RBI Bank Note Exchange Rules: ઘણીવાર લોકો પાસે ફાટેલી, ગંદી કે રંગાયેલી નોટો આવી જાય છે. કેટલીકવાર એટીએમ (ATM) માંથી પણ આવી નોટો નીકળે છે, જેના કારણે લોકો પરેશાન થઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં દુકાનદારો પણ આવી નોટો લેવાની ના પાડી દે છે અને લોકોને જાણકારી નથી હોતી કે આ નોટોને કેવી રીતે બદલાવવી. આવી સ્થિતિમાં એ જાણવું જરૂરી છે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંકે (RBI) આ નોટો બદલવા અંગે શું નિયમો બનાવ્યા છે અને બેંક એક દિવસમાં કેટલી નોટ બદલે છે.
એક દિવસમાં કેટલી નોટ બદલી શકાય?
RBI ના નિયમો અનુસાર, કોઈપણ વ્યક્તિ એક વારમાં મહત્તમ ૨૦ નોટ બદલાવી શકે છે. આ નોટોની કુલ કિંમત ૫,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુ ન હોવી જોઈએ. આ સ્થિતિમાં બેંક કાઉન્ટર પર જ તરત જ ચુકવણી કરી દે છે. જો નોટોની કુલ કિંમત આનાથી વધુ હોય, તો બેંક નોટો સ્વીકારી લે છે અને પૈસા તમારા બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે. આ સિવાય ૫૦,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુની નોટો બદલાવવાની પ્રક્રિયામાં થોડો સમય લાગી શકે છે.
શું બેંક નોટ બદલવાની ફી લે છે?
RBI ની ગાઈડલાઈન્સ મુજબ, ફાટેલી નોટો બદલવા પર સામાન્ય રીતે કોઈ ફી લેવામાં આવતી નથી. જોકે, નોટની સ્થિતિ પર એ નિર્ભર કરે છે કે પૂરા પૈસા મળશે કે નહીં. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, ખાસ કરીને વધુ ખરાબ નોટો પર રકમ ઓછી પણ મળી શકે છે. બેંક એવી તમામ નોટો બદલે છે જેની ઓળખ સ્પષ્ટ થઈ શકે અને જરૂરી સિક્યોરિટી ફીચર્સ હાજર હોય. આમાં ગંદી, ફાટેલી કે થોડી ખરાબ નોટો સામેલ છે. જો કોઈ નોટ સંપૂર્ણપણે બળી ગઈ હોય અથવા જાણી જોઈને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું હોય, તો બેંક તેને બદલવાની ના પાડી શકે છે.
વધુ ખરાબ નોટોનું શું થશે?
એવી નોટો જે ખરાબ રીતે બળી ગઈ હોય, અંદરોઅંદર ચોંટી ગઈ હોય અથવા બહુ ખરાબ હાલતમાં હોય, તેને સામાન્ય બેંક શાખાઓ લેવાની ના પાડી શકે છે. આવી નોટો RBI ની ઇશ્યૂ ઓફિસમાં બદલી શકાય છે, જ્યાં તેમનું અલગ રીતે મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. RBI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈપણ બેંક ફાટેલી કે ગંદી નોટો બદલવાની ના પાડી શકે નહીં. બેંક નોટના બાકી રહેલા હિસ્સાના આધારે તેની કિંમત નક્કી કરે છે અને તે મુજબ ચુકવણી કરે છે.
નાની નોટો પર પૂરા પૈસા
RBI ના નિયમો મુજબ, ૧ રૂપિયાથી લઈને ૨૦ રૂપિયા સુધીની નોટોમાં અડધી રકમ આપવાનો કોઈ નિયમ નથી. આવી નોટોના બદલામાં પૂરા પૈસા આપવામાં આવે છે. જ્યારે ૫૦ થી ૫૦૦ રૂપિયા સુધીની નોટોમાં સ્થિતિ અનુસાર થોડો કાપ મુકાઈ શકે છે. એપ્રિલ ૨૦૧૭ માં જારી કરાયેલા નિર્દેશોમાં જણાવાયું હતું કે તમામ બેંકો ગ્રાહકોની ફાટેલી નોટો બદલવા માટે બંધાયેલી છે. આ સેવા મફત છે અને તેના માટે કોઈ વધારાની ફી લઈ શકાતી નથી.
