Bankers Books Evidence Bill 2026: સંસદમાં તાજેતરમાં બેન્કિંગ સેક્ટર સાથે જોડાયેલો એક કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો છે. તેનું નામ ‘બેન્કર્સ બુક્સ એવિડન્સ બિલ 2026’ છે. તેણે 135 વર્ષ જૂના ‘બેન્કર્સ બુક્સ એવિડન્સ એક્ટ 1891’નું સ્થાન લીધું છે. આ નવા કાયદાએ જ્યાં ગ્રાહકોને ઘણી સુવિધાઓ આપી છે, ત્યાં કેટલાક વિવાદો પણ સામે આવી રહ્યા છે. જૂનો કાયદો એ સમયગાળામાં બનાવવામાં આવ્યો હતો જ્યારે બેન્કિંગ રેકોર્ડ કાગળના રજિસ્ટરો અને ચોપડાઓમાં રાખવામાં આવતા હતા.
નવા કાયદાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ડિજિટલ અને ઓનલાઈન બેન્કિંગના સમયમાં બેન્ક રેકોર્ડ્સને અદાલતી પ્રક્રિયામાં કાનૂની પુરાવા તરીકે રજૂ કરવાના નિયમોને આધુનિક બનાવવાનો છે. જોકે, ગ્રાહકોના ડેટા અને પ્રાઇવસી સાથે જોડાયેલી કેટલીક જોગવાઈઓને લઈને ચર્ચાઓ પણ શરૂ થઈ ગઈ છે. ગ્રાહકોને સૌથી વધુ ચિંતા તેમના બેન્ક એકાઉન્ટની વિગતોને લઈને છે, જે હવે પોલીસનો કોઈપણ અધિકારી બેન્ક પાસેથી સરળતાથી મેળવી શકશે.
નવા કાયદાના 5 સૌથી મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર
1. ડિજિટલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક બેન્ક રેકોર્ડ્સને કાનૂની પુરાવા તરીકે માન્યતા
નવા નિયમ અનુસાર ઇલેક્ટ્રોનિક, ડિજિટલ, વર્ચ્યુઅલ અને ક્લાઉડ-બેઝ્ડ બેન્ક રેકોર્ડ્સને કાયદાકીય રીતે ‘બેન્કર્સ બુક્સ’ માનવામાં આવશે.
હવે બેન્કો દ્વારા ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે રાખવામાં આવેલા ટ્રાન્ઝેક્શન ડેટાનો અદાલતમાં પુરાવા તરીકે ઉપયોગ કરી શકાશે.
જોકે, આ માટે ડેટાની ચોકસાઈ, સિસ્ટમની સુરક્ષા અને ડેટા સાથે ચેડાં ન થયા હોય જેવા નિયમોનું પાલન કરવું ફરજિયાત રહેશે.
2. મૂળ રેકોર્ડની જગ્યાએ સર્ટિફાઇડ કોપીનો ઉપયોગ
અદાલતી કાર્યવાહી માટે બેન્કોને પોતાની મૂળ ફિઝિકલ અથવા ડિજિટલ સિસ્ટમ રજૂ કરવાની જરૂર રહેશે નહીં. માત્ર પ્રમાણિત કોપી અથવા એક્સ્ટ્રેક્ટ જ પૂરતો રહેશે.
ડિજિટલ રેકોર્ડ્સના કિસ્સામાં બેન્કોએ એક ટેક્નિકલ સર્ટિફિકેટ આપવું પડશે, જે એ પુષ્ટિ કરશે કે સિસ્ટમ યોગ્ય રીતે કામ કરી રહી હતી અને ડેટા સુરક્ષિત હતો.
3. બેન્ક એકાઉન્ટની વિગતો માંગવાનો અધિકાર
આ ફેરફારને લઈને કેટલાક વિવાદો ઊભા થઈ રહ્યા છે. નવા નિયમ અનુસાર પોલીસ અથવા તપાસ અધિકારી કોઈ કેસની તપાસ માટે અદાલતી આદેશ વિના બેન્ક પાસેથી સીધી ગ્રાહકના ખાતાની માહિતી મેળવી શકશે. જોકે, અધિકારી ચોક્કસ રેન્ક અથવા SP સ્તરથી ઉપરના હોવા જોઈએ.
બેન્કે ગ્રાહકને તેની જાણકારી આપવી પડશે, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, સંગઠિત નાણાકીય ગુના અથવા ચાલી રહેલી તપાસ જેવા કિસ્સાઓમાં ગ્રાહકને જાણ ન કરવાની છૂટ આપવામાં આવી છે.
નાગરિક અધિકારો સાથે જોડાયેલા જૂથો આ જોગવાઈ પર પ્રાઇવસી અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવી રહ્યા છે.
4. બેન્ક અધિકારીઓને વારંવાર કોર્ટના ચક્કર લગાવવાથી રાહત
નવા નિયમ અનુસાર જો કોઈ કાનૂની મામલો બેન્ક સાથે સીધો જોડાયેલો ન હોય, તો બેન્ક અધિકારીઓને મૂળ દસ્તાવેજ રજૂ કરવા અથવા સાક્ષી આપવા માટે વારંવાર અદાલતમાં વ્યક્તિગત રીતે હાજર થવા માટે ફરજ પાડવામાં આવશે નહીં.
જોકે, જો અદાલતને બેન્ક રેકોર્ડની સત્યતા અંગે શંકા હોય અથવા કોઈ વિશેષ કારણ ઊભું થાય, ત્યારે જ અધિકારીઓને બોલાવી શકાશે.
5. અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ સુધી દાયરાનો વિસ્તાર
નવા નિયમમાં કેન્દ્ર સરકારને એ અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે કે તે આ કાયદાની જોગવાઈઓને બેન્કિંગ સિવાયની અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ પર પણ લાગુ કરી શકે છે.
તે મુજબ ભવિષ્યમાં નોન-બેન્કિંગ ફાઇનાન્શિયલ કંપનીઓ (NBFCs), પેન્શન ફંડ્સ, ઇન્શ્યોરન્સ કંપનીઓ અને અન્ય રેગ્યુલેટેડ નાણાકીય સંસ્થાઓને પણ આ કાયદા હેઠળ લાવી શકાય છે.
