Strait of Hormuz Crisis 2026: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આશરે સાત દેશોને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં યુદ્ધજહાજો મોકલવાનું આહવાન કર્યું હતું. પરંતુ અમેરિકાના સાથી દેશોએ કાં તો સાવધ વલણ અપનાવ્યું છે અથવા સીધી રીતે ઇનકાર કરી દીધો છે. જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશો જે અમેરિકાના અત્યંત નજીકના સાથી છે, તેમણે પણ ટ્રમ્પને ઝટકો આપતા હોર્મુઝમાં પોતાની નૌસેના મોકલવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે. બીજી તરફ ભારતે ‘સીક્રેટ ડિપ્લોમસી’ (ગુપ્ત કૂટનીતિ) નો રસ્તો અપનાવ્યો અને ઈરાન સાથે વાત કરીને હોર્મુઝથી પોતાના જહાજો મંગાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે. હોર્મુઝ સંકટે તેલ અને ગેસનો પુરવઠો ઘણી હદ સુધી રોકી રાખ્યો છે અને અમેરિકા કોઈપણ ભોગે આ રસ્તો ખોલાવવા માંગે છે.
હોર્મુઝ સંકટ બાદ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પર ગંભીર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. બ્લૂમબર્ગના એન્કરે જણાવ્યું કે, ‘ટ્રમ્પને આશા છે કે અન્ય દેશો અમેરિકાને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ખોલવામાં મદદ કરશે. પરંતુ અહેવાલો મુજબ ભારતે ઈરાન સાથે ફોન પર વાત કરી છે અને પોતાના બે ટેન્કરો માટે સુરક્ષિત રસ્તો સુનિશ્ચિત કર્યો છે. આ સમયે અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ એકલા પડતા દેખાઈ રહ્યા છે’.
શું હોર્મુઝ સંકટ પર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એકલા પડ્યા?
ઓસ્ટ્રેલિયાનું કહેવું છે કે ટ્રમ્પની વિનંતી છતાં તે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં નૌસેનાનું જહાજ મોકલશે નહીં. ઓસ્ટ્રેલિયાએ પુષ્ટિ કરી છે કે તે આ ક્ષેત્રમાં નૌસૈનિક સહાય આપશે નહીં. ઓસ્ટ્રેલિયાના કેબિનેટ મંત્રી કેથરીન કિંગે જણાવ્યું છે કે, જોકે આ જળમાર્ગ ખૂબ મહત્વનો છે પરંતુ કેનબેરાને કોઈ ઔપચારિક વિનંતી મળી નથી અને હાલમાં ત્યાં સેના તૈનાત કરવાની તેની કોઈ યોજના નથી. કિંગે કહ્યું કે, ‘અમે હોર્મુઝમાં કોઈ જહાજ મોકલીશું નહીં.’
જાપાને પણ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને આપ્યો જોરદાર ઝટકો!
બીજી તરફ સમાચાર એજન્સી AFP એ જણાવ્યું છે કે જાપાન પણ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની વિનંતીને ઠુકરાવી ચૂક્યું છે. જાપાનનું કહેવું છે કે તે દરિયાઈ સુરક્ષા અભિયાનો પર ‘વિચાર કરી રહ્યું નથી’. જાપાની સંસદને સંબોધતા જાપાનના વડાપ્રધાન સનાએ તાકાઈચીએ કહ્યું કે, ‘ટોક્યોએ હજુ સુધી કોઈ સૈન્ય ભાગીદારી માટે સંમતિ આપી નથી અને તે હજુ પણ પોતાના વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યું છે.’
દક્ષિણ કોરિયા અને બ્રિટનનું વલણ
ઓસ્ટ્રેલિયા અને જાપાને જ્યાં સાફ ઇનકાર કરી દીધો છે, ત્યાં દક્ષિણ કોરિયાએ કહ્યું છે કે તે ‘વિચાર-વિમર્શ’ કરી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત બ્રિટને હાલમાં કૂટનીતિક વલણ અપનાવ્યું છે. બ્રિટિશ વડાપ્રધાન કીર સ્ટાર્મરે વૈશ્વિક શિપિંગમાં આવતા અવરોધોને ઘટાડવાના ઉદ્દેશ્યથી ટ્રમ્પ સાથે વાતચીત કરી છે.
ભારતની સીક્રેટ કૂટનીતિનો કમાલ
આ દેશોથી ઉલટું ભારતે કૂટનીતિ દ્વારા ઈરાન સાથે હોર્મુઝ સંકટ પર સતત વાત કરી છે. ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયન સાથે ટેલિફોન પર વાત કરી. બીજી તરફ ભારતીય વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ઓછામાં ઓછી ચાર વખત ઈરાનના વિદેશ મંત્રી સૈયદ અબ્બાસ અરાગચી સાથે વાત કરી છે. આ કૂટનીતિનું જ પરિણામ છે કે ઈરાને બે ભારતીય જહાજોને, જેમાં ગેસ હતો, તેને હોર્મુઝથી પસાર થવાની મંજૂરી આપી દીધી. ઈરાને સંકેત આપ્યા છે કે તે વધુ ભારતીય જહાજોને પરવાનગી આપી શકે છે.
અમેરિકાના એનર્જી સેક્રેટરી ક્રિસ રાઈટે કહ્યું કે, ‘હોર્મુઝથી પાંચ ટેન્કરો ગઈ રાત્રે પસાર થયા છે જેમાં LPG હતું. તેમના પર કોઈ ફાયરિંગ કરવામાં આવ્યું નથી. તો આપણને ખબર છે કે હોર્મુઝથી જહાજોનું પસાર થવું શક્ય છે. ઈરાને જહાજો પર હુમલા કર્યા નથી, કદાચ તેમણે ભારત સાથે કોઈ ડીલ કરી લીધી છે.’
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતે શરૂઆતની ચૂક બાદ ઈરાન સાથે ફરીથી પોતાની ડિપ્લોમેટિક તાકાતનો ઉપયોગ કર્યો છે. જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ બિલકુલ એકલા દેખાઈ રહ્યા છે અને તેમના સાથી દેશોએ પણ તેમને સાથ આપ્યો નથી.
