UPSC 100 Years: સંઘ લોક સેવા આયોગ (UPSC)એ પોતાની સ્થાપનાના 100 વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે. આ ઐતિહાસિક અવસરે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી 1 ઑક્ટોબરે નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે આયોજિત શતાબ્દી સમારોહમાં સામેલ થયા છે. આ પ્રસંગે PM મોદીએ UPSCના 100 વર્ષ પૂર્ણ થવાના ઉપક્રમે સ્મારક સિક્કો અને ટપાલ ટિકિટ જાહેર કરી. આ સાથે એક વિશેષ પુસ્તકનું પણ વિમોચન કરવામાં આવ્યું.
પહેલા તેને લોક સેવા આયોગના નામથી ઓળખવામાં આવતું હતું. હવે તેને સંઘ લોક સેવા આયોગના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. આ કાર્યક્રમ 2 દિવસનો છે. આ કાર્યક્રમમાં દેશભરના રાજ્ય લોક સેવા આયોગોના અધ્યક્ષ અને સભ્યો સામેલ થઈ રહ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, શિક્ષણવિદો અને UPSCના અધિકારીઓ પણ તેમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે.
1926માં થઈ હતી UPSCની સ્થાપના
UPSCની સ્થાપના 1 ઑક્ટોબર 1926ના રોજ થઈ હતી. આ આયોગે દેશમાં સરકારી સેવાઓ માટે યોગ્ય ઉમેદવારોની પસંદગીની પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. આઝાદી પછી ભારતીય બંધારણ હેઠળ તેને બંધારણીય સંસ્થાનો દરજ્જો મળ્યો. આયોગનું મુખ્ય કાર્ય કેન્દ્ર સરકારની વિવિધ સેવાઓ અને પદો માટે ભરતી પરીક્ષાઓ યોજવાનું છે. સિવિલ સેવા પરીક્ષા પણ UPSCની મુખ્ય પરીક્ષાઓમાં સામેલ છે. તેના માધ્યમથી IAS, IPS અને ભારતીય વિદેશ સેવા સહિત અનેક સેવાઓ માટે અધિકારીઓની પસંદગી કરવામાં આવે છે.
પબ્લિક સર્વિસ કમિશનથી UPSC સુધી
પબ્લિક સર્વિસ કમિશનની સ્થાપના 1 ઑક્ટોબર 1926ના રોજ લોર્ડ લીની અધ્યક્ષતાવાળા ‘રોયલ કમિશન ઑન ધ સુપિરિયર સિવિલ સર્વિસિસ ઇન ઇન્ડિયા’ની ભલામણોના આધારે કરવામાં આવી હતી. પ્રથમ પબ્લિક સર્વિસ કમિશનના પ્રમુખ સર રૉસ બાર્કર હતા. તેના પ્રારંભિક સ્વરૂપમાં કમિશનની ભૂમિકા મર્યાદિત અને સલાહ આપવા સુધી જ મર્યાદિત હતી.
UPSC અને સિવિલ સેવા પરીક્ષા
સંઘ લોક સેવા આયોગ (UPSC)ની મુખ્ય પરીક્ષાઓમાં સિવિલ સેવા પરીક્ષા (CSE) સામેલ છે. આ પરીક્ષા 3 તબક્કામાં યોજવામાં આવે છે- પ્રારંભિક પરીક્ષા (Prelims), મુખ્ય પરીક્ષા (Mains) અને વ્યક્તિત્વ પરીક્ષણ (ઇન્ટરવ્યૂ). તેના માધ્યમથી કેન્દ્ર સરકારની અલગ-અલગ સેવાઓ માટે યોગ્ય ઉમેદવારોની પસંદગી કરવામાં આવે છે. તેમાં ભારતીય વહીવટી સેવા (IAS), ભારતીય પોલીસ સેવા (IPS) અને ભારતીય વિદેશ સેવા (IFS) જેવી પ્રતિષ્ઠિત સેવાઓ સામેલ છે.
સિવિલ સેવા પરીક્ષા ઉપરાંત UPSC અનેક અન્ય મહત્વપૂર્ણ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓનું પણ આયોજન કરે છે. તેમાં એન્જિનિયરિંગ સેવા પરીક્ષા, સંયુક્ત સંરક્ષણ સેવા (CDS), રાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ અકાદમી (NDA) તથા નૌસેના અકાદમી પરીક્ષા, સંયુક્ત ચિકિત્સા સેવા પરીક્ષા, કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળ (CAPF) પરીક્ષા, ભારતીય વન સેવા પરીક્ષા અને ભારતીય આર્થિક સેવા તથા ભારતીય આંકડાશાસ્ત્ર સેવા પરીક્ષા મુખ્ય છે. આ પરીક્ષાઓ દ્વારા વિવિધ સરકારી વિભાગો અને સેવાઓ માટે યોગ્ય ઉમેદવારોની પસંદગી કરવામાં આવે છે.
