મહારાષ્ટ્રના ભૂતપૂર્વ ચીફ સ્ટેન્ડિંગ કાઉન્સેલ અને સુપ્રીમ કોર્ટના એડવોકેટ નિશાંત કટનેશ્વરકર કહે છે કે મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા ચૂંટણીના પરિણામો પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે કોઈપણ વિરોધ પક્ષને પોતાના દમ પર 10 ટકા બેઠકો મળી નથી. કુલ 288 બેઠકોમાંથી 29 બેઠકો હોવી જોઈએ. નિર્ધારિત નિયમો અને પરંપરાઓ અનુસાર, વિપક્ષના નેતા માટે 10 ટકા બેઠકો હોવી જોઈએ. વિપક્ષના નેતા એ બંધારણીય પદ છે અને આ પદ સંભાળનાર વ્યક્તિને કેટલીક અલગ સુવિધાઓ આપવામાં આવે છે અને તેને આવી ઘણી સમિતિઓમાં રાખવામાં આવે છે જેમાં વિપક્ષના નેતાની ભૂમિકા હોય છે. જો 10 ટકાથી ઓછી બેઠકો મળે તો વિપક્ષના નેતાનો દરજ્જો મળતો નથી, પરંતુ સૌથી મોટા વિરોધ પક્ષનો નેતા ગૃહમાં નેતા હોય છે અને પરંપરાનું પાલન કરવામાં આવે છે.
ગઠબંધનની સંખ્યા દ્વારા સ્થિતિ નક્કી થતી નથી
મહારાષ્ટ્રમાં મહાવિકાસ અઘાડી ગઠબંધનને એકંદરે 10 ટકાથી વધુ બેઠકો મળી છે. પરંતુ, એક પણ પક્ષને 10 ટકા બેઠકો મળી નથી. નિષ્ણાત આચારી કહે છે કે વિપક્ષના નેતાનો નિર્ણય ચૂંટણી પહેલા કે પછીના ગઠબંધનની સંખ્યાથી થતો નથી. એટલે કે મહાગઠબંધનમાં સીટોની સંખ્યા 10 ટકાથી વધુ હોય તો પણ ગઠબંધનના નેતાને વિપક્ષના નેતા બનાવવાની કોઈ જોગવાઈ નથી. નિયમોમાં સૌથી મોટી વિપક્ષી પાર્ટીનો ઉલ્લેખ છે, ગઠબંધનનો નહીં. જો કે, વિધાનસભાનો ચુકાદો અલગ હોય છે અને આવી સ્થિતિમાં સ્પીકર તે ચુકાદા અનુસાર સૌથી મોટા વિરોધ પક્ષના નેતાને માન્યતા આપે છે.
વિપક્ષનો નેતા કેવી રીતે મેળવવો
સુપ્રીમ કોર્ટના એડવોકેટ એમ.એલ. લાહૌટીનું કહેવું છે કે તેમણે મહારાષ્ટ્રમાં આ સ્થિતિ પહેલીવાર જોઈ છે જ્યારે વિપક્ષી પાર્ટી 10 ટકા પણ સીટો મેળવી શકી ન હતી. 1952માં પહેલી સામાન્ય ચૂંટણી પછી લોકસભાની રચના કરવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ 10 ટકા બેઠકો મેળવ્યા બાદ વિપક્ષના નેતાનો દરજ્જો આપવાનો નિયમ આવ્યો હતો. આ માટે તત્કાલિન લોકસભા અધ્યક્ષ જી. વી. માવલંકરે ઓર્ડર નંબર 120-123 હેઠળ નિયમ નક્કી કર્યો હતો કે વિરોધ પક્ષના નેતા માટે 10 ટકા બેઠકો હોવી જોઈએ. આ સામાન્ય રીતે નિયમ તરીકે ગણવામાં આવે છે.
જ્યારે એટર્ની જનરલે સલાહ આપી હતી
16મી લોકસભામાં કોંગ્રેસને માત્ર 44 બેઠકો મળી હતી. ત્યારે લોકસભા સ્પીકર સુમિત્રા મહાજને એટર્ની જનરલ પાસેથી સલાહ લીધી હતી કે વિપક્ષના નેતાનું પદ કોંગ્રેસને આપી શકાય કે નહીં. તત્કાલીન એટર્ની જનરલે 1977ના કાયદાને જોઈને કહ્યું હતું કે નિર્ણય સ્પીકરે લેવાનો છે અને તે તેમનો અધિકાર છે. આ પછી 10 ટકા બેઠકો ન મળવાને કારણે સ્પીકરે તેમને વિપક્ષના નેતાનો દરજ્જો આપ્યો ન હતો
