Strait of Hormuz shipping corridor: ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા સાથેના યુદ્ધ વચ્ચે ઈરાને આપત્તિમાં અવસર શોધી કાઢ્યો છે. ઈરાને હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય (Strait of Hormuz) માં પોતાના પ્રાદેશિક જળવિસ્તારમાંથી પસાર થવા માટે એક ‘સુરક્ષિત’ શિપિંગ કોરિડોર બનાવ્યો છે, જે તેના લાર્ક ટાપુની આસપાસ ફરે છે. આ અંતર્ગત ઈરાન માત્ર પસંદગીના દેશોના જહાજોને જ પસાર થવાની મંજૂરી આપી રહ્યું છે અને દરેક જહાજ પાસેથી ‘મેરીટાઇમ ટોલ ટેક્સ’ વસૂલવામાં આવી રહ્યો છે. લોયડ્સ લિસ્ટ ઇન્ટેલિજન્સ (LLI) એ જણાવ્યું છે કે ઓછામાં ઓછા એક જહાજ પાસેથી સુરક્ષિત કોરિડોર પરથી પસાર થવા માટે 20 લાખ ડોલર વસૂલવામાં આવ્યા છે. એટલે કે જહાજો પાસેથી 16 થી 18 કરોડ ભારતીય રૂપિયા વસૂલવામાં આવી રહ્યા છે.
રિપોર્ટ મુજબ ભારત, પાકિસ્તાન, ચીન અને મલેશિયાએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી જહાજોના સુરક્ષિત પસાર થવા અંગે સીધી વાતચીત કરી છે. LLI એ જણાવ્યું છે કે ઈરાન ભારતીય જહાજોને સુરક્ષિત રસ્તો આપવા માટે નવા કોરિડોરને સુરક્ષિત કરી રહ્યું છે અને ઓછામાં ઓછા 20 ભારતીય જહાજોને ટૂંક સમયમાં આ રસ્તેથી પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવી શકે છે. તમામ ભારતીય જહાજો જે અત્યારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પહેલા અલગ-અલગ વિખરાયેલા છે તેમને એક સાથે આવવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે. એટલે કે ઈરાન હવે યુદ્ધની વચ્ચે જોરદાર પૈસા કમાશે. અંદાજ મુજબ, આવું કરીને તે 73 અબજ ડોલર વસૂલી શકે છે.
હોર્મુઝમાંથી પસાર થવા માટે જહાજો માટે ભારે ભરખમ ટોલ ટેક્સ
ભારત, પાકિસ્તાન, ઈરાક, મલેશિયા અને ચીન સહિતની ઘણી સરકારો જહાજોની અવરજવરની યોજનાઓ પર સીધી તેહરાન સાથે વાતચીત કરી રહી છે. જ્યાં ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ના અધિકારીઓએ જહાજોને સુરક્ષિત રસ્તો આપવા માટે એક પ્રારંભિક જહાજ નોંધણી (રજીસ્ટ્રેશન) સિસ્ટમ સ્થાપિત કરી છે. એટલે કે હોર્મુઝના સુરક્ષિત ગલીયારામાંથી પસાર થવા માટે પહેલા IRGC પાસેથી મંજૂરી લેવી પડશે અને પછી જ સુરક્ષિત રસ્તો પૂરો પાડવામાં આવશે.
ભરોસાપાત્ર સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, ઓછામાં ઓછા નવ જહાજો અત્યાર સુધીમાં તે ‘સુરક્ષિત’ ગલીયારાના રસ્તેથી બહાર નીકળી ચૂક્યા છે. આ સુરક્ષિત ગલીયારો ઈરાની પ્રાદેશિક જળવિસ્તારમાંથી થઈને ઈરાનના લાર્ક ટાપુના રસ્તે લઈ જાય છે. આ ટાપુનો ઉપયોગ IRGC નૌકાદળ અને બંદર સત્તામંડળ દ્વારા જહાજોની પ્રત્યક્ષ ચકાસણી કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
IRGC નો લશ્કરી હેતુ અને ચેકપોસ્ટ પ્લાન
માનવામાં આવે છે કે IRGC ના આ પગલા પાછળ એક મોટો પ્લાન છે. જો જહાજોની અવરજવર આ રસ્તે શરૂ થાય છે, તો અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ આ વિસ્તારમાં હુમલો નહીં કરે અને અહીંથી IRGC પોતાની લશ્કરી કાર્યવાહીને અંજામ આપી શકે છે. એટલે કે ઈરાનને માત્ર ભારે ટોલ ટેક્સ જ નહીં મળે, પરંતુ આ વિસ્તારને લશ્કરી હેતુ માટે વાપરવાનો સુરક્ષિત રસ્તો પણ મળી જશે. આ કોરિડોર વાસ્તવમાં એક ચેકપોસ્ટની જેમ કામ કરશે.
ઇઝરાયેલ અને અમેરિકા સાથે જોડાયેલા જહાજો પર પ્રતિબંધ
આ કોરિડોરનો ઉપયોગ કરનારા જહાજોએ પહેલા IRGC ને જહાજની માલિકી અને માલ ક્યાં જઈ રહ્યો છે તેની પૂરી જાણકારી આપવી પડશે. આનો હેતુ ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા સાથે જોડાયેલા જહાજોને આ કોરિડોરના ઉપયોગથી રોકવાનો છે. 15 માર્ચે ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચીએ કહ્યું હતું કે આ કોરિડોર ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા સિવાયના બાકી દેશો માટે ખુલ્લા છે.
ભારતીય અને પાકિસ્તાની જહાજોની અવરજવર
ભારતના ધ્વજવાળા બે ગેસ ટેન્કર શિવાલિક અને નંદા દેવી 13 માર્ચના રોજ હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યમાંથી બહાર નીકળ્યા છે.
ડેટા દર્શાવે છે કે ‘શિવાલિકે’ ઈરાનના લાર્ક ટાપુની આસપાસથી એક અસામાન્ય રસ્તો અપનાવ્યો હતો, જે કદાચ ઈરાનનો એ જ સુરક્ષિત કોરિડોર છે જ્યાં હવે ટોલ ટેક્સ વસૂલવામાં આવશે.
ભારતીય જહાજો બાદ પાકિસ્તાન સરકારની માલિકીનું અફ્રામેક્સ કરાચી જહાજ પણ આ જ રસ્તેથી પસાર થયું હોવાનું જણાય છે.
