RBI Fraud Compensation Rule: ઓનલાઈન બેંકિંગ અને ડિજિટલ પેમેન્ટ ફ્રોડના શિકાર બનનારા લોકો માટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ એક ખૂબ જ રાહત આપનારો નિર્ણય લીધો છે. નવા નિયમો હેઠળ જો કોઈ વ્યક્તિ પહેલીવાર ડિજિટલ છેતરપિંડીનો શિકાર બને છે, તો તેને તેના નુકસાનના ૮૫% અથવા ૨૫,૦૦૦ રૂપિયા (જે પણ ઓછું હોય) વળતર તરીકે આપવામાં આવશે.
આરબીઆઈનું આ નવું સુરક્ષા કવચ તે કિસ્સાઓમાં પણ કામ કરશે જ્યાં ગ્રાહકે ભૂલથી પોતાનો ઓટીપી અથવા પાસવર્ડ કોઈ જાળસાઝ સાથે શેર કરી દીધો હોય. આ સુધારેલા નિયમો જાન્યુઆરી ૨૦y૭ થી લાગુ થવા જઈ રહ્યા છે. પહેલાં આને વહેલા લાગુ કરવાનું હતું, પરંતુ બેંકોની ટેકનિકલ અને પ્રણાલીગત તૈયારીઓને જોતા આર્થિક નિયામકે આને ૬ મહિના માટે આગળ લંબાવી દીધું છે.
લેણદેણની વ્યાખ્યાને કરવામાં આવી કડક
ગ્રાહકોની સુવિધા માટે આરબીઆઈએ ધોકેથી કરવામાં આવેલી લેણદેણની વ્યાખ્યાને વધુ કડક બનાવી છે. આ પહેલાંના ડ્રાફ્ટમાં જે કિસ્સાઓમાં ગ્રાહકોને ડરાવી-ધમકાવીને અથવા ચાલાકીથી તેમના ક્રેડેન્શિયલ્સ (પાસવર્ડ/ઓટીપી) લેવામાં આવતા હતા, તેને અધિકૃત લેણદેણ માની લેવામાં આવતી હતી. પરંતુ હવે આરબીઆઈએ આ વ્યાખ્યાને સુધારીને ગ્રાહકોના પક્ષમાં કરી દીધી છે.
આ કિસ્સાઓમાં નહીં મળે વળતર
જો તમે કોઈ સામાન ખરીદ્યો જે ખરાબ નીકળ્યો અથવા સેવા સમયસર ન મળી, તો આવા વિવાદો આ વળતરના દાયરામાં નહીં આવે.
ચેક દ્વારા થતી છેતરપિંડીને આ ઇલેક્ટ્રોનિક બેંકિંગ ફ્રેમવર્કથી બહાર રાખવામાં આવી છે.
બેંકોને મળી વધુ મોહલત
બેંકો પાસે હવે સ્થાનિક છેતરપિંડીની ફરિયાદોની તપાસ અને ઉકેલ માટે ૪૫ દિવસનો સમય હશે. પહેલા ડ્રાફ્ટમાં આ મર્યાદા ૩૦ દિવસની હતી.
વિદેશી લેણદેણ સાથે જોડાયેલા કિસ્સાઓને ઉકેલવા માટે બેંકોને ૬૦ દિવસનો સમય મળશે.
૫ દિવસમાં મળશે ક્રેડિટ કાર્ડની રકમ
આરબીઆઈએ બેંકોને મોહલત આપવાની સાથે-સાથે ગ્રાહકો માટે એક મોટું સુરક્ષા તંત્ર પણ ઉમેર્યું છે. ક્રેડિટ ક્રોડ ફ્રોડના કિસ્સાઓમાં, બેંકો માટે ‘શેડો રિવર્સલ’ તંત્ર અનિવાર્ય કરી દેવામાં આવ્યું છે. આ હેઠળ, જેવું જ કોઈ ગ્રાહક ક્રેડિટ કાર્ડથી થયેલા ફ્રોડની સૂચના બેંકને આપશે, બેંકને ફરિયાદ મળ્યાના ૫ દિવસની અંદર વિવાદિત રકમ અસ્થાયી ધોરણે ગ્રાહકના ખાતામાં ક્રેડિટ કરવી પડશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય છેતરપિંડી પર નવો ફોર્મ્યુલા
વિદેશી કે ક્રોસ-બોર્ડર ફ્રોડના કિસ્સાઓમાં, જ્યાં લાભાર્થી બેંક (જે ખાતામાં પૈસા ગયા) ભારતના અધિકારક્ષેત્રની બહાર છે, ત્યાં રિકવરી મુશ્કેલ હોય છે. આને જોતા જૂના ‘સહિયારી જવાબદારી’ ના નિયમને હટાવી દેવામાં આવ્યો છે. હવે આવા કિસ્સાઓમાં ૬૫% વળતરનો બોજ આરબીઆઈ પોતે ઉઠાવશે, જ્યારે ૨૦% બોજ મોકલનાર બેંકને ઉઠાવવો પડશે.
ગ્રાહકો માટે અનિવાર્ય શરતો
આ વળતરનો લાભ ઉઠાવવા માટે ગ્રાહકોએ પણ આ નિયમોનું પાલન કરવું પડશે:
દાવેદારોએ નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ અથવા હેલ્પલાઇન ૧૯૩૦ પર નોંધાવેલી ફરિયાદની નકલ સબમિટ કરવી પડશે.
ગ્રાહકોએ આ જવાબદારી સ્વીકારવી પડશે કે જો ભવિષ્યમાં તેમનો દાવો ખોટો માલૂમ પડશે, તો તેમણે વળતરની પૂરી રકમ પરત લોટાવવી પડશે.
આ વળતરના પાત્ર બનવા માટે ફ્રોડની ઘટનાના ૫ દિવસની અંદર આની રિપોર્ટ સાયબર પોર્ટલ અને બેંક બંને જગ્યાએ કરવાની રહેશે.
