Mohammad Ali Jafari Iran: અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ જ્યોર્જ ડબલ્યુ બુશે જ્યારે વર્ષ 2003માં ઈરાક પર હુમલાનો આદેશ આપ્યો ત્યારે US આર્મીને સદ્દામ હુસૈનની સેનાને ખતમ કરવામાં માત્ર 26 દિવસ લાગ્યા હતા. કદાચ વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર હુમલાની યોજનાને મંજૂરી આપતી વખતે કદાચ આવું જ કંઈક વિચાર્યું હશે, પરંતુ અત્યાર સુધી ઈરાન નબળું પડવાના કોઈ સંકેત દેખાઈ રહ્યા નથી. તેનું કારણ એ વ્યક્તિ છે, જેણે ઈરાક યુદ્ધ દરમિયાન જ નક્કી કરી લીધું હતું કે જો ઈરાન પર હુમલો થાય છે તો તે તેને સદ્દામ હુસૈનની જેમ પડવા દેશે નહીં. તે વ્યક્તિ છે, ઈરાનની એલિટ ફોર્સ IRGC ના પૂર્વ ચીફ મેજર જનરલ મોહમ્મદ અલી જાફરી.
અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની સેનાઓએ 28 ફેબ્રુઆરીએ ઈરાન વિરુદ્ધ એક સંયુક્ત સૈન્ય અભિયાન શરૂ કર્યું. આ મોટા પાયે ચલાવવામાં આવેલ અભિયાન હતું, જેમાં ઈરાનના ટોચના સ્તરોને નિશાન બનાવવા માટે લડાયક વિમાનો, ડ્રોન અને મિસાઈલોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ હુમલાઓમાં સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લા અલી ખામનેઈ, IRGC ના કમાન્ડર ઇન ચીફ મેજર જનરલ મોહમ્મદ પાકપુર, સંરક્ષણ મંત્રી અઝીઝ નાસિરઝાદેહ સહિતના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ માર્યા ગયા.
ઈરાનમાં અમેરિકાના મન્સૂબા પર ગ્રહણ
આ હુમલાઓનો હેતુ ઈરાન પર એક ઝડપી અને નિર્ણાયક હુમલો કરીને શાસનને નષ્ટ કરવાનો હતો, પરંતુ ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાએ જેવું વિચાર્યું હતું તેવું થયું નહીં. બે અઠવાડિયા વીતી ગયા પછી પણ ઈરાન ટકી રહ્યું છે અને પૂરી તાકાતથી હુમલા કરી રહ્યું છે. આણે યુદ્ધની આગને આખા મધ્ય પૂર્વમાં ફેલાવી દીધી છે.
ઈરાનના મજબૂતીથી ટકી રહેવા પાછળ ‘મોઝેક ડિફેન્સ’ સિદ્ધાંત છે, જેનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે જો ઈરાનનું નેતૃત્વ સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ જાય તો પણ જંગ ચાલુ રહે. આ સિદ્ધાંત મોહમ્મદ અલી જાફરીએ તૈયાર કર્યો હતો. જાફરીએ આ સિદ્ધાંતની યોજના ઈરાક યુદ્ધના સમયથી જ બનાવવાની શરૂ કરી દીધી હતી. આ હેઠળ તેમણે ઈરાની સૈન્ય દળને વિકેન્દ્રીકૃત (Decentralized) કરવા પર કામ કર્યું.
ઈરાક યુદ્ધમાંથી બોધપાઠ
જાફરી 2005માં IRGC ના સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા. આ દરમિયાન તેમણે ઈરાક યુદ્ધનો અભ્યાસ કરતી વખતે એક મહત્વનો પાઠ શીખ્યો. તેમણે જોયું કે સદ્દામ હુસૈનની નિષ્ફળતાનું કારણ તેમનું અત્યંત કેન્દ્રિય કમાન્ડ (Centralized Command) હતું. તેનો અર્થ એ હતો કે ટોચનું નેતૃત્વ ખતમ થતા જ ફોર્સ માથું વગરના ધડ જેવી થઈ જાય છે.
આનો ઉકેલ લાવવા માટે જાફરીએ IRGC માટે 31 સ્વતંત્ર કમાન્ડ બનાવી. દરેક કમાન્ડ એક આત્મનિર્ભર એકમ હતી, જે અગાઉથી નક્કી કરેલી યોજનાના આધારે કામ કરવા સક્ષમ હતી. તેની પાસે પોતાના મિસાઈલ અને ડ્રોન કાફલા રાખવામાં આવ્યા. આ કોઈ નિર્ણાયક જીતની યોજના નથી, પરંતુ એવી રણનીતિ છે જે હારને અશક્ય બનાવી દે છે.
કોણ છે મેજર જનરલ મોહમ્મદ અલી જાફરી?
જનરલ જાફરીએ પોતાની કારકિર્દી ઈરાનની એલિટ ફોર્સ IRGC માં એક ઈન્ટેલિજન્સ યુનિટમાં શરૂ કરી હતી. જાફરીએ 1979 થી 1989 સુધી ચાલેલા ઈરાન-ઈરાક યુદ્ધમાં ભાગ લીધો હતો. આ દરમિયાન તેઓ ધીમે ધીમે આગળ વધતા રહ્યા. વર્ષ 1992માં તેમને IRGC ની ગ્રાઉન્ડ ફોર્સીસના કમાન્ડર બનાવવામાં આવ્યા. આ સાથે જ IRGC ની સ્પેશિયલ યુનિટ ‘સરલ્લાહ’ ના પણ પ્રમુખ બનાવવામાં આવ્યા, જેને તેહરાનની સુરક્ષાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.
2005માં તેમને IRGC ના સેન્ટ્રલ ફોર સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝના નિર્દેશક બનાવવામાં આવ્યા. આ એ જ સમય હતો જ્યારે તેમણે મોઝેક સિદ્ધાંત પર કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. વર્ષ 2007માં તેઓ IRGC ના કમાન્ડર-ઈન-ચીફ બન્યા અને તેમણે પોતાના કાર્યકાળ દરમિયાન મોઝેક ડિફેન્સ સિદ્ધાંતને લાગુ કરવા પર કામ કર્યું.
