West Bengal Post Election Challenges: પાંચ રાજ્યોમાં થયેલી ચૂંટણીઓમાં BJP એ પશ્ચિમ બંગાળ અને અસમમાં, એક્ટર વિજયની પાર્ટી TVK એ તમિલનાડુમાં, કેરળમાં કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળના એલાયન્સ UDF એ જ્યારે પુડુચેરીમાં NDA એ જીત હાંસલ કરી છે. પરંતુ શું આ ચૂંટણી લોકશાહી મૂલ્યો પર ખરી ઉતરી? ક્યાંક આ ચૂંટણીઓ દરમિયાન સંઘીય માળખાને નુકસાન તો નથી પહોંચ્યું!
આયોગ સાથે ટકરાવ
કેન્દ્રીય ચૂંટણી પંચની જવાબદારી રાજ્યોના વહીવટીતંત્રને સાથે લઈને ચાલવાની હતી. પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળમાં SIR થી લઈને મતગણતરી સુધીની બાબતોમાં રાજ્ય પ્રશાસન અને આયોગ આમને-સામને દેખાયા. તેનું ચરમસીમા હતી મતગણતરીમાં કેન્દ્ર સરકારના અધિકારીઓને નિરીક્ષક તરીકે મોકલવા.
શું રહી આશંકા
મમતા બેનર્જીની તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા આને રોકી શકી નહીં, પરંતુ તેણે સામાન્ય જનતા અને રાજ્યના કર્મચારીઓના મનમાં એ આશંકા તો જન્માવી જ દીધી કે ચૂંટણી પંચ તેમના પર ભરોસો નથી કરતું. જોકે, કેન્દ્રીય ચૂંટણી પંચે આ નિર્દેશ ૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ જ આપી દીધો હતો. TMC નું કહેવું હતું કે તેને આની જાણ મતદાન પછી થઈ.
જનતાનું જોડાણ
ફરી રાજ્યમાં રેકોર્ડ સુરક્ષાબળોની તૈનાતીમાં આ વખતે ચૂંટણી થઈ. પાછલી ચૂંટણીઓ સુધી પશ્ચિમ બંગાળમાં મહત્તમ ૯૦૦ કંપનીઓની તૈનાતી થઈ હતી. આ સંખ્યા આ વખતે ૨,૪૦૦ સુધી પહોંચી ગઈ. શું કેન્દ્રીય દળોની તૈનાતીથી કોઈ રાજ્યનો વિશ્વાસ જીતી શકાય છે? ઉત્તર પ્રદેશના એક કડક માનવામાં આવતા પોલીસ અધિકારીની નિરીક્ષક તરીકે નિમણૂક પછી પણ દક્ષિણ ૨૪ પરગણા જિલ્લાના ફાલ્ટા વિધાનસભા ક્ષેત્રમાં ફરીથી મતદાન કરાવવું પડ્યું. શું આનાથી એ સંદેશ ન ગયો કે બહારથી કરવામાં આવેલી તૈનાતી નિષ્પક્ષ ચૂંટણીની ગેરંટી નથી. લોકોને ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં બહેતર રીતે સામેલ કરવા એ જ સાચો ઉપાય છે.
બંગાળમાં રેકોર્ડ તૈનાતી
SIR ને લઈને ચૂંટણી પંચ પર ઉઠેલા સવાલો
ધ્રુવીકરણ વિરુદ્ધ પ્રાદેશિક અસ્મિતાનો મુદ્દો ઉઠ્યો
તીખી ચૂંટણી પછી સમાજમાં ન વધે તિરાડ
શું કહે છે બંધારણ
પશ્ચિમ બંગાળમાં રાજકીય સ્તરે પણ સંઘવાદને ભારે ઈજા પહોંચી છે. તૃણમૂલ કોંગ્રેસે BJP ના હિન્દુત્વવાદી રાષ્ટ્રવાદનો મુકાબલો કરવા માટે બંગાળી અસ્મિતાનો નારો આપ્યો. રસપ્રદ એ છે કે બંગાળી અસ્મિતાને તમામ સમુદાયોને સાથે લઈને ચાલનારા વિચાર તરીકે રજૂ કરવામાં આવી. આ ભારતીય રાષ્ટ્રનો સૈદ્ધાંતિક આધાર છે. ભારતીય બંધારણ કોઈની પણ સાથે ધર્મ, જાતિ, પ્રદેશ અને ભાષાના આધારે ભેદભાવને નકારે છે. બીજી તરફ, BJP નો ઘૂસણખોરોને બહાર કાઢવાનો નારો અને મમતા બેનર્જી પર તુષ્ટિકરણનો આરોપ પાર્ટીની સંકુચિત છબી જ બનાવે છે.
આચારસંહિતાનું ઉલ્લંઘન
આદર્શ આચારસંહિતાના લીરેલીરા ઉડાવતા ચૂંટણીમાં ધર્મ અને જાતિના નામે સંદેશા આપવામાં આવ્યા અને આ અસમથી લઈને કેરળ સુધી થયું. જો બંગાળમાં હિન્દુ વિરુદ્ધ મુસલમાનનો મુદ્દો બનાવવાની કોશિશ થઈ તો તમિલનાડુમાં ભાષા અને સંસ્કૃતિનો સવાલ ઉઠ્યો. સનાતન વિરુદ્ધ દ્રવિડ અને હિન્દી વિરુદ્ધ તમિલનો મુદ્દો દેશને ક્યાં લઈ જશે, તે ભવિષ્ય જ બતાવશે.
સમાજમાં એકતા રહે
અત્યારે જે રાજ્યોમાં ચૂંટણી થઈ, તેમાં પશ્ચિમ બંગાળ અને અસમ ભૌગોલિક દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. બંને રાજ્યોમાં BJP પહેલા કરતા વધુ મોટી શક્તિ તરીકે ઉભરી છે. આ રાજ્યોમાં સમાજની વચ્ચે તિરાડ ન વધવી જોઈએ. અસમ ઉત્તર-પૂર્વની ધરી છે અને તેણે ભારતીય રાષ્ટ્રના શ્રેષ્ઠ મૂલ્યોના પ્રતિનિધિ બનીને ઉભરવું જોઈએ.
વિજયનો પડકાર
તમિલનાડુમાં અભિનેતા વિજય આમ આદમી પાર્ટીના નેતા અરવિંદ કેજરીવાલના અંદાજમાં સત્તા સુધી પહોંચ્યા છે. આ પ્રકારની રાજનીતિમાં એક ભાવુકતા હોય છે, જે શાસન ચલાવવાની વાસ્તવિકતાઓ સાથે ટકરાયા પછી તૂટી જાય છે. વિજયે પોતાની જાતને બિનસાંપ્રદાયિક અને વિવિધતામાં એકતામાં વિશ્વાસ ધરાવતા લીડર તરીકે રજૂ કર્યા છે. પરંતુ ભ્રષ્ટાચારનો નાશ અને બહેતર ગવર્નન્સ માટે AI ના ઉપયોગનું તેમનું પ્રસ્તાવિત મોડેલ કેટલું ઉપયોગી થશે? બીજી તરફ, કેરળના પરિવર્તને ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે લેફ્ટને પ્રાસંગિક બની રહેવા માટે વૈચારિક અને વ્યવહારિક મહેનત કરવી પડશે.
