Wikipedia AI Deal: વિકિપીડિયા (Wikipedia) હંમેશાથી મફત અને ખુલ્લા ઇન્ટરનેટનો ચહેરો રહ્યું છે. પરંતુ હવે કંપનીએ પોતાના કન્ટેન્ટથી પૈસા કમાવવાની દિશામાં મોટું પગલું ભર્યું છે. વિકિપીડિયા ચલાવતી વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશને (Wikimedia Foundation) ૧૫ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ પોતાની ૨૫મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે જાહેરાત કરી છે કે તેણે ઘણી આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) કંપનીઓ સાથે વ્યાપારી સમજૂતીઓ કરી છે, જેના હેઠળ AI મોડલ્સ વિકિપીડિયાના કન્ટેન્ટનો ઉપયોગ નક્કી કરેલી શરતો અને ચુકવણી સાથે કરશે.
એમેઝોનથી મેટા સુધીની દિગ્ગજ કંપનીઓ સામેલ
વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન અનુસાર, એમેઝોન (Amazon), મેટા (Meta), માઇક્રોસોફ્ટ (Microsoft), પરપ્લેક્સિટી (Perplexity) અને ફ્રાન્સની મિસ્ટ્રલ એઆઈ (Mistral AI) જેવી કંપનીઓ સાથે આ ડીલ્સ કરવામાં આવી છે. આનો ઉદ્દેશ્ય AI કંપનીઓને વિકિપીડિયાના વિશાળ અને ભરોસાપાત્ર નોલેજ બેઝ સુધી ઝડપી અને વ્યવસ્થિત એક્સેસ આપવાનો છે. જોકે, આ સમજૂતીઓની આર્થિક શરતો જાહેર કરવામાં આવી નથી.
ફ્રી ઇન્ટરનેટ વિરુદ્ધ AI નું દબાણ
વિકિપીડિયા લાંબા સમયથી ખુલ્લા અને મફત ઇન્ટરનેટનું ઉદાહરણ રહ્યું છે, પરંતુ જનરેટિવ AI ના વધતા ચલણે નવી પડકાર ઉભો કર્યો છે. ઘણા AI મોડલ્સ કોઈ પણ ચુકવણી કર્યા વગર વેબ પરથી ડેટા ‘સ્ક્રેપ’ (ચોરી) કરીને ટ્રેન કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેમાં વિકિપીડિયાનું કન્ટેન્ટ મોટી માત્રામાં સામેલ હોય છે.
AI ટ્રેનિંગની કિંમત કોણ ચૂકવશે?
વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશનનું કહેવું છે કે AI કંપનીઓ દ્વારા મોટા પાયે ડેટા એક્સેસ કરવાથી સર્વર પર ભારે દબાણ પડે છે, જેનો ખર્ચ સંસ્થાએ ઉઠાવવો પડે છે. આ જ કારણે હવે કન્ટેન્ટના વ્યાવસાયિક ઉપયોગથી આવક મેળવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે વિકિપીડિયાએ આવી ડીલ કરી હોય. વર્ષ ૨૦૨૨ માં ગુગલ (Google) તેનું પ્રથમ એન્ટરપ્રાઇઝ ગ્રાહક બન્યું હતું. ત્યારબાદ ઇકોસિયા (Ecosia), પ્રોરેટા (ProRata) અને રીફ મીડિયા (Reef Media) જેવી કંપનીઓ સાથે પણ આવા જ કરારો કરવામાં આવ્યા છે.
જિમી વેલ્સનો સ્પષ્ટ અભિપ્રાય
વિકિપીડિયાના સહ-સ્થાપક જિમી વેલ્સે AI દ્વારા કન્ટેન્ટના ઉપયોગનું સમર્થન કરતા કહ્યું કે વિકિપીડિયા માણસો દ્વારા ક્યુરેટ કરવામાં આવેલું પ્લેટફોર્મ છે, તેથી તે AI માટે વધુ વિશ્વસનીય ડેટા પૂરો પાડે છે. પરંતુ તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે AI કંપનીઓએ આ માટે ઉચિત કિંમત ચૂકવવી જોઈએ.
માનવીય ટ્રાફિક ઘટ્યો, બોટ્સ વધ્યા
વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૫ માં વિકિપીડિયા પર માનવીય વિઝિટમાં આશરે ૮% નો ઘટાડો નોંધાયો છે, જ્યારે AI બોટ્સની પ્રવૃત્તિ તેજીથી વધી છે. AI સર્ચ અને ચેટબોટ્સ સીધા જવાબો આપવા લાગ્યા છે, જેનાથી વેબસાઇટ્સ પર ક્લિક્સ ઘટી રહ્યા છે. આવા સંજોગોમાં વિકિપીડિયાએ સંઘર્ષના બદલે સહકારનો રસ્તો પસંદ કર્યો છે, પરંતુ પોતાની શરતો સાથે.
