Houthis Of Yemen: યમનની રાજધાની સના (Sanaa) માં શુક્રવારે હૂતી (Houthi) સમર્થકોએ હથિયારો લહેરાવીને રસ્તાઓ પર શક્તિ પ્રદર્શન કર્યું. આ લોકો ઈરાન અને લેબનાનના સમર્થનમાં નારા લગાવી રહ્યા હતા. પ્રદર્શનવાળી રાત્રે જ હૂતી સમૂહે દાવો કર્યો કે તેમણે ઈઝરાયેલના કેટલાક શહેરોમાં બેલેસ્ટિક મિસાઈલો છોડી છે. સમજીએ કે અમેરિકા-ઈઝરાયેલ અને ઈરાન યુદ્ધમાં હૂતી સમૂહનું આવવું કેટલું ખતરનાક છે અને હોર્મુઝની જેમ બાબ-અલ-મંદેબ સામુદ્રધુનીમાં તેમનો કેટલો પ્રભાવ છે:
હૂતી કોણ છે?
હૂતી, જેમને ‘અંસાર અલ્લાહ’ પણ કહેવામાં આવે છે, તે યમનનું એક સશસ્ત્ર અને રાજકીય જૂથ છે. તે મુખ્યત્વે ઝૈદી શિયા મુસ્લિમ સમુદાય સાથે જોડાયેલું છે અને ૧૯૯૦ ના દાયકામાં ઉભરી આવ્યું હતું. શરૂઆતમાં તે એક ધાર્મિક-સામાજિક આંદોલન હતું, પરંતુ સમય જતાં શક્તિશાળી સૈન્ય સંગઠન બની ગયું. ૨૦૧૪-૧૫ માં હૂતીએ રાજધાની સના પર કબજો કરી લીધો અને ત્યારથી તેઓ યમનના મોટા હિસ્સા પર નિયંત્રણ જાળવી રહ્યા છે. માનવામાં આવે છે કે હૂતીને ઈરાન તરફથી રાજકીય, ટેકનિકલ અને કેટલાક અંશે સૈન્ય સમર્થન મળે છે. જોકે હૂતી સંપૂર્ણપણે ઈરાનના નિયંત્રણમાં નથી. તેમના પોતાના સ્થાનિક હિતો અને વ્યૂહરચનાઓ પણ છે, પરંતુ પ્રાદેશિક રાજનીતિમાં તેમને ઈરાનના પ્રભાવવાળા જૂથનો ભાગ માનવામાં આવે છે.
લાલ સાગરમાં હૂતીની ભૂમિકા કેટલી મહત્વની?
બાબ-અલ-મંદેબ સામુદ્રધુની લાલ સાગરને અદનની ખાડી અને આગળ હિંદ મહાસાગર સાથે જોડે છે. આ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે, જ્યાંથી મોટી માત્રામાં તેલ અને માલસામાનની હેરફેર થાય છે. હૂતીનું નિયંત્રણ યમનના પશ્ચિમ કિનારાના મોટા ભાગ પર છે, જે આ સામુદ્રધુની પાસે આવે છે. એવામાં તેઓ જહાજો પર હુમલા કરીને અથવા આ રસ્તાને અસુરક્ષિત બનાવીને વૈશ્વિક વેપારને પ્રભાવિત કરી શકે છે. જોકે તેને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવું સરળ નથી, કારણ કે ત્યાં આંતરરાષ્ટ્રીય નૌકાદળ પણ હાજર હોય છે, પરંતુ હૂતી તેમાં અવરોધ જરૂર પેદા કરી શકે છે.
Axis of Resistance શું છે?
એક્સિસ ઓફ રેઝિસ્ટન્સ એટલે કે ‘પ્રતિકાર ધરી’ એક એવું નેટવર્ક છે, જેમાં ઈરાન અને તેના સહયોગી જૂથો સામેલ માનવામાં આવે છે. આમાં લેબનાનનું હિઝબુલ્લાહ, પેલેસ્ટિનિયન સંગઠનો, ઇરાક અને સીરિયાના કેટલાક મિલિશિયા સામેલ છે. એક સામાન્ય વલણ એ છે કે તેઓ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના પ્રભાવનો વિરોધ કરે છે.
શું હૂતી પહેલા પણ આવા સંઘર્ષોમાં સામેલ રહ્યા છે?
હા, હૂતી પહેલા પણ પ્રાદેશિક સંઘર્ષોમાં સક્રિય રહ્યા છે. તેમણે સાઉદી અરેબિયા પર મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા કર્યા છે અને લાલ સાગરમાં જહાજોને નિશાન બનાવવાના આરોપો પણ લાગ્યા છે. તેઓ પોતાને પેલેસ્ટાઇનના સમર્થનમાં પણ દર્શાવતા રહ્યા છે, જેનાથી સ્પષ્ટ છે કે તેઓ પ્રાદેશિક રાજનીતિમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવે છે. હૂતી નેતા અબ્દુલ મલિક અલ-હૂતીએ કહ્યું કે જો મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની સ્થિતિ એવી બને કે હસ્તક્ષેપ જરૂરી હોય, તો તેઓ સૈન્ય પ્રતિક્રિયા આપી શકે છે. જેનો અર્થ છે કે તેમણે પોતાના વિકલ્પો ખુલ્લા રાખ્યા છે.
“આમે છેલ્લા અઢી વર્ષમાં જોયું છે કે હૂતી પાસે ઘણી તાકાત છે. જો તેઓ બાબ-અલ-મંદેબ સામુદ્રધુની, લાલ સાગર અને અંતે સ્વેઝ નહેરને બંધ કરવાનો નિર્ણય લે, તો હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીની સાથે આપણી પાસે બે મોટા ‘ચોક પોઈન્ટ્સ’ બંધ થઈ જશે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે મોટા શિપિંગ જળમાર્ગો છે, તેથી મને લાગે છે કે આ દૃષ્ટિકોણથી તે ખૂબ મહત્વનું હોઈ શકે છે.”
– મોહમ્મદ અલ્માસરી (પ્રોફેસર, દોહા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ગ્રેજ્યુએટ સ્ટડીઝ)
હૂતીના આવવાથી શું સંઘર્ષ વધુ વધશે?
નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે કે તેલની કિંમતોમાં અતિશય વધારો થઈ શકે છે, દરિયાઈ વેપાર પ્રભાવિત થઈ શકે છે અને વૈશ્વિક બજારોમાં અસ્થિરતા આવી શકે છે. ભારત માટે પણ અહીંથી મોટી માત્રામાં તેલ આવે છે.
યુરોપ અને એશિયા વચ્ચે ઉર્જા પુરવઠાનો મહત્વનો માર્ગ
બાબ-અલ-મંદેબ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ ચોકપોઈન્ટ્સમાંનો એક છે. તે લાલ સાગરને અદનની ખાડી અને ભારતીય મહાસાગર સાથે જોડે છે. સ્વેઝ નહેર સુધી પહોંચવાનો બાબ-અલ-મંદેબ એકમાત્ર દરિયાઈ રસ્તો છે અને વિશ્વનો લગભગ ૧૦-૧૫ ટકા દરિયાઈ વેપાર આ જ રૂટ પરથી થાય છે. હોર્મુઝ પર પહેલાથી જ ઈરાને પ્રતિબંધ લગાવી દીધો છે, જો હૂતી આ રૂટને પણ બંધ કરી દે છે, તો વિશ્વમાં એક મોટું આર્થિક સંકટ ઊભું થઈ શકે છે. બાબ-અલ-મંદેબ માર્ગ યુરોપ અને એશિયા વચ્ચે ઉર્જા પુરવઠાનો એક મહત્વનો રસ્તો છે, જ્યાંથી મોટી માત્રામાં તેલ અને ગેસનું પરિવહન થાય છે. જો આ માર્ગ અવરોધાય છે, તો જહાજોએ આફ્રિકાના ‘કેપ ઓફ ગુડ હોપ’ ના રસ્તે લાંબો ચક્કર લગાવવો પડશે.
