જો કોઈ વ્યક્તિનો પાસપોર્ટ રદ થાય તો શું થશે? આ જ સવાલ હવે બાંગ્લાદેશના ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાના કિસ્સામાં પણ ઊભો થયો છે? ઢાકાથી પોતાનો જીવ બચાવવા ભારત આવેલા બાંગ્લાદેશના પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાનો રાજદ્વારી પાસપોર્ટ રદ કરવામાં આવ્યો છે. તેની પાસે રાજદ્વારી પાસપોર્ટ છે, તે તેને 45 દિવસ સુધી વિઝા વિના ભારતમાં રહેવાનો અધિકાર આપે છે, પરંતુ તે પછી શું થશે? આ એક મોટો પ્રશ્ન છે. તે 5 ઓગસ્ટે ભારત આવી હતી. હવે તેમની મુશ્કેલીઓ વધુ વધશે.
નિયમ કહે છે કે આવું થયા પછી તે બીજા દેશમાં જઈ શકશે નહીં. આવી સ્થિતિમાં, સવાલ એ છે કે પાસપોર્ટ રદ થયા પછી તે વ્યક્તિનું શું થાય છે, શેખ હસીના સમક્ષ શું વિકલ્પો છે અને તેમની મુશ્કેલીઓ કેટલી વધી શકે છે?
જો પાસપોર્ટ રદ થાય તો શું થશે?
જ્યારે પાસપોર્ટ રદ કરવામાં આવે છે, ત્યારે વ્યક્તિ સીધા જ વિદેશમાં મુસાફરી કરવાનો અધિકાર ગુમાવે છે. આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ થાય છે કે પાસપોર્ટ રદ થવાનું સાચું કારણ શું છે? જો આ કોઈ ગુના અથવા ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિને કારણે કરવામાં આવ્યું હોય, તો તે વ્યક્તિની ધરપકડ અથવા દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.
જો તે વ્યક્તિ વિદેશમાં હોય અને તેનો દેશ તેનો પાસપોર્ટ રદ કરે તો તે વ્યક્તિને તેના દેશમાં પરત મોકલી શકાય છે અથવા તેની ધરપકડ કરી શકાય છે. તે કયા સંજોગોમાં કરવામાં આવે છે તેના પર નિર્ભર છે. આ પ્રકારની કાર્યવાહીમાં, તે વ્યક્તિના પાસપોર્ટ જારી કરવા પર ચોક્કસ સમયગાળા માટે પ્રતિબંધ છે. આવા કિસ્સાઓમાં, ઘણા દેશો અન્ય દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓને જાણ કરે છે. આ રીતે, ભવિષ્યમાં પ્રતિબંધો વધુ વધી શકે છે.
આ સમગ્ર કાર્યવાહીમાં, તે પાસપોર્ટ રદ કરનાર દેશે આવું કેમ કર્યું અને તે બાબતે ત્યાંનો કાયદો શું કહે છે તેના પર પણ આધાર રાખે છે. મોટાભાગે મોટા ગુનેગારો, ભાગેડુઓ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે રમત કરનારાઓ સાથે આવું કરવામાં આવે છે.
આવા સંજોગોમાં નવો પાસપોર્ટ બનાવવો મુશ્કેલ બની જાય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, વ્યક્તિને કાયમી ધોરણે નવો પાસપોર્ટ જારી કરવાનો ઇનકાર કરવામાં આવે છે. પાસપોર્ટ કેન્સલ થયા પછી સ્થિતિ સામાન્ય થઈ જાય તો પણ તે વ્યક્તિના ભાવિ પ્રવાસને અસર કરે છે. તેના માટે વિઝા મેળવવું સરળ નહોતું. જો કોઈ વ્યક્તિ કોઈપણ વ્યવસાય સાથે જોડાયેલ હોય તો તેની અસર તેની કારકિર્દી પર પણ પડે છે.
શેખ હસીનાએ હવે શું કરવું પડશે?
આવી કાર્યવાહી કરવા પાછળ ઘણા કારણો હોઈ શકે છે. ખોટો પાસપોર્ટ બનાવવો અથવા ખોટી માહિતી આપવી તે આનું કારણ હોઈ શકે છે. અથવા તેની સામે ફોજદારી કેસ પેન્ડિંગ હોય તો પણ આ કરી શકાય છે. શેખ હસીનાના કેસ પર નજર કરીએ તો તેમની સામે નોંધાયેલા કેસની સંખ્યા વધીને 12 થઈ ગઈ છે. જેમાંથી નવ કેસ હત્યા સાથે જોડાયેલા છે. બાંગ્લાદેશમાં માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ સાથે અપહરણનો એક કેસ અને નરસંહારના બે કેસ પણ નોંધાયા છે.
બાંગ્લાદેશના ગૃહ મંત્રાલયના સુરક્ષા સેવા વિભાગના વરિષ્ઠ સચિવ મોહમ્મદ મશિઉર રહેમાન કહે છે કે, એકવાર કોઈનો રાજદ્વારી પાસપોર્ટ રદ થઈ જાય તો તેના પરિવારના સભ્યોના પાસપોર્ટ પણ આપમેળે રદ થઈ જાય છે. રાજદ્વારી પાસપોર્ટ ધરાવનારાઓ માટે, નવો, સામાન્ય પાસપોર્ટ મેળવવાની પ્રક્રિયા કરવા માટે તેઓએ પહેલા તેમનો રાજદ્વારી પાસપોર્ટ સરેન્ડર કરવો પડશે.
પાસપોર્ટ રદ થવાને કારણે શેખ હસીના પર સીધો વિદેશ પ્રવાસ પર પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યો છે અને હવે તેને બાંગ્લાદેશ પરત ફરવાની ફરજ પડી શકે છે, જ્યાં તેની સામે કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રી તૌહીદ હુસૈને સંકેત આપ્યો કે બાંગ્લાદેશ ભારત પાસેથી હસીનાના પ્રત્યાર્પણની માંગ કરી શકે છે. હસીનાની હકાલપટ્ટી બાદ તેમની સામે અનેક ફોજદારી કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યા છે, એમ તેમણે રોઇટર્સ સાથેની મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું. બાંગ્લાદેશ ભારત પાસે શેખ હસીનાને સોંપવાની માંગ કરે છે અને જો ભારત ના પાડે તો બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો બગડી શકે છે.
