Soft Robotics Technology: આવનારો સમય રોબોટ્સનો છે પરંતુ તેમની સાથે એક મોટી સમસ્યા એ છે કે તેઓ તે કામ પૂરતા મર્યાદિત રહે છે જેના માટે તેમને ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે. તેમની શેપ, આકાર અને ડિઝાઇન તેમને કેટલાક નક્કી કરેલા કામોથી આગળ વધીને કંઈક કરવા દેતી નથી. એવામાં આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે યુનિવર્સિટી ઓફ બ્રિસ્ટલ અને ક્વીન મેરી યુનિવર્સિટી ઓફ લંડનના વૈજ્ઞાનિકો મળીને આકાર બદલતા રોબોટ પર કામ કરી રહ્યા છે. તેને ‘સોફ્ટ રોબોટ’ નામ આપવામાં આવ્યું છે. આવું એટલા માટે કારણ કે આ રોબોટ માત્ર લવચીક જ નહીં હોય પરંતુ જરૂરિયાત મુજબ પોતાનો આકાર પણ બદલી શકશે. ચાલો ‘Electro-Morphing Gel’ નામના ખાસ પદાર્થમાંથી બનેલા અનોખા રોબોટ્સ વિશે વિગતે જાણીએ.
Electro-Morphing Gel અને સોફ્ટ રોબોટ શું છે?
સોફ્ટ રોબોટ પાછળ કામ કરતી ટેકનોલોજીનો અસલી જીવ ‘Electro-Morphing Gel’ નામનો ખાસ પદાર્થ છે. તેને એક સોફ્ટ મેટ્રિક્સની જેમ સમજી શકાય છે. જેમાં કાર્બનના અત્યંત બારીક કણો એક જાળની જેમ સમાન રીતે ફેલાયેલા હોય છે. તેને કોઈપણ આકારમાં ઢાળી શકાય છે અને કરંટની મદદથી વાળી, ખેંચી કે હલાવી શકાય છે.
વૈજ્ઞાનિકોએ તેને સમજાવવા માટે ઇન્સાન જેવી શેપમાં બતાવ્યો છે, જે પોતાની બાજુઓનો ઉપયોગ કરીને ઝૂલી શકે છે. આ રોબોટની ખાસિયત એ છે કે તેને અલગ-અલગ આકારમાં બદલીને તેનાથી અનેક પ્રકારના કામ લઈ શકાય છે.
કેવી રીતે ચાલે છે આ રોબોટ?
સોફ્ટ રોબોટને ચલાવવા માટે મેગ્નેટિક ફિલ્ડનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેને ‘મેગ્નેટોકાઇનેસિસ’ કહેવાય છે. જોકે આ માટે ભારે ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટ કે બહારની મશીનોની જરૂર પડે છે. એવામાં વૈજ્ઞાનિકોએ ‘ઇલેક્ટ્રોકાઇનેસિસ’ની રીત વિકસાવી છે, જેમાં અત્યંત પાતળા ઇલેક્ટ્રોડ્સથી ઇલેક્ટ્રિક ફિલ્ડ બનાવીને તે જ કામ લઈ શકાય છે. આ ઇલેક્ટ્રોડ એક એટમ (પરમાણુ) જેટલા પાતળા હોઈ શકે છે અને સાથે જ તે અત્યંત હળવા પણ છે. આ જ કારણ છે કે રોબોટને નાની જગ્યાઓ પર પણ કોઈ પણ રીતે અત્યંત સરળતાથી વાપરી શકાય છે.
ભવિષ્યમાં ક્યાં કામ આવશે આ રોબોટ?
વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આ ખાસ રોબોટ તે તમામ જગ્યાઓ પર કામ આવશે જ્યાં પરંપરાગત રોબોટ્સ નિષ્ફળ જાય છે. તે સાંકડી જગ્યાઓ સુધી પહોંચવા, નાજુક વસ્તુઓને પકડવા અને એવી જગ્યાઓ પર કામ કરી શકશે જ્યાં પરંપરાગત રોબોટ્સ કોઈ કામ નથી આવતા. રિપોર્ટનું માનીએ તો, ભવિષ્યમાં આ રોબોટ અંતરિક્ષમાં સેટેલાઇટ પહોંચાડવાથી લઈને સોલર પેનલ જોડવા જેવા કામ કરી શકે છે. આ ઉપરાંત તેમના બાયોમેડિકલ ટુલ્સ અને ટેકનોલોજીમાં ઉપયોગ થવાની પણ શક્યતા છે.
