Tamil Nadu Government Formation: સૌથી મોટો પક્ષ, પરંતુ બહુમતી નહીં… તમિલનાડુમાં જે થઈ રહ્યું છે તેની ક્રોનોલોજી સમજો

રાજ્યપાલે વિજયને શું-શું પૂછ્યું?

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, રાજભવનમાં થયેલી વાતચીતમાં રાજ્યપાલે અનેક બંધારણીય સવાલો ઉઠાવ્યા. તેમણે પૂછ્યું:

• 113 ધારાસભ્યો સાથે સરકાર કેવી રીતે બનાવવામાં આવશે?

• કયો બીજો પક્ષ ટીવીકે સરકારને સમર્થન આપશે?

• શું આટલી સંખ્યામાં સ્થિર સરકાર શક્ય છે?

• શું માત્ર એવી આશા પર શપથ લેવડાવી શકાય કે પાછળથી બહુમતી મળી જશે?

• જો શપથ લીધા પછી બહુમતી સાબિત ન થઈ તો સ્થિતિ શું હશે? આ સવાલોએ તમિલનાડુમાં સરકાર રચવાની પ્રક્રિયાને લઈને રાજકીય અને બંધારણીય ચર્ચા છેડી દીધી છે. સૌથી મોટો સવાલ એ જ છે કે શું માત્ર સૌથી મોટા પક્ષ હોવાના આધારે સરકાર બનાવવાનું આમંત્રણ મળી શકે છે, અથવા તો પહેલા સ્પષ્ટ બહુમતી બતાવવી જરૂરી છે.

ભારતીય રાજનીતિમાં પહેલા પણ ઉઠી ચુક્યા છે આવા સવાલો

આ પહેલીવાર નથી જ્યારે કોઈ રાજ્યમાં સૌથી મોટો પક્ષ બહુમતીથી દૂર રહ્યો હોય અને રાજ્યપાલની ભૂમિકા ચર્ચામાં આવી હોય. ભારતના રાજકારણમાં એવા ઘણા ઉદાહરણો છે, જ્યારે સૌથી મોટો પક્ષ હોવા છતાં સરકાર બનાવવાની તક મળી નથી, જ્યારે કેટલાક કિસ્સાઓમાં રાજ્યપાલે બહુમતી સાબિત કરવાની તક આપી દીધી હતી.

એસ.આર. બોમ્મઈ કેસ: જેણે બદલી નાખ્યા સરકાર રચનાના નિયમો

આવા દરેક વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક એસ. આર. બોમ્મઈ વિરુદ્ધ ભારત સરકારનો કેસ સૌથી વધુ ચર્ચામાં આવે છે. 1994માં આવેલા આ ચુકાદામાં અદાલતે સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે કોઈપણ સરકારની બહુમતીનું અસલી પરીક્ષણ વિધાનસભાના ફ્લોર પર થવું જોઈએ, નહીં કે રાજભવનમાં. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે રાજ્યપાલ પોતાના વ્યક્તિગત અભિપ્રાયના આધારે એ નક્કી ન કરી શકે કે સરકાર પાસે બહુમતી છે કે નહીં. જો કોઈ સરકાર પર શંકા હોય, તો તેનો નિર્ણય ગૃહમાં વોટિંગ દ્વારા થવો જોઈએ. આ ચુકાદા પછી જ ‘ફ્લોર ટેસ્ટ’ ભારતીય રાજનીતિમાં બંધારણીય પરંપરા બની ગઈ. ત્યારબાદના ઘણા કેસો – કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તરાખંડ અને મધ્યપ્રદેશમાં સુપ્રીમ કોર્ટે બોમ્મઈ ચુકાદાનો હવાલો આપતા તાત્કાલિક ફ્લોર ટેસ્ટ કરાવવાના આદેશો આપ્યા.

મહારાષ્ટ્ર 2019: વહેલી સવારે શપથ અને પછી સરકાર પડી ગઈ

મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપ સૌથી મોટો પક્ષ હતો, પરંતુ શિવસેના અલગ થવાથી બહુમતીનું ગણિત બગડી ગયું હતું. આ દરમિયાન અચાનક વહેલી સવારે દેવેન્દ્ર ફડણવીસ અને અજિત પવારે શપથ લઈ લીધા. દાવો કરવામાં આવ્યો કે એનસીપીનું સમર્થન પ્રાપ્ત છે, પરંતુ વિપક્ષે તેને પડકાર્યો. સુપ્રીમ કોર્ટે તરત જ ફ્લોર ટેસ્ટનો આદેશ આપ્યો અને બહુમતી સાબિત થાય તે પહેલા જ સરકાર પડી ગઈ. બાદમાં શિવસેના-કોંગ્રેસ-એનસીપી ગઠબંધને સરકાર બનાવી.

કર્ણાટક 2018: સૌથી મોટો પક્ષ ભાજપ, પરંતુ બહુમતી નહીં

કર્ણાટક વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાજપ 104 બેઠકો સાથે સૌથી મોટો પક્ષ બનીને ઉભર્યો હતો. યેદિયુરપ્પાને રાજ્યપાલે સરકાર બનાવવાનું આમંત્રણ પણ આપી દીધું હતું, જ્યારે બહુમતી માટે 112 બેઠકોની જરૂર હતી. બીજી તરફ કોંગ્રેસ અને જેડીએસએ ગઠબંધન કરીને બહુમતીનો દાવો રજૂ કર્યો હતો. મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ પહોંચ્યો અને અદાલતે તાત્કાલિક ફ્લોર ટેસ્ટનો આદેશ આપ્યો. બહુમતી સાબિત ન કરી શકવાને કારણે યેદિયુરપ્પાએ રાજીનામું આપવું પડ્યું.

ગોવા 2017: કોંગ્રેસ સૌથી મોટી, છતાં ભાજપની સરકાર

ગોવામાં કોંગ્રેસ 17 બેઠકો સાથે સૌથી મોટો પક્ષ હતો, જ્યારે ભાજપ પાસે માત્ર 13 બેઠકો હતી. પરંતુ ભાજપે ઝડપથી પ્રાદેશિક પક્ષો અને અપક્ષોનું સમર્થન મેળવી લીધું. રાજ્યપાલે કોંગ્રેસને બદલે ભાજપને સરકાર બનાવવાનું આમંત્રણ આપ્યું અને મનોહર પર્રિકર મુખ્યમંત્રી બન્યા. કોંગ્રેસે તેનો વિરોધ કર્યો, પરંતુ અદાલતે પણ કહ્યું કે બહુમતી સાબિત કરવાનું મંચ વિધાનસભા જ છે.

મણિપુર 2017: સંખ્યા ઓછી, સમર્થન વધારે

મણિપુરમાં કોંગ્રેસ સૌથી મોટો પક્ષ બની હતી, પરંતુ ભાજપે નાના પક્ષોનું સમર્થન મેળવીને બહુમતીનો દાવો રજૂ કરી દીધો હતો. ત્યારબાદ રાજ્યપાલે એન. બિરેન સિંહને સરકાર બનાવવાનું આમંત્રણ આપ્યું.

ઝારખંડ 2005: રાજ્યપાલના નિર્ણય પર મોટો વિવાદ

ઝારખંડમાં એનડીએ ગઠબંધન બહુમતીનો દાવો કરી રહ્યું હતું, પરંતુ રાજ્યપાલે પહેલા શિબુ સોરેનને સરકાર બનાવવાની તક આપી. મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ પહોંચ્યો અને અંતે ફ્લોર ટેસ્ટ દ્વારા સ્થિતિ સ્પષ્ટ થઈ.

દિલ્હી 2013: ભાજપ સૌથી મોટો, પણ સરકાર ન બનાવી

દિલ્હી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાજપ સૌથી મોટો પક્ષ બન્યો હતો, પરંતુ બહુમતીથી દૂર હતો. પાર્ટીએ સરકાર બનાવવાનો ઇનકાર કરી દીધો કારણ કે પૂરતું સમર્થન નહોતું. ત્યારબાદ કેજરીવાલની આમ આદમી પાર્ટીએ કોંગ્રેસના બહારના સમર્થનથી સરકાર બનાવી.

સરકારની રચના અંગે બંધારણીય પરંપરાઓ શું કહે છે?

બંધારણમાં એ સ્પષ્ટ લખાયેલું નથી કે રાજ્યપાલ કોને પહેલા બોલાવશે, પરંતુ સરકારિયા આયોગ અને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાઓમાં કેટલીક પ્રાથમિકતાઓ નક્કી કરવામાં આવી છે. સામાન્ય રીતે પ્રાથમિકતા આ પ્રકારે માનવામાં આવે છે:

1. સ્પષ્ટ બહુમતી ધરાવતું ચૂંટણી પૂર્વેનું ગઠબંધન

2. સૌથી મોટો પક્ષ, જો તે સમર્થન મેળવવાનો ભરોસો આપે

3. ચૂંટણી પછી બનેલું ગઠબંધન, જેની પાસે બહુમતી હોય

4. અલ્પમત સરકાર, જેને બહારથી સમર્થન મળ્યું હોય

તમિલનાડુમાં આગળ શું?

તમિલનાડુમાં ટીવીકે સૌથી મોટો પક્ષ બનીને ઉભરી આવ્યો છે, પરંતુ બહુમતીથી હજુ દૂર હોવાનું કહેવાય છે. એવામાં રાજ્યપાલ દ્વારા વિજયને બોલાવીને પૂછવામાં આવેલા સવાલો એ સંકેત આપે છે કે રાજભવન માત્ર ‘સૌથી મોટા પક્ષ’ના દાવાથી સંતુષ્ટ નથી, પરંતુ સ્થિર સરકારની સંભાવના પણ ચકાસવા માંગે છે. હવે નજર એ વાત પર છે કે શું વિજય આગામી થોડા કલાકોમાં વધારાના સમર્થન પત્રો મેળવી શકે છે અથવા તો કોઈ બીજું ગઠબંધન બહુમતીનો દાવો રજૂ કરે છે. પરંતુ જો સરકાર રચવાની પ્રક્રિયા આગળ વધે છે, તો અંતિમ પરીક્ષા એ જ હશે જે એસ.આર. બોમ્મઈ કેસે નક્કી કરી હતી. બહુમતીનો નિર્ણય રાજભવનમાં નહીં, વિધાનસભાના ફ્લોર પર થશે.

આ પણ વાંચો: Israel Beirut Airstrike: સીઝફાયર પછી ઇઝરાયલે પહેલીવાર બેરૂત પર કર્યો હુમલો, હિઝબુલ્લાહની રદવાન ફોર્સનો ચીફ માર્યો ગયો – Newz Cafe