Trump Board of Peace: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા શરૂ કરાયેલ ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ ફરી એકવાર વૈશ્વિક ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે. હમાસે આ બોર્ડ સાથે થયેલા એક કરાર હેઠળ સંપૂર્ણ રીતે હથિયારો છોડી દેવા પર સંમતિ વ્યક્ત કરી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. બોર્ડના જણાવ્યા અનુસાર આ કરાર હેઠળ તબક્કાવાર રીતે ગાઝામાંથી ઇઝરાયેલી સેનાની સંપૂર્ણ પાછી ખેંચણી કરવામાં આવશે અને ત્યારબાદ ગાઝાના પુનર્નિર્માણની પ્રક્રિયા શરૂ થશે.
જોકે ઇઝરાયેલ, જે હાલમાં ગાઝાના મોટા ભાગના વિસ્તારમાં સૈન્ય નિયંત્રણ ધરાવે છે, તેણે આ કરાર અંગે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપી નથી. બીજી તરફ, આ પહેલને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સમર્થન સાથે અનેક ગંભીર પ્રશ્નો અને વિવાદો પણ ઊભા થયા છે.
બોર્ડ ઓફ પીસ શું છે?
બોર્ડ ઓફ પીસ એ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની પહેલ હેઠળ રચાયેલ એક આંતરરાષ્ટ્રીય માળખું છે, જેનો મુખ્ય હેતુ વિશ્વના લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષોનો રાજદ્વારી માર્ગે ઉકેલ લાવવાનો છે. આ પહેલનો વિચાર સૌપ્રથમ સપ્ટેમ્બર 2025માં રજૂ થયો હતો, જ્યારે ટ્રમ્પે ઇઝરાયેલ-હમાસ યુદ્ધનો અંત લાવવા અને ગાઝાના પુનર્નિર્માણ માટે 20 મુદ્દાવાળી શાંતિ યોજના રજૂ કરી હતી.
આ યોજનાને બાદમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના એક ઠરાવ દ્વારા આવકાર આપવામાં આવ્યો હતો. જોકે તેના ચાર્ટરમાં ગાઝા કે પેલેસ્ટિનિયન વિસ્તારોનો સીધો ઉલ્લેખ ન હોવાથી શરૂઆતથી જ એવી ચર્ચા ચાલી કે આ સંસ્થા ભવિષ્યમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની કેટલીક પરંપરાગત ભૂમિકાઓ પોતાના હાથમાં લઈ શકે છે.
જાન્યુઆરી 2026માં સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના દાવોસ ખાતે યોજાયેલા વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમ દરમિયાન ટ્રમ્પે આ બોર્ડનું સત્તાવાર લોન્ચિંગ કર્યું હતું. તે સમયે તેમણે કહ્યું હતું કે બોર્ડ સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત બન્યા પછી વૈશ્વિક શાંતિ સંબંધિત અનેક મોટા નિર્ણયો લેવામાં આવશે અને તેમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો સહયોગ પણ લેવામાં આવશે.
ટ્રમ્પને મળ્યા વિશેષ અધિકારો
બોર્ડ ઓફ પીસના હાલના માળખા મુજબ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ જીવનભર તેના અધ્યક્ષ તરીકે રહેશે. આ વ્યવસ્થાના કારણે તેમને નીતિગત અને વ્યૂહાત્મક નિર્ણયો લેવામાં વિશાળ સત્તા પ્રાપ્ત થશે.
ટ્રમ્પ આ સંસ્થાને સંઘર્ષોના ઉકેલ માટેનું એક નવું આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ ગણાવે છે. બોર્ડની કાયમી સભ્યતા માટે એક અબજ ડોલરની ફી નક્કી કરવામાં આવી છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ આ નાણાંનો ઉપયોગ ગાઝાના પુનર્નિર્માણ અને માનવતાવાદી કાર્યો માટે કરવામાં આવશે.
કયા દેશોએ સભ્ય બનવાની તૈયારી દર્શાવી?
વ્હાઇટ હાઉસે કુલ 60 દેશોને બોર્ડ ઓફ પીસમાં જોડાવા માટે આમંત્રણ પાઠવ્યું હતું. તેમાંના 20થી વધુ દેશોએ સૈદ્ધાંતિક રીતે જોડાવા માટે સંમતિ દર્શાવી છે.
આ દેશોમાં ઇઝરાયેલ, કતાર, સાઉદી અરબ, તુર્કી અને ઇજિપ્ત જેવા મધ્ય પૂર્વના મહત્વપૂર્ણ દેશોનો સમાવેશ થાય છે.
પરંતુ અમેરિકાના ઘણા પરંપરાગત યુરોપીય સહયોગી દેશો, જેમ કે બ્રિટન અને ફ્રાન્સ, આ પહેલથી દૂર રહ્યા છે. અનેક દેશોએ એવી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે આ સંસ્થા સંયુક્ત રાષ્ટ્રની ભૂમિકાને ધીમે ધીમે નબળી બનાવી શકે છે.
કેનેડાએ શરૂઆતમાં સભ્યપદમાં રસ દાખવ્યો હતો, પરંતુ એક અબજ ડોલરની સભ્યતા ફી ચૂકવવાનો ઇનકાર કર્યા બાદ તેનું આમંત્રણ પાછું ખેંચી લેવામાં આવ્યું હતું.
ટ્રમ્પે રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનને પણ આમંત્રણ આપ્યું હતું, છતાં રશિયા અને ચીન બંનેએ આ સંસ્થામાં જોડાવાનું સ્વીકાર્યું નથી.
ગાઝાના પુનર્નિર્માણ માટે શું યોજના છે?
બોર્ડના જણાવ્યા મુજબ હમાસ દ્વારા હથિયારો છોડી દેવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ ગાઝાના પુનર્નિર્માણનું વિશાળ અભિયાન શરૂ કરવામાં આવશે.
ફેબ્રુઆરી 2026માં યોજાયેલી પ્રથમ બેઠક દરમિયાન ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે સભ્ય દેશોએ મળીને ગાઝાના પુનર્નિર્માણ માટે લગભગ 7 અબજ ડોલરનું પ્રારંભિક યોગદાન આપ્યું છે.
એપ્રિલમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મહાસચિવ એન્ટોનિયો ગુટેરેસે પણ જણાવ્યું હતું કે ગાઝા સંબંધિત મુદ્દાઓ પર બોર્ડ સાથે સહયોગ ચાલુ છે.
બોર્ડના અધિકારીઓએ ગાઝામાં પેલેસ્ટિનિયન નાગરિકો માટે એક પાયલટ હ્યુમેનિટેરિયન ઝોન બનાવવાની પણ જાહેરાત કરી છે, જ્યાં સુરક્ષા, આવાસ અને આવશ્યક સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
બોર્ડ ઓફ પીસ કેવી રીતે કામ કરશે?
મુખ્ય બોર્ડ ઉપરાંત બે અલગ-અલગ કાર્યકારી સંસ્થાઓની રચના કરવામાં આવી છે.
તેમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડ છે, જે રાજદ્વારી, રોકાણ અને પુનર્નિર્માણ સંબંધિત મોટા નિર્ણયો લેશે.
બીજી તરફ ગાઝા એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડ ગાઝાના અસ્થાયી વહીવટ અને પુનર્નિર્માણ માટે રચાયેલી નેશનલ કમિટી ફોર ધ એડમિનિસ્ટ્રેશન ઓફ ગાઝા પર દેખરેખ રાખશે.
અમેરિકાનું કહેવું છે કે આ બંને સંસ્થાઓ ગાઝામાં અસરકારક વહીવટ, શાંતિ, સ્થિરતા અને વિકાસ સુનિશ્ચિત કરવા માટે કાર્ય કરશે.
એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડમાં કોણ-કોણ સામેલ છે?
નવ સભ્યો ધરાવતા એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડની અધ્યક્ષતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ કરશે.
આ બોર્ડમાં અમેરિકાના વિદેશમંત્રી માર્કો રૂબિયો, મધ્ય પૂર્વ માટેના વિશેષ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ, ટ્રમ્પના જમાઈ જેરેડ કુશ્નર અને બ્રિટનના પૂર્વ વડાપ્રધાન સર ટોની બ્લેરનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
ખાસ કરીને ટોની બ્લેરને સામેલ કરવા અંગે ભારે ટીકા થઈ રહી છે, કારણ કે 2003ના ઇરાક યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે અમેરિકાને સમર્થન આપ્યું હતું અને તે યુદ્ધ માટે આપવામાં આવેલા કેટલાક દાવાઓ બાદમાં ખોટા સાબિત થયા હતા.
અમેરિકાના જણાવ્યા મુજબ બોર્ડના દરેક સભ્યને ગાઝામાં સ્થિરતા સ્થાપિત કરવા સંબંધિત અલગ-અલગ જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવશે.
પેલેસ્ટિનિયન પ્રતિનિધિત્વ ન હોવાને લઈને વિવાદ
બોર્ડ ઓફ પીસ સામેનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે તેની બંને મુખ્ય કાર્યકારી સંસ્થાઓમાં એકપણ પેલેસ્ટિનિયન પ્રતિનિધિને સ્થાન આપવામાં આવ્યું નથી.
પેલેસ્ટિનિયન નેતા મુસ્તફા બરગૂતીએ આ મુદ્દે નિરાશા વ્યક્ત કરતાં કહ્યું હતું કે આ બોર્ડમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સભ્યો તો છે, પરંતુ પેલેસ્ટિનિયન લોકોનું પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ નથી.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે અગાઉ ઇજિપ્તની મધ્યસ્થતામાં મંજૂર કરાયેલા પેલેસ્ટિનિયન વહીવટી સમૂહની ભૂમિકા પણ હજુ સુધી સ્પષ્ટ કરવામાં આવી નથી.
ગાઝાના પુનર્નિર્માણ સામેના પડકારો
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર, યુરોપિયન યુનિયન અને વિશ્વ બેંકના સંયુક્ત મૂલ્યાંકન મુજબ ગાઝાના પુનર્નિર્માણમાં ઘણા વર્ષો લાગી શકે છે અને તેનો ખર્ચ 70 અબજ ડોલરથી વધુ થઈ શકે છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના અંદાજ મુજબ ગાઝાની લગભગ 80 ટકા ઇમારતો સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ ગઈ છે અથવા ભારે નુકસાન પામી છે. લગભગ 6.1 કરોડ ટન કાટમાળ દૂર કરવાનું બાકી છે અને લાખો લોકો હજુ પણ અસ્થાયી આશ્રયસ્થાનોમાં રહે છે.
અમેરિકાની મધ્યસ્થતામાં યુદ્ધવિરામ થયા બાદ પણ ગાઝામાં હિંસાની ઘટનાઓ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ નથી અને માનવતાવાદી સ્થિતિ હજુ પણ ગંભીર ગણાય છે.
આ દરમિયાન જેરેડ કુશ્નરે ગાઝા માટે એક માસ્ટર પ્લાન રજૂ કર્યો હતો, જેમાં આધુનિક શહેરો, ગગનચુંબી ઇમારતો અને દરિયાકાંઠાના પર્યટન વિકાસની કલ્પના કરવામાં આવી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર આ સમગ્ર યોજના માટે ઓછામાં ઓછા 25 અબજ ડોલરના રોકાણની જરૂર પડશે.
બોર્ડ ઓફ પીસ સામે કયા મુખ્ય પ્રશ્નો ઊભા થયા છે?
ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ પહેલ સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સ્થાપિત વ્યવસ્થાને પડકાર આપી શકે છે.
યુરોપિયન યુનિયનની વિદેશ નીતિ પ્રમુખ કાયા કાલાસે બોર્ડ ઓફ પીસને ટ્રમ્પનું વ્યક્તિગત મંચ ગણાવ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે આ સંસ્થા પેલેસ્ટિનિયન લોકો કે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર બંને પ્રત્યે જવાબદાર નથી.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદે જે પ્રકારના બોર્ડની કલ્પના કરી હતી, તેમાં પેલેસ્ટિનિયન પ્રતિનિધિત્વનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ હતો, જ્યારે હાલના ચાર્ટરમાં તે ગેરહાજર છે.
ઇઝરાયેલમાં પણ વિરોધના અવાજ
ગાઝા એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડમાં ઇઝરાયેલના બે સભ્યોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ કતાર અને તુર્કીના પ્રતિનિધિઓને સ્થાન મળતા ઇઝરાયેલના કેટલાક રાજકીય નેતાઓએ વિરોધ નોંધાવ્યો છે.
ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બિન્યામિન નેતન્યાહૂના કાર્યાલયે જણાવ્યું હતું કે આ બોર્ડની રચના ઇઝરાયેલ સાથે પૂરતા સમન્વય વિના કરવામાં આવી છે અને તે તેમની નીતિ સાથે સુસંગત નથી.
વિપક્ષના નેતા યાયર લાપિડે તેને ઇઝરાયેલની કૂટનીતિક નિષ્ફળતા ગણાવી હતી.
બીજી તરફ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પ્રધાન ઇતામાર બેન-ગ્વીરે કહ્યું હતું કે ગાઝાને નવી વહીવટી સમિતિની નહીં, પરંતુ હમાસના આતંકવાદથી સંપૂર્ણ મુક્તિની જરૂર છે.
શા માટે આ પહેલ વૈશ્વિક ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની છે?
બોર્ડ ઓફ પીસ એક તરફ ગાઝામાં લાંબા ગાળાની શાંતિ, પુનર્નિર્માણ અને નવી વહીવટી વ્યવસ્થાનો દાવો કરે છે, જ્યારે બીજી તરફ તેના માળખા, કાયદેસરતા, સંયુક્ત રાષ્ટ્રની ભૂમિકા, પેલેસ્ટિનિયન પ્રતિનિધિત્વના અભાવ અને ટ્રમ્પને મળેલી વિશાળ સત્તાઓને લઈને સતત પ્રશ્નો ઉઠી રહ્યા છે.
આ કારણે આ પહેલને કેટલાક દેશો વૈશ્વિક શાંતિ માટે નવી શરૂઆત તરીકે જોઈ રહ્યા છે, જ્યારે અન્ય દેશો તેને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થામાં સત્તાનું નવું કેન્દ્ર બનાવવાના પ્રયાસ તરીકે પણ જોઈ રહ્યા છે.
