમ કે, તેવું પણ બને કે આમાં સાચે જ પછાત લોકો કે જે પછાત વિસ્તારમાં રહેતા હોય અને તેને સાચે જ જરૂર હોય પણ તેઓ ભણી જ ન શક્યા હોય તો તેમને મળતો લાભ ન લઇ શકે.માટે જ સબ કેટેગરી નો પ્રસ્તાવ સારો છે.અને બીજું કે, કેટલીક કેટેગરીમાં આવતા ઘરના મોટાભાગના સભ્યો ભણ્યા હોય તો તેમના આખા પરિવારને સારી નોકરી અનામતના કારણે જ મળી જાય છે.માટે જ આ સિસ્ટમ અનામત વર્ગ માટે પણ ક્યાંક ભેદભાવ કરનારી જ છે.તો લોકોએ હવે સમજી લેવું પડશે.સમાજમાં આમાંથી જ વર્ગવિગ્રહ અને તિરસ્કાર વધે છે.હાલમાં જ બાજુના દેશ બાંગ્લાદેશમાં આરક્ષણ વિરુદ્ધ એવી હિંસા ફેલાઈ કે વડા પ્રધાન શેખ હસીનાને દેશ છોડવાની ફરજ પડી. બળવો થયો અને સેનાએ સત્તા સંભાળી. ભારતમાં પણ અનામતને લઈને ઘણા પ્રદર્શનો થયા, પરંતુ આવી ખરાબ સ્થિતિ ક્યારેય બની નથી. અહીં અનામતની માંગણી અને અનામત સામે વિરોધનો લાંબો ઈતિહાસ છે. દેશમાં ક્યારે અનામત મુદ્દે હિંસા થઈ, ચાલો જાણીએ વિગતવાર…
વર્ષ 1990માં જ્યારે તત્કાલિન વડાપ્રધાન વીપી સિંહે મંડલ કમિશનની ભલામણો પહેલીવાર લાગુ કરી ત્યારે દેશમાં ઉચ્ચ જાતિના લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા. ઓબીસી અનામતના વિરોધમાં દેશભરમાં વિરોધ થયો હતો. આ દરમિયાન દિલ્હી યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થી રાજીવ ગોસ્વામીએ આત્મહત્યા કરી લીધી હતી.
આ પ્રદર્શન OBC કેટેગરી માટે સરકારી નોકરીઓમાં 27% અનામતની વિરુદ્ધ હતું. જોકે વિરોધ દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાં શરૂ થયો હતો, તે દેશભરની ઘણી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ફેલાઈ ગયો હતો, જેના કારણે દેશના ઘણા ભાગોમાં હિંસક વિરોધ થયો હતો. ઘણી જગ્યાએ વિદ્યાર્થીઓએ પરીક્ષાનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. આ ચળવળ ત્યારે સમાપ્ત થઈ જ્યારે ભાજપે જનતા દળ સરકારમાંથી સમર્થન પાછું ખેંચ્યું અને વીપી સિંહે 7 નવેમ્બર, 1990 ના રોજ પીએમ પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું.
પટેલ આંદોલન
વર્ષ 2015માં હાર્દિક પટેલના નેતૃત્વમાં ગુજરાતમાં પટેલ અનામતની માંગ સાથે પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. 12થી વધુ શહેરોમાં પટેલ સમાજના લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા. આ દરમિયાન તેઓએ તોડફોડ અને આગચંપી કરી હતી. સેંકડો વાહનોને આગ ચાંપી દેવામાં આવી છે. ટ્રેનના પાટા પણ ઉખડી ગયા હતા.
જાટ આંદોલન
યુપીએ સરકારે જાટ સમુદાયને ઓબીસી કેટેગરીમાં સામેલ કર્યો હતો, જેને કોર્ટે રદ કર્યો હતો. જેના કારણે હરિયાણા સહિત અનેક રાજ્યોમાં જાટ સમુદાયના લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા. તેમના આંદોલને હિંસક વલણ અપનાવ્યું હતું. આંદોલનની સૌથી વધુ અસર હરિયાણામાં જોવા મળી હતી. ઘણી હિંસા અને આગચંપી થઈ હતી.
ગુર્જર આંદોલન
રાજસ્થાનમાં ગુર્જર સમુદાય અલગથી અનામતની માંગને લઈને ઘણી વખત રસ્તા પર ઉતરી ચુક્યો છે. તેઓએ ઘણા દિવસોથી રેલ્વે ટ્રેક બ્લોક કરી દીધો છે. 2015માં ગુર્જર સમુદાયના લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા અને રેલવે ટ્રેક પર કબજો જમાવ્યો હતો. 21 મે, 2015ના રોજ જ્યારે ગુર્જરો રસ્તા પર ઉતર્યા ત્યારે ઘણી જગ્યાએ હિંસા થઈ હતી. આંદોલનનું મુખ્ય કેન્દ્ર ભરતપુર જિલ્લાના બયાના તાલુકાનું પુરા ગામ રહ્યું. ત્યારે સત્તાધારી ભાજપ સરકારે ફરી એકવાર પાંચ ટકા અનામતની યુક્તિ અજમાવી છે. પરંતુ પછી આરક્ષણ તેની 50 ટકાની સ્વીકાર્ય મર્યાદાથી આગળ વધી ગયું અને હાઈકોર્ટે તેના પર રોક લગાવી.
મરાઠા આરક્ષણ
મહારાષ્ટ્રમાં મરાઠા આરક્ષણની માંગ ઘણા સમયથી ચાલી રહી છે. મરાઠા સમાજના લોકો ઘણી વખત રસ્તા પર ઉતરી ચુક્યા છે. 2018માં એક યુવકે આત્મહત્યા કરી હતી. આ પછી આંદોલનકારીઓએ અનેક વાહનોને આગ ચાંપી દીધી હતી.
નિષાદ અનામત આંદોલન
નિષાદે સરકારી નોકરીઓમાં 5 ટકા અનામતની માંગ કરી છે. 7 જૂન 2015ના રોજ સહજણવા પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તારના કાસરવાલમાં આ અંગે આંદોલન થયું હતું. આ અંગે આંદોલનકારીઓ રેલ્વે ટ્રેક પર બેસી ગયા હતા. દરમિયાન વિવાદ વધી ગયો અને પોલીસે લાઠીચાર્જ કર્યો. આ દરમિયાન એક વ્યક્તિનું મોત થયું હતું. આ પછી એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો કે પોલીસ ગોળીબારના કારણે તેનું મોત થયું હતું.
