Urban Challenge Fund India: ભારતમાં શહેરી વિકાસનું ચિત્ર બદલવા માટે કેન્દ્ર સરકારે જે 1 લાખ કરોડ રૂપિયાનું અર્બન ચેલેન્જ ફંડ (UCF) લોન્ચ કર્યું છે, તેની પાયાના સ્તરે અસર આગામી 2 થી 5 વર્ષમાં દેખાવા લાગશે. સરકાર સાથે જોડાયેલા સૂત્રોનું કહેવું છે કે આ યોજના ભારતના શહેરોને વૈશ્વિક સ્તરના આર્થિક એન્જિનમાં બદલી શકે છે. પરંતુ અર્બન ચેલેન્જ ફંડની અસલી કસોટી રાજ્યોના હાથમાં છે, કારણ કે અર્બન ચેલેન્જ ફંડની સફળતા સીધી રીતે રાજ્યો અને શહેરી સંસ્થાઓ (ULBs) પર નિર્ભર છે. સૂત્રોએ જણાવ્યું કે આ યોજના માત્ર ફંડિંગ નહીં, પરંતુ રાજ્યો અને શહેરોને આત્મનિર્ભર, રોકાણ યોગ્ય અને સ્પર્ધાત્મક બનાવવાની એક મોટી રૂપરેખા સાબિત થશે. UCF નો વર્તમાન સમયગાળો 2025-26 થી 2030-31 સુધી રાખવામાં આવ્યો છે. આના દ્વારા અંદાજે 4 લાખ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ એકત્ર કરવાનો ટાર્ગેટ રાખવામાં આવ્યો છે.
રોડમેપ દ્વારા 2031 સુધીનો પ્લાન
સરકારી સૂત્રોએ જણાવ્યું કે આમાં પ્રથમ તબક્કા હેઠળ 2027 સુધી પાયાનું બાંધકામ છે. રાજ્યોએ પ્રોજેક્ટની ઓળખ અને DPR તૈયાર કરવાનો છે. આના દ્વારા શહેરોનું ક્રેડિટ રેટિંગ અને નાણાકીય શક્તિ વધશે. આનો બીજો તબક્કો 2027 થી 2029 સુધીનો રહેશે, જેમાં રોકાણ અને અમલીકરણ થશે. મોટા પાયે PPP, બોન્ડ અને બેંક લોન દ્વારા રોકાણ એકત્ર કરવું પડશે. આ ઉપરાંત શહેરી પરિવહન, પાણી અને સ્વચ્છતા, જૂના શહેરોનો પુનઃવિકાસ, ક્લાયમેટ-રેઝિલિયન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સામેલ છે. જ્યારે ત્રીજા તબક્કાનો ટાર્ગેટ 2029 થી 2031 સુધી રાખવામાં આવ્યો છે, જેમાં પરિણામ અને વિસ્તરણ જોવા મળશે. આ ઉપરાંત સફળ મોડલ બાકીના શહેરો માટે માપદંડ બનશે. ત્રીજા તબક્કામાં શહેરોને ગ્રોથ હબ તરીકે વિકસાવવાના છે.
બોન્ડ-બેંક અને PPP થી આવશે ફંડ
સૂત્રોએ કહ્યું કે, UCF લોન્ચિંગ સમયે પહેલાથી જ સ્પષ્ટ કરી દેવામાં આવ્યું છે કે કેન્દ્ર માત્ર 25% સુધી ફંડ આપશે, જ્યારે 50% થી વધુ રોકાણ બજાર (બોન્ડ, બેંક, PPP) માંથી લાવવું પડશે. જોકે, તમામ રાજ્યોએ MoU સાઈન કરીને પ્રતિબદ્ધતા આપી છે, કારણ કે પ્રોજેક્ટને બેંક યોગ્ય બનાવવા પડશે. ટિયર-2 અને ટિયર-3 શહેરોને ક્રેડિટ ગેરંટી દ્વારા બજાર સાથે જોડવાના તો છે જ, સાથે જ પહાડી અને ઉત્તર-પૂર્વી રાજ્યોને વિશેષ લાભ મળશે. આ યોજના માર્કેટ આધારિત મોડલ તરફનો મોટો બદલાવ છે.
