Balochistan Independence Struggle: પાકિસ્તાનના માનવાધિકાર આયોગ (HRCP)એ પોતાની 2025ની વાર્ષિક રિપોર્ટ ‘બલૂચિસ્તાનનો વિશ્વાસનો સંકટ’માં સરકારી સેનાની ક્રૂરતા ઉજાગર કરી હતી. તેમાં બલૂચિસ્તાનમાં માનવાધિકારો અને નાગરિક અધિકારોના સતત ઘટતા વ્યાપ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. તેમ છતાં ત્યાંના મૂળ નિવાસી બલૂચ લોકોના માનવાધિકારોનું ઉલ્લંઘન સતત ચાલુ છે. HRCPએ પોતાની 2023ની ફેક્ટ-ફાઇન્ડિંગ રિપોર્ટ ‘બલૂચિસ્તાનની આશાની લડત’માં પણ કહ્યું હતું કે ‘બલૂચ લોકોની વાજબી માંગણીઓ’ પર ધ્યાન આપવાની જરૂર છે.
પાકિસ્તાન બલૂચોના બળવાને કેવી રીતે દબાવી રહ્યું છે?
આ માંગણીઓમાં લોકોને બળજબરીથી ગાયબ કરવાની ઘટનાઓ, કાનૂની પ્રક્રિયા વગરની હત્યાઓ અને યાતનાઓનો અંત લાવવો, પ્રાંતમાં પ્રેસની સ્વતંત્રતા સુનિશ્ચિત કરવી, બલૂચિસ્તાનના સમૃદ્ધ કુદરતી સંસાધનોમાં બલૂચ લોકોને તેમનો યોગ્ય હિસ્સો આપવો તેમજ પ્રાંતનો વિકાસ અને કલ્યાણ સામેલ છે. પાકિસ્તાન સરકારે આ તમામ માંગણીઓને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢી હતી. આ વર્ષે માત્ર જૂન મહિનામાં બલૂચિસ્તાન માનવાધિકાર પરિષદના જણાવ્યા મુજબ 63 લોકોને બળજબરીથી ગાયબ કરવાની અને 77 લોકોની હત્યાની ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી.
જૂન મહિનામાં BYCની પ્રમુખ મહરંગ બલૂચને એક આતંકવાદ વિરોધી અદાલતે બે વખત આજીવન કેદની સજા સંભળાવી હતી. મહરંગની માર્ચ 2025માં ક્વેટા હોસ્પિટલ પર હુમલો કરવા અને લોકોને હિંસા માટે ઉશ્કેરવાના આરોપસર ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ તેમને અલગ કેસમાં સજા સંભળાવવામાં આવી હતી. આ ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે પાકિસ્તાનની સરકાર કેવી રીતે બલૂચોના અધિકારો અને તેમના પરિવારોને દબાવી રહી છે.
જિન્નાના વિશ્વાસઘાતથી અસીમ મુનીરની ક્રૂરતા સુધી…
ભારતને સ્વતંત્રતા મળ્યા બાદ બલૂચિસ્તાન માત્ર સાત મહિના સુધી જ સ્વતંત્ર રહ્યું હતું. 1948માં પાકિસ્તાને બલૂચિસ્તાનને બળજબરીપૂર્વક પોતાના દેશમાં સામેલ કરી લીધું હતું. ભારતના પૂર્વ રાજદૂત અનિલ ત્રિગુણાયતએ કહ્યું, “બલૂચ સમુદાય 1948થી પોતાની સ્વતંત્રતા માટે લડી રહ્યો છે. તેમનો આરોપ છે કે પાકિસ્તાન તેમની કુદરતી સંપત્તિનું શોષણ કરી રહ્યું છે. પરંતુ બલૂચ લોકોને તેનો લાભ મળતો નથી. તેમની સાથે દ્વિતીય દરજ્જાનો વ્યવહાર થાય છે, તેમને અપહરણ કરવામાં આવે છે, તેમની હત્યા કરવામાં આવે છે, તેમની સાથે આતંકવાદીઓ જેવો વ્યવહાર કરવામાં આવે છે અને તેના કારણે બલૂચોમાં વધુ રોષ ફેલાય છે.”
અનિલ ત્રિગુણાયતએ કહ્યું, “બલૂચોની સંસ્કૃતિ અને તેમના અસ્તિત્વને સમાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે અને 11 ઓગસ્ટે સ્વતંત્રતા દિવસ ઉજવવા પાછળ પણ તેમની એ જ વિચારધારા છે કે દુનિયા તેમના દુઃખને સમજે. પરંતુ તેમને ખાસ સફળતા મળી નથી. ભારત પણ હાલ તેમને માન્યતા આપશે નહીં. પરંતુ ભારતમાં 10 લાખથી વધુ બલૂચ રહે છે અને તેમની સાથે કોઈ ખરાબ વર્તન થતું નથી. તેઓ ભારતમાં સારી રીતે ભળી ગયા છે, પરંતુ પાકિસ્તાન તેમની સાથે સામાન્ય માનવીય વર્તન પણ કરી શક્યું નથી.”
બલૂચિસ્તાન સાથે જિન્નાએ કેવી રીતે વિશ્વાસઘાત કર્યો?
હકીકતમાં મહંમદ અલી જિન્નાએ કલાતના ખાન (મીર અહમદ યાર ખાન)ના કાનૂની સલાહકાર તરીકે શરૂઆતમાં બલૂચિસ્તાનની સ્વતંત્રતાનું સમર્થન કર્યું હતું. પરંતુ 11 ઓગસ્ટ 1947ના કરાર અને બલૂચિસ્તાનની સ્વતંત્રતાના વચનથી પલટી મારી જિન્નાએ માર્ચ 1948માં સૈન્ય દબાણ અને રાજકીય ચાલો દ્વારા બળજબરીથી બલૂચિસ્તાનનું પાકિસ્તાનમાં વિલય કરાવ્યું. જ્યારે 11 ઓગસ્ટ 1947ના રોજ પાકિસ્તાન અને કલાત વચ્ચે સ્ટેન્ડસ્ટિલ કરાર થયો હતો અને તેના હેઠળ બલૂચિસ્તાનની કલાત રિયાસતને એક સ્વતંત્ર દેશ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી હતી.
જિન્નાએ પોતે પણ આ બાબતે સંમતિ દર્શાવી હતી, પરંતુ બાદમાં તેમણે વિશ્વાસઘાત કર્યો. પાકિસ્તાને કૂટનીતિક અને રાજકીય ચાલો ચલાવીને કલાતની આધીન રિયાસતો (ખારન, લાસબેલા અને મકરાન)ને અલગ કરી દીધી અને તેમને પાકિસ્તાનમાં સામેલ કરી લીધી. સૈન્ય કાર્યવાહી અને ધમકીઓના દબાણ હેઠળ મીર અહમદ યાર ખાનને 27 માર્ચ 1948ના રોજ મજબૂરીમાં વિલય દસ્તાવેજ પર હસ્તાક્ષર કરવા પડ્યા. આ રીતે જિન્નાના વિશ્વાસઘાત બાદ બલૂચિસ્તાન આજ સુધી પોતાની સ્વતંત્રતા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે અને સ્વતંત્રતા માટેનો તેમનો સંઘર્ષ હજુ ઘણા વર્ષો સુધી ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે.
