Pakistan ISI Structural Changes: ભારત સાથે ગયા વર્ષે થયેલા સૈન્ય સંઘર્ષ બાદ પાકિસ્તાની સેનાની કુખ્યાત ગુપ્તચર સંસ્થા ઇન્ટર-સર્વિસીસ ઇન્ટેલિજન્સ એટલે કે ISI મોટા ફેરફારોમાંથી પસાર થઈ રહી છે. હવે તે છૂટાછવાયા અને એકબીજા સાથે હરીફાઈ કરતા નિર્દેશાલયોની સિસ્ટમમાંથી બદલાઈને એક વધુ કેન્દ્રીકૃત કમાન્ડ મોડલમાં ફેરવાઈ ગઈ છે. આ ફેરફાર લેફ્ટનન્ટ જનરલ અસીમ મલિકના નેતૃત્વમાં થયો છે, જેઓ હાલમાં ISI ના ડાયરેક્ટર જનરલની સાથે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારની ભૂમિકા પણ ભજવી રહ્યા છે.
ભારતના ઓપરેશન સિંદૂરથી મળ્યો સબક
ISI માં તાજેતરમાં આવેલા ફેરફારોમાં તેજી પાછળ પાકિસ્તાની સૈન્ય નેતૃત્વને મળેલા પાઠ છે, જે તેણે ભારતના ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ દરમિયાન શીખ્યા હતા. આ સિવાય તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન (TTP) અને બલૂચિસ્તાન સ્થિત વિદ્રોહી જૂથોના ઓપરેશનથી થઈ રહેલું નુકસાન પણ એક કારણ છે.
ISI કેવી રીતે કામ કરતી રહી છે?
પાકિસ્તાની ગુપ્તચર એજન્સી ISI પરંપરાગત રીતે ઘણી અર્ધ-સ્વાયત્ત શાખાઓ દ્વારા કામ કરતી રહી છે. આ વિંગ્સમાં બાહ્ય ઓપરેશન, ઘરેલું રાજકીય ગુપ્ત માહિતી, વળતી ગુપ્ત માહિતી અને ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ ડેસ્ક સામેલ હતા. આ ડેસ્ક પરથી મળતી ગુપ્ત માહિતી એક જગ્યાએ એકઠી કરવામાં આવતી હતી. ત્યારબાદ નિર્ણય લેતી ડેસ્ક સુધી પહોંચતા પહેલા તેને અનેક સ્તરોમાંથી પસાર કરવામાં આવતી હતી.
કેન્દ્રીકૃત કમાન્ડ મોડલ અને JIX
આ જૂના માળખાની જગ્યા હવે એક કેન્દ્રીકૃત પ્રણાલીએ લીધી છે, જેના કેન્દ્રમાં એક જોઈન્ટ ઇન્ટેલિજન્સ X (JIX) છે. JIX પાસે તમામ વિભાગો પાસેથી મેળવેલી માહિતીને એકીકૃત કરવાની જવાબદારી છે. JIX નું નેતૃત્વ એક મેજર જનરલ કરે છે. જોકે, JIX કોઈ નવો વિભાગ નથી. તે પહેલાથી જ ISI નો હિસ્સો રહ્યો છે અને એક સંકલન તંત્ર તરીકે કામ કરતું હતું, પરંતુ વર્તમાન માળખા હેઠળ તેની ભૂમિકાનો વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો છે.
ફેરફારની ISI પર શું અસર?
ISI ના આ પુનર્ગઠને તેની અંદરના શક્તિ સંતુલનને ઘણી હદ સુધી બદલી નાખ્યું છે:
આ સિસ્ટમમાં કાઉન્ટર-ઇન્ટેલિજન્સ અને આંતરિક સુરક્ષાના મહત્વને વધારી દેવામાં આવ્યું છે.
દેશની અંદર રાજકીય અને આંતરિક સ્થિરતા પર નજર રાખનારી ડોમેસ્ટિક ઇન્ટેલિજન્સ યુનિટ્સ હવે વધુ એકીકૃત છે.
બાહ્ય ઓપરેશન સંભાળનારી વિંગ પણ હવે વધુ મજબૂત કમાન્ડ માળખામાં કામ કરે છે, જેનાથી તેમની સ્વતંત્ર કાર્યપદ્ધતિ મર્યાદિત થઈ ગઈ છે.
