Trademark for Jagannath Mandir: હિંદુઓના પવિત્ર ચાર ધામોમાંથી એક ઓડિશાના શ્રી જગન્નાથ મંદિર પ્રશાસન (SGTA) એ પુરી મંદિર સાથે જોડાયેલા વધુ પાંચ નામો માટે ટ્રેડમાર્ક સુરક્ષા મેળવી લીધી છે, જેમાં ‘જગન્નાથ ધામ’ પણ સામેલ છે. એક અધિકારીએ ગુરુવારે આ માહિતી આપી. પુરીના શ્રી જગન્નાથ મંદિર કાર્યાલયે સોશિયલ મીડિયા પર એક પોસ્ટમાં જણાવ્યું કે SGTA એ 12મી સદીના આ પવિત્ર મંદિરની ઓળખ અને વારસાને બચાવવાના પ્રયાસોમાં એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ મેળવી છે.
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સાથે જ તેમના મોટા ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રાને સમર્પિત આ મંદિરના SGTA દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતીમાં જણાવાયું છે કે ટ્રેડ માર્ક્સ રજિસ્ટ્રી દ્વારા તપાસના બીજા તબક્કા પછી આવનારા ટ્રેડ માર્ક્સ જર્નલમાં પ્રકાશિત કરવા માટે વધુ પાંચ ટ્રેડમાર્ક અરજીઓ સ્વીકારવામાં આવી છે. આ શબ્દો છે- ‘જગન્નાથ ધામ’, ‘શ્રીક્ષેત્ર’, ‘મહાપ્રસાદ’, ‘નીલચક્ર’, ‘કોઇલી વૈકુંઠ’.
મંદિર કાર્યાલયે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું કે આ નોંધણીઓ મહાપ્રભુ શ્રી જગન્નાથની પવિત્ર પરંપરાઓ સાથે જોડાયેલા નામો અને ઓળખની સુરક્ષાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, સાથે જ તે તેમના ખોટા ઉપયોગ અને પરવાનગી વિના વ્યાવસાયિક ઉપયોગ સામે કાનૂની સુરક્ષાને પણ વધુ મજબૂત બનાવે છે.
આ પાંચ ટ્રેડમાર્ક શબ્દોની વિગત સમજીએ.
જગન્નાથ ધામ: આ પુરીમાં આવેલ ભગવાન જગન્નાથનું મુખ્ય નિવાસ સ્થાન છે, જેને સનાતન ધર્મમાં ચાર ધામોમાંથી એક માનવામાં આવે છે.
શ્રીક્ષેત્ર: પૌરાણિક ગ્રંથોમાં ભગવાન જગન્નાથની ઉપસ્થિતિને કારણે પુરીને ‘ધરતીનું વૈકુંઠ’ અથવા ‘શ્રીક્ષેત્ર’ કહેવામાં આવે છે.
મહાપ્રસાદ: મંદિરના રસોડામાં દેવી વિમલાને ભોગ ધરાવ્યા પછી તૈયાર થનારા આ પ્રસાદને ‘મહાપ્રસાદ’ કહેવામાં આવે છે. કોઈપણ જાતિભેદ વિના તમામ ભક્તો તેને ગ્રહણ કરે છે.
નીલચક્ર: આ મંદિરના શિખર પર અષ્ટધાતુઓથી નિર્મિત આ વિશાળ ચક્ર ભગવાન વિષ્ણુના સુદર્શન ચક્રનું પ્રતિક છે.
કોઇલી વૈકુંઠ: આ મંદિર પરિસરની અંદર આવેલું એક પવિત્ર સ્થળ અને ઉદ્યાન છે, જ્યાં ભગવાન જગન્નાથની જૂની મૂર્તિઓનું નવ કલેવર (બદલાવ) દરમિયાન વિસર્જન કરવામાં આવે છે.
આ મામલે પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર તાજેતરના વર્ષોમાં કેટલાક વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ ભગવાન જગન્નાથ સાથે જોડાયેલા પવિત્ર નામો અને પ્રતિકોનો વ્યાવસાયિક ઉપયોગ કરી રહ્યા હતા. તેને ધ્યાનમાં રાખીને મંદિર પ્રશાસને નિર્ણય કર્યો કે આ ધાર્મિક ઓળખ ચિહ્નોને કાનૂની સુરક્ષા આપવામાં આવે.
મીડિયા અહેવાલો અનુસાર પશ્ચિમ બંગાળના દીઘામાં બનેલા એક જગન્નાથ મંદિરમાં ‘જગન્નાથ ધામ’ નામના ઉપયોગ પછી આ મુદ્દો ચર્ચામાં આવ્યો હતો. આ નામના ઉપયોગ અંગે વિવાદ થયા બાદ સંબંધિત સંદર્ભ દૂર કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ પુરી મંદિર પ્રશાસને મુખ્ય ધાર્મિક નામો અને પ્રતિકોના ટ્રેડમાર્ક સંરક્ષણની પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી બનાવી.
મંદિર પ્રશાસને આ પહેલાં જગન્નાથ સંસ્કૃતિ અને પુરી મંદિર સાથે જોડાયેલા કુલ 29 નામો, શબ્દો અને પ્રતિકોના ટ્રેડમાર્ક માટે અરજી કરી હતી. ગયા મહિને પણ SGTA ને ‘આનંદ બજાર’, ‘પતિતપાવન’ અને નીલચક્રના લોગો માટે ટ્રેડમાર્ક નોંધણી મળી હતી. આ નોંધણીઓ ટ્રેડ માર્ક્સ અધિનિયમ હેઠળ કરવામાં આવી હતી.
