Rafale Marine INS Vikrant: ભારતીય નૌકાદળના એરક્રાફ્ટ કેરિયર INS વિક્રાંત પર રાફેલ મરીન લડાકુ વિમાનોનું પરીક્ષણ શરૂ થઈ ગયું છે. ભારતીય નૌકાદળે જણાવ્યું છે કે 29 ઓક્ટોબરના રોજ એક રાફેલ મરીન લડાકુ વિમાનનું ભારતના સ્વદેશી એરક્રાફ્ટ કેરિયર INS વિક્રાંત પર સફળતાપૂર્વક લેન્ડિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. ભારતીય નૌકાદળ માટે ફ્રાન્સ પાસેથી 26 રાફેલ મરીન લડાકુ વિમાનો ખરીદવામાં આવી રહ્યાં છે અને ભારતના સ્વદેશી એરક્રાફ્ટ કેરિયર પરથી તેની તાલીમની દિશામાં આ પ્રથમ સફળ પગલું છે. INS વિક્રાંતમાં કેટલાક ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે, જેથી રાફેલ મરીન લડાકુ વિમાનોને અહીંથી ઓપરેટ કરી શકાય.
ખાસ વાત એ છે કે INS વિક્રાંત પરથી રાફેલ મરીન વિમાનોના પરીક્ષણને ભારતીય મીડિયા કરતાં ચીની મીડિયાએ વધુ નજીકથી આવરી લીધું છે. આના પરથી જાણવા મળે છે કે ચીન INS વિક્રાંત અને રાફેલના આ એકીકરણને કેવી રીતે જોઈ રહ્યું છે. ચીની મીડિયા જેવા કે Guanchaમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે જે રાફેલ-મરીનનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે, તે ફ્રેન્ચ નૌકાદળનું વિમાન છે.
A Rafale Marine aircraft successfully landed onboard #IndianNavy’s indigenous Aircraft Carrier #INSVikrant on its maiden attempt on 29 Oct 26.
The ongoing trials mark the first steps towards operationalisation of the aircraft in the #IndianNavy. https://t.co/gIZ0h3nl80
— SpokespersonNavy (@indiannavy) October 30, 2026
INS વિક્રાંત પરથી રાફેલ મરીનનું પરીક્ષણ, ચીન કેમ પરેશાન?
ચીની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના મુખપત્ર ગ્લોબલ ટાઇમ્સે હંમેશાં INS વિક્રાંત પરથી રાફેલ મરીનને ઓપરેટ કરવાના નિર્ણયની ટીકા કરી છે. તેણે ચીની એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સ પરથી લડાકુ વિમાનોના સંચાલનને વધુ સારું ગણાવ્યું છે અને ત્યાં સુધી કહ્યું છે કે તેની તુલના ચીની એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સ સાથે કરી શકાય નહીં. તેણે ઘણી ટેકનિકલ બાબતો લખી છે અને ટૂંકમાં કહીએ તો ચીની મીડિયા INS વિક્રાંત પર રાફેલના લેન્ડિંગથી ખુશ નથી.
INS વિક્રાંત અને રાફેલ મરીનને લઈને ભારતીય નૌકાદળના ભૂતપૂર્વ અધિકારી કેપ્ટન અનુરાગ બિસેન સાથે ખાસ વાતચીત કરી હતી. કેપ્ટન બિસેન ભારતીય નૌકાદળમાં 35 વર્ષથી વધુ સમય સુધી સેવા આપી ચૂક્યા છે અને તેમણે ભારતીય નૌકાદળની શક્તિશાળી સિંધુઘોષ ક્લાસ મિસાઇલ સબમરીડનું કમાન સંભાળ્યું છે.
કેપ્ટન બિસેને જણાવ્યું કે રાફેલ-M એ સ્થિતિને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખે છે, જેમાં ભારતીય નૌકાદળનું એવિએશન છેલ્લાં 2 દાયકાથી કામ કરી રહ્યું હતું. અત્યાર સુધી સ્થિતિ એવી હતી કે અમારી પાસે વિક્રાંત જેવું ઉત્તમ એરક્રાફ્ટ કેરિયર તો હતું, પરંતુ તેના પર તહેનાત લડાકુ વિમાન મિગ-29Kની ક્ષમતા મર્યાદિત હતી. તેની પાસે મર્યાદિત રેન્જ સુધી ‘બિયોન્ડ-વિઝ્યુઅલ-રેન્જ’ હુમલો કરવાની ક્ષમતા હતી.
1000 કિલોમીટરથી વધુ અંતર સુધી હુમલો કરવાની ક્ષમતા
કેપ્ટન બિસેને INS વિક્રાંત પરથી રાફેલ મરીનનું સંચાલન કરવાને મુશ્કેલ ટેકનિકલ કાર્ય ગણાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે રાફેલ-Mને CATOBAR કેટાપલ્ટ કેરિયર માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું હતું, નહીં કે વિક્રાંત જેવા STOBAR સ્કી-જમ્પ કેરિયર માટે. પરંતુ હવે તેનું સફળ પરીક્ષણ થવું નૌકાદળ માટે મોટી સફળતા છે.
INS વિક્રાંત એરક્રાફ્ટ કેરિયર પોતે 8 હજાર નોટિકલ માઇલ એટલે કે લગભગ 15000 કિલોમીટરની મુસાફરી કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં આ યુદ્ધજહાજ પર રાફેલ મરીન જેવું ફાઇટર જેટ હોવાનો અર્થ ભારતીય નૌકાદળની ક્ષમતામાં જબરદસ્ત વધારો છે.
INS વિક્રાંત પરથી રાફેલ મરીનનું સંચાલન થવાથી ભારતીય નૌકાદળની હુમલો કરવાની રેન્જ 1000 કિલોમીટરથી વધુ થઈ જશે. અત્યાર સુધી મિગ-29ની લડાકુ રેન્જ લગભગ 750થી 800 કિલોમીટરની આસપાસ હતી.
કેપ્ટન બિસેને તેની જબરદસ્ત ક્ષમતા વિશે વાત કરતાં કહ્યું કે આ ઉપરાંત રાફેલથી સ્ટેન્ડ-ઑફ હથિયારો પણ છોડવામાં આવી શકે છે. જેમ કે SCALP ક્રૂઝ મિસાઇલ, જેની રેન્જ લગભગ 300 કિલોમીટરની આસપાસ છે. આવી સ્થિતિમાં જો રાફેલ 1000 કિલોમીટર દૂર જઈને હુમલો કરશે તો 300 કિલોમીટરની મિસાઇલ સાથે હુમલો કરવાની ક્ષમતા 1200-1300 કિલોમીટર સુધી થઈ જશે.
આ ઉપરાંત રાફેલ લડાકુ વિમાનોમાં હવામાં જ ઇંધણ ભરી શકાય છે. આ કારણે મિડ-એર રિફ્યુઅલિંગ થવાથી રાફેલ-મરીનની રેન્જ વધીને 1800થી 2000 કિલોમીટર સુધી થઈ જાય છે.
રાફેલ મરીનથી ભારતીય નૌકાદળની હુમલો કરવાની ક્ષમતા કેટલી વધશે?
રાફેલ મરીનથી ભારતીય નૌકાદળની મારક ક્ષમતામાં ઘણો વધારો થશે. હકીકતમાં INS વિક્રાંત પરથી રાફેલનું સંચાલન થવાથી ભારતીય નૌકાદળની હુમલો કરવાની રેન્જ ઘણી વધી જાય છે.
રાફેલ મરીનમાં મીટિયોર અને સ્કેલ્પ જેવી મિસાઇલો છે, જેની રેન્જ 200-300 કિલોમીટરની આસપાસ છે. આ મિસાઇલો દુશ્મનો માટે ‘નો એસ્કેપ ઝોન’ બનાવે છે. આ મિસાઇલો દુશ્મનોનાં યુદ્ધજહાજો અને સૈન્ય મથકો પર ચોક્કસ હુમલો કરે છે.
કેપ્ટન બિસેને નવભારત ટાઇમ્સ ઑનલાઇનને જણાવ્યું કે રાફેલ મરીનમાં Exocet AM39 મિસાઇલ છે. આ એક એન્ટી-શિપ મિસાઇલ છે, જે દુશ્મનોનાં મોટાં યુદ્ધજહાજો અને એરક્રાફ્ટ કેરિયર પર ચોક્કસ હુમલો કરવામાં સક્ષમ છે. ચીન પોતાનાં એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સની સંખ્યા ઝડપથી વધારી રહ્યું છે અને ચીનની ચિંતાનું એક મોટું કારણ રાફેલનું Exocet AM39 મિસાઇલથી સજ્જ હોવું છે.
રાફેલમાં લગાવેલા અદ્યતન રડાર – રાફેલ મરીનમાં પણ AESA રડાર અને SPECTRA ઇલેક્ટ્રોનિક વૉરફેર સૂટ લગાવવામાં આવ્યા છે. આ એકસાથે અનેક લક્ષ્યોને ટ્રૅક કરી શકે છે અને SPECTRA એક ઉત્તમ જામર તથા ડિફેન્સ શીલ્ડ છે, જે દુશ્મનના રડારને સરળતાથી થાપ આપે છે અને મિસાઇલોના હુમલાથી વિમાનને સુરક્ષિત રાખે છે.
INS વિક્રાંત સાથે રાફેલ મરીન ઘાતક સંયોજન કેમ છે?
ભારતીય નૌકાદળના ભૂતપૂર્વ અધિકારી કેપ્ટન બિસેને જણાવ્યું કે ભારતીય નૌકાદળ પાસે વિશાળ સમુદ્રી વિસ્તારની સુરક્ષાની જવાબદારી છે. તેમાં મલક્કા સ્ટ્રેટથી લઈને અદનની ખાડી સુધીના વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે. સમગ્ર હિંદ મહાસાગરને સુરક્ષિત રાખવા માટે ભારતીય નૌકાદળને આવા જ ઘાતક સંયોજનની જરૂર હતી.
કેપ્ટન અનુરાગ બિસેને અંતમાં જણાવ્યું કે એપ્રિલ 2025માં 63,000 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે 26 વિમાનોનો ઑર્ડર આપવામાં આવ્યો છે, જેની ડિલિવરી 2028ના અંતથી શરૂ થશે. આનાથી નૌકાદળને આખરે એવું લડાકુ વિમાન મળી જશે, જેને વિક્રાંત અને વિક્રમાદિત્ય બંને પર ઉચ્ચ ‘મિશન અવેલેબિલિટી’ સાથે તહેનાત કરી શકાશે અને તેનાથી સંચાલન ક્ષમતા લગભગ 3 ગણી વધી જશે. નિશ્ચિતપણે કોઈ સંઘર્ષની સ્થિતિમાં ભારતીય નૌકાદળને તેનો જબરદસ્ત ફાયદો મળશે.
