Tiger Human Conflict Report: દેશમાં ઝડપથી બદલાતી ઇકોલોજી અને વાઘના કુદરતી નિવાસસ્થાન (હેબિટૈટ) પર વધતા દબાણે એક ગંભીર સંકટ પેદા કર્યું છે. સેન્ટર ફોર સાયન્સ એન્ડ એન્વાયરમેન્ટ (CSE) ના તાજેતરના “2026 State of India’s Environment” રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પર્યાવરણીય ફેરફારો અને માનવ પ્રવૃત્તિઓના હસ્તક્ષેપે વાઘના વર્તનને પ્રભાવિત કર્યું છે. આના કારણે મનુષ્યો પર હુમલાની ઘટનાઓ વધી રહી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, જાન્યુઆરીથી જૂન ૨૦૨૫ વચ્ચે ભારતમાં વાઘે ઓછામાં ઓછા ૪૩ લોકોની હત્યા કરી હતી.
રાજસ્થાનના નિમલીમાં જાહેર કરવામાં આવ્યો રિપોર્ટ
આ રિપોર્ટ રાજસ્થાનના નિમલીમાં જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે વાઘના કુદરતી રહેઠાણો સતત સંકોચાઈ રહ્યા છે. જંગલોની આસપાસ માનવ વસાહતોનો વિસ્તાર, સંરક્ષણ વ્યૂહરચનામાં અસંતુલન અને ઇકોલોજીકલ સ્ટ્રક્ચરમાં ફેરફાર વાઘને તેમના મૂળ સ્વભાવથી અલગ વર્તન કરવા મજબૂર કરી રહ્યા છે. આજ કારણ છે કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં વાઘે મનુષ્યો પર માત્ર હુમલો જ નથી કર્યો, પરંતુ ૨૦૨૫માં થયેલા ૪૩ હુમલાઓમાંથી ચારમાં મૃતદેહના ભાગો ખાઈ પણ લીધા હતા, જે એક ચિંતાજનક વલણ છે.
નિષ્ણાતોના મતે, ભારતમાં વાઘની સંખ્યા વધવી એ એક સિદ્ધિ છે, પરંતુ તેની સાથે ઘણી નવી પડકારો પણ ઊભી થઈ છે. રિપોર્ટ જણાવે છે કે વાઘની વસ્તી ધરાવતા ૨૦ રાજ્યોમાં ટાઈગર રિઝર્વના લગભગ ૪૦% ભાગમાં આશરે ૬ કરોડ લોકો રહી રહ્યા છે. આવા વિસ્તારોમાં માનવીય પ્રવૃત્તિઓનું દબાણ અને વાઘના વિસ્તારોમાં સતત હસ્તક્ષેપ સંઘર્ષને વધારી રહ્યો છે.
ટાઈગર રિઝર્વમાં વધી રહી છે વાઘની સંખ્યા
CSE નો રિપોર્ટ એ પણ જણાવે છે કે ઘણા ટાઈગર રિઝર્વ હવે સેચ્યુરેશન પોઈન્ટ (મર્યાદા) પર પહોંચી ગયા છે. આનો અર્થ એ છે કે રિઝર્વમાં વાઘની સંખ્યા વધુ છે, અને નવા વિસ્તારો ઉપલબ્ધ ન હોવાને કારણે વાઘ સુરક્ષિત જંગલોમાંથી બહાર નીકળી રહ્યા છે. બહાર નીકળતાની સાથે જ તેમનો સામનો અવારનવાર ખેતરો, વસાહતો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો સાથે થાય છે, જ્યાં સંઘર્ષ અનિવાર્ય બની જાય છે.
રિપોર્ટ સ્પષ્ટ કરે છે કે નિવાસસ્થાનનું સંકોચાવું, માનવ દબાણ અને અસંતુલિત સંરક્ષણ નીતિઓ વાઘમાં આ વ્યાવહારિક ફેરફારના મુખ્ય કારણો છે. નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે જો માનવ-વાઘ સંઘર્ષને નિયંત્રિત કરવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો આવનારા વર્ષોમાં સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે.
