Supreme Court PoSH Act: તાજેતરમાં વર્કપ્લેસ પર જાતીય સતામણી સાથે જોડાયેલા કેસોમાં સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ અને સ્પષ્ટ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે કહ્યું છે કે જો કોઈ મહિલા સાથે તેના વર્કપ્લેસ પર કોઈ એવી વ્યક્તિ દ્વારા જાતીય સતામણી કરવામાં આવે છે જે તેના પોતાના વિભાગ કે કંપનીનો કર્મચારી નથી, તો પણ તે મહિલા પોતાના જ વર્કપ્લેસની ઇન્ટરનલ કમ્પ્લેન્ટ્સ કમિટી (ICC) સમક્ષ PoSH એક્ટ હેઠળ ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે. આ નિર્ણયથી PoSH કાયદાનું અર્થઘટન વધુ મજબૂત માનવામાં આવે છે.
૧. હકીકતમાં સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચ જેમાં જસ્ટિસ જી. કે. માહેશ્વરી અને જસ્ટિસ વિજય બિશ્નોઈ સામેલ હતા, તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે પીડિત મહિલાને ફરિયાદ નોંધાવવા માટે આરોપીના વિભાગની ICC પાસે જવાની જરૂર નથી. મહિલા પોતાના જ વર્કપ્લેસની ICC માં ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે, ભલે આરોપી બીજા કોઈ વિભાગ કે કંપનીમાં કામ કરતો હોય.
૨. આ મામલો ૧૫ મે ૨૦૨૩ ની ઘટના સાથે જોડાયેલો છે, જેમાં એક IAS અધિકારીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે નવી દિલ્હીના કૃષિ ભવનમાં તેના વર્કપ્લેસ પર એક IRS અધિકારીએ તેમની જાતીય સતામણી કરી હતી. ત્યારબાદ પીડિતાએ પોતાના વિભાગની ICC સમક્ષ PoSH એક્ટ હેઠળ ફરિયાદ નોંધાવી હતી અને FIR પણ કરાવી હતી.
૩. મહિલાની ફરિયાદ પર આરોપી IRS અધિકારીએ એવી દલીલ કરી હતી કે તે સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સિસનો કર્મચારી છે, તેથી માત્ર આ વિભાગની ICC ને જ ફરિયાદની તપાસ કરવાનો અધિકાર છે. જોકે, સેન્ટ્રલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ટ્રિબ્યુનલ, દિલ્હી હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટ ત્રણેયે આ દલીલ ફગાવી દીધી હતી.
૪. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે PoSH એક્ટમાં વર્કપ્લેસની વ્યાખ્યા ઘણી વ્યાપક છે. આમાં માત્ર ઓફિસ પરિસર જ નહીં પરંતુ નોકરી દરમિયાન અથવા નોકરીના કારણે મુલાકાત લેવાયેલી કોઈપણ જગ્યા સામેલ છે. તેથી વર્કપ્લેસની સંકુચિત વ્યાખ્યા PoSH કાયદાના ઉદ્દેશ્યને નબળો પાડશે.
૫. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે PoSH એક્ટમાં એવી કોઈ જોગવાઈ નથી કે આરોપી તે જ વર્કપ્લેસનો કર્મચારી હોવો જોઈએ જ્યાં પીડિત મહિલા કામ કરે છે. જે વ્યક્તિ વિરુદ્ધ મહિલા પોતાના વર્કપ્લેસની ICC માં ફરિયાદ નોંધાવે છે તે PoSH એક્ટ હેઠળ ‘રિસ્પોન્ડન્ટ’ (સામાવાળો) માનવામાં આવશે.
૬. કોર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, પીડિત મહિલાના વર્કપ્લેસની ICC PoSH એક્ટ હેઠળ પ્રારંભિક તપાસ કરી શકે છે. ત્યારબાદ જો આરોપી વિરુદ્ધ કાર્યવાહી શરૂ થાય છે, તો આરોપીના વિભાગની ICC ઔપચારિક તપાસ સત્તામંડળ તરીકે કામ કરશે.
૭. આ ચુકાદા પછી સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે જો કોઈ મહિલા સાથે તેની ઓફિસમાં કોઈ બહારની વ્યક્તિ અથવા બીજા વિભાગના કર્મચારીઓએ સતામણી કરી હોય, તો તે પોતાની જ ઓફિસમાં ICC માં ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે અને તેણે ન્યાય મેળવવા માટે બીજી સંસ્થાના ધક્કા ખાવા પડશે નહીં.
