India Australia Cultural Deal: ઓસ્ટ્રેલિયા તમિલનાડુની ત્રણ કલાકૃતિઓ ભારતને પાછી પરત કરશે, જ્યારે ભારત ચેન્નાઈના સરકારી સંગ્રહાલયમાં રાખવામાં આવેલા એક ફર્સ્ટ નેશન્સ પૂર્વજના અવશેષો ઓસ્ટ્રેલિયાને પરત કરશે. ઓસ્ટ્રેલિયાના વડાપ્રધાન એન્થની અલ્બનીઝે મેલબર્નમાં યોજાયેલા ત્રીજા ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયા વાર્ષિક શિખર સંમેલન બાદ આ પરસ્પર વાપસીની જાહેરાત કરી.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે સંયુક્ત પ્રેસ નિવેદન દરમિયાન અલ્બનીઝે કહ્યું, “હું ચેન્નાઈના સરકારી સંગ્રહાલયમાં રાખવામાં આવેલા એક ઓસ્ટ્રેલિયન ફર્સ્ટ નેશન્સ પૂર્વજના અવશેષોને પાછા મોકલવાની દિશામાં થયેલી પ્રગતિનું સ્વાગત કરું છું. ભારત આ અવશેષોને તેમના પરંપરાગત સંરક્ષકોને સ્વેચ્છાએ અને કોઈ પણ શરત વગર પરત કરશે.”
વાપસીની જાહેરાત કરતા અલ્બનીઝે કહ્યું, “મિત્રતાની ભાવના હેઠળ, ઓસ્ટ્રેલિયા સાંસ્કૃતિક મહત્વ ધરાવતી ઘણી વસ્તુઓને સ્વેચ્છાએ ભારતને પરત કરશે. આ વસ્તુઓ પહેલા ઓસ્ટ્રેલિયાની નેશનલ ગેલેરી અને આર્ટ ગેલેરી ઓફ ન્યૂ સાઉથ વેલ્સના સંગ્રહનો ભાગ હતી.”
ઓસ્ટ્રેલિયા જે ત્રણ કલાકૃતિઓને ભારત પરત કરશે, તેમાં દેવી ભદ્રકાલીને દર્શાવતું ધાતુનું ત્રિશૂળ, નંદીની પથ્થરની મૂર્તિ અને છ માથાવાળા કાર્તિકેય (ષણ્મુખ) ની પથ્થરની મૂર્તિ સામેલ છે. આ ત્રણેય તમિલનાડુના તંજાવુર અને તિરુવરુર જિલ્લાઓ સાથે જોડાયેલી છે.
પરત કરવામાં આવનારી કલાકૃતિઓ
ધાતુનું ત્રિશૂળ દેવી ભદ્રકાલીની શક્તિ રૂપ વાળી પ્રતિમાની ઉપર બનેલું છે અને તેને દક્ષિણ ભારતીય મંદિરોમાં વપરાતી ધાતુ કળાની શૈલીમાં તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ તમિલનાડુના કોલ્લુમંગુડી સ્થિત શ્રી કાશી વિશ્વનાથસ્વામી મંદિર સાથે જોડાયેલું છે અને તે 13મી થી 16મી સદી ઈસ્વીની વચ્ચેનું માનવામાં આવે છે. આ સમય ચોલ વંશના અંતિમ દોર અને શરૂઆતી વિજયનગર સામ્રાજ્યના સમય સાથે જોડાયેલો છે.
ભારતને પરત મળનારી બીજી કલાકૃતિ નંદીની પથ્થરની મૂર્તિ છે. નંદી ભગવાન શિવના પવિત્ર વાહન માનવામાં આવે છે. આ કલાકૃતિ પણ તે જ સમયની છે જે સમયે ધાતુનું ત્રિશૂળ બનાવવામાં આવ્યું હતું અને તે પણ શ્રી કાશી વિશ્વનાથસ્વામી મંદિરમાં હાજર હતી.
ઓસ્ટ્રેલિયા દ્વારા પરત કરવામાં આવનારી અંતિમ કલાકૃતિ છ માથાવાળા કાર્તિકેય (ષણ્મુખ) ની પથ્થરની મૂર્તિ છે. તમિલનાડુમાં તેમને સામાન્ય રીતે ભગવાન મુરુગનના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. આ પથ્થરની મૂર્તિ સંભવતઃ 11મી સદી ઈસ્વીમાં તંજાવુર જિલ્લાના નાગનાથસ્વામી મંદિરમાં બનાવવામાં આવી હતી. આ મંદિરનું નિર્માણ ચોલ રાજા રાજેન્દ્ર પ્રથમે કરાવ્યું હતું, જેમણે લગભગ 1014 ઈસ્વી થી 1044 ઈસ્વી સુધી વિશાળ ચોલ સામ્રાજ્ય પર શાસન કર્યું હતું.
જણાવવામાં આવે છે કે ચેન્નાઈના સરકારી સંગ્રહાલયને 1935 ની આસપાસ કોઈ ફર્સ્ટ નેશન્સ પૂર્વજની ખોપરી મળી હતી. આ ખોપરીના બદલામાં ચેન્નાઈના સરકારી સંગ્રહાલય (જેને તે સમયે મદ્રાસ કહેવામાં આવતું હતું) એ 30 વર્ષના એક તેલુગુ પુરુષની ખોપરી મોકલી હતી.
આ સ્પષ્ટ નથી કે ઓસ્ટ્રેલિયાને પરત કરવામાં આવનારા અવશેષો તે જ છે કે નહીં. જોકે, 19મી સદીના અંત અને 20મી સદીની શરૂઆત દરમિયાન દુનિયાભરના સંગ્રહાલયો, ખાસ કરીને ઔપનિવેશિક સામ્રાજ્યોના સંગ્રહાલયોએ મોટી સંખ્યામાં માનવ અવશેષોને એકઠા કર્યા અને તેમની આપ-લે કરી.
ઉદાહરણ તરીકે, ટ્યુરિનનું મ્યુઝિયો એગિઝિયો દુનિયામાં મિસરની પ્રાચીન વસ્તુઓના બીજા સૌથી મોટા સંગ્રહ માટે ઓળખાય છે અને કહેવાય છે કે ત્યાં લગભગ 116 મમીઓ અને અન્ય માનવ અવશેષો રાખવામાં આવ્યા છે. દુનિયાભરમાં આવા ઘણા ઉદાહરણો મળે છે, જ્યાં સંગ્રહાલયોમાં બીજા દેશો અને સંસ્કૃતિઓથી આવેલા માનવ અવશેષો રાખવામાં આવ્યા છે.
ઓસ્ટ્રેલિયામાં ફર્સ્ટ નેશન્સ લોકો રહે છે. બાદમાં આ દેશ પર બ્રિટને ઉપનિવેશ બનાવ્યું હતું. હાલના વર્ષોમાં ઓસ્ટ્રેલિયાએ પોતાના પૂર્વજોના અવશેષો અને પવિત્ર વસ્તુઓને પરત લાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.
લગભગ 250 વર્ષો સુધી ફર્સ્ટ નેશન્સ પૂર્વજોના અવશેષો અને તેમની વસ્તુઓ સમુદાયોથી હટાવીને દુનિયાભરના અને ઓસ્ટ્રેલિયાના સંગ્રહાલયોમાં રાખવામાં આવી. ડિસેમ્બર 2025 સુધી છેલ્લા 35 વર્ષોમાં ઓસ્ટ્રેલિયન સરકાર લગભગ 1,789 ફર્સ્ટ નેશન્સ પૂર્વજોના અવશેષો પરત લાવી ચૂકી છે. આમાંથી લગભગ 1,336 અવશેષો બ્રિટનથી પરત લાવવામાં આવ્યા છે.
મોદી બે દિવસની ઓસ્ટ્રેલિયા યાત્રા પર છે, જેની શરૂઆત ગુરુવારે ત્રીજા વાર્ષિક ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયા શિખર સંમેલન સાથે થઈ. અલ્બનીઝ સાથેની અધિકૃત બેઠકો ઉપરાંત મોદીએ ઓસ્ટ્રેલિયાના ગવર્નર જનરલ સેમ મોસ્ટિન સાથે પણ મુલાકાત કરી.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દિવસમાં બાદમાં ભારતીય પ્રવાસીઓના એક સામુદાયિક કાર્યક્રમને સંબોધિત કરશે. શુક્રવારે તે મેલબર્ન ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડમાં એક ખેલ કાર્યક્રમમાં સામેલ થયા બાદ ઓકલેન્ડ માટે રવાના થશે. મેલબર્ન યાત્રા તેમની ત્રણ દેશોની યાત્રાનો બીજો તબક્કો છે. આ યાત્રા ઇન્ડોનેશિયાથી શરૂ થઈ હતી અને ન્યૂઝીલેન્ડમાં સમાપ્ત થશે.
