Diabetic Neuropathy Symptoms: પગમાં સુન્નતા, દુખાવો, સ્નાયુઓની નબળાઈ ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથીના લક્ષણો, ડાયાબિટીસના દર્દીઓ કેવી રીતે બચે

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથી શું છે?

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથી એક એવી બીમારી છે, જેમાં લાંબા સમય સુધી વધેલું બ્લડ શુગર ચેતાઓ (નસો) ને નુકસાન પહોંચાડે છે. આપણા શરીરમાં નસો સંદેશા પહોંચાડવાનું કામ કરે છે જેમ કે દુખાવો, ગરમી, ઠંડી કે સ્પર્શનો અહેસાસ. જ્યારે બ્લડમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધી જાય છે, ત્યારે તે નસો સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને તેમને ધીરે ધીરે નબળી અને ડેમેજ કરી દે છે.

આ સ્થિતિમાં દર્દી ખાસ કરીને પગ, પિંજરીઓ, હાથ અને બાહુઓમાં ઝણઝણાટી, બળતરા, સુન્નતા કે દુખાવો અનુભવી શકે છે. કેટલાક લોકોમાં આ સમસ્યા પાચનતંત્ર, હૃદયના ધબકારા અને અન્ય શારીરિક ક્રિયાઓને પણ પ્રભાવિત કરી શકે છે.

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથી કેમ થાય છે?

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથીનું મુખ્ય કારણ લાંબા સમય સુધી હાઈ બ્લડ શુગરનું સ્તર છે. નસોને યોગ્ય રીતે કામ કરવા માટે ઓક્સિજન અને પોષણની જરૂર હોય છે, જે નાની રક્તવાહિનીઓ દ્વારા મળે છે. જ્યારે શુગરનું સ્તર સતત વધારે રહે છે, ત્યારે આ કેશિકાઓ ખરાબ થઈ જાય છે અને નસો સુધી પૂરતું પોષણ પહોંચી શકતું નથી.

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથીના કેટલાક અન્ય કારણો પણ છે જેમ કે- હાઈ શુગર નસોમાં સોજો પેદા કરે છે. તે ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ વધારે છે, જેનાથી કેશિકાઓ ડેમેજ થાય છે. આનાથી નસોના સિગ્નલ મોકલવાની પ્રક્રિયા પ્રભાવિત થાય છે. નસોની ઉપર આવેલું સુરક્ષા પડ નબળું પડી જાય છે. ધીરે ધીરે આ તમામ ફેરફારો નસોની કાર્ય કરવાની ક્ષમતાને ઓછી કરી દે છે.

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથીમાં નસોને કેવી રીતે નુકસાન થાય છે?

ડાયાબિટીસના દર્દીની નસો અચાનક ડેમેજ નથી થતી, આ સ્થિતિ ધીરે ધીરે વધે છે. ઘણીવાર શરૂઆતના લક્ષણો ખૂબ જ હળવા હોય છે, તેથી લોકો તેને નજરઅંદાજ કરે છે. ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથીમાં આ રીતે નસોને નુકસાન થાય છે-

• બ્લડ ફ્લોમાં ઘટાડો- જ્યારે કેશિકાઓ (કેપિલરી) ખરાબ થઈ જાય છે, ત્યારે નસો સુધી ઓક્સિજનનો પુરવઠો ઓછો થઈ જાય છે. આનાથી નસો નબળી પડવા લાગે છે.

• મેટાબોલિઝમમાં ફેરફાર- લાંબા સમય સુધી હાઈ શુગર રહેવાથી શરીરમાં હાનિકારક કેમિકલ બનવા લાગે છે, જે નસોને નુકસાન પહોંચાડે છે.

• ચેતા તંતુઓને નુકસાન- આમાં નસોના તંતુઓ સંકોચાવા લાગે છે અને તેમની સિગ્નલ મોકલવાની ક્ષમતા ઓછી થઈ જાય છે.

• સંવેદના ઓછી થવી- શરૂઆતમાં ઝણઝણાટી કે બળતરા થાય છે, પરંતુ સમય જતાં વ્યક્તિ દુખાવો કે તાપમાન અનુભવવાનું બંધ કરી શકે છે. આ સ્થિતિ ખતરનાક હોય છે, કારણ કે જ્યારે દુખાવો અનુભવાતો નથી ત્યારે વ્યક્તિને ઈજા, કાપો કે ફોલ્લાની ખબર નથી પડતી, જેનાથી ઇન્ફેક્શનનું જોખમ વધી જાય છે.

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથીથી કયા લોકોને જોખમ?

ડાયાબિટીસના દરેક દર્દીને ન્યુરોપેથી નથી થતી. જેટલા લાંબા સમય સુધી ડાયાબિટીસ રહે છે, તેટલું જ ન્યુરોપેથીનું જોખમ વધી જાય છે. નીચે મુજબના લોકોમાં તેનું જોખમ વધુ હોય છે-

• 5 થી 10 વર્ષ કે તેથી વધુ સમયથી ડાયાબિટીસ હોવો

• બ્લડ શુગરનું યોગ્ય નિયંત્રણ ન હોવું (હાઈ HbA1c)

• વધુ વજન કે ફિઝિકલ એક્ટિવિટીની ઉણપ

• હાઈ બ્લડપ્રેશર કે કોલેસ્ટ્રોલ

• સિગારેટ અને દારૂનું સેવન

• વધતી ઉંમર

• કિડનીની બીમારી

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથીથી બચાવ કેવી રીતે કરવો?

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથીથી પૂરી રીતે બચવું હંમેશા સંભવ નથી હોતું, પરંતુ તેને રોકી શકાય છે અથવા ધીમી જરૂર કરી શકાય છે. આ માટે કેટલાક સરળ પરંતુ જરૂરી ઉપાયો અપનાવવા જોઈએ, જેમ કે-

• બ્લડ શુગર નિયંત્રિત રાખો- આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. બ્લડ શુગરની નિયમિત તપાસ કરો અને યોગ્ય દવાઓ તથા ઈન્સ્યુલિનનું સેવન કરો.

• નિયમિત તપાસ કરાવો- ડાયાબિટીસના દર્દી માટે સમય-સમય પર બ્લડ શુગર, HbA1c અને પગની તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. આનાથી સમસ્યાને શરૂઆતના સ્ટેજમાં જ પકડી શકાય છે.

• હેલ્ધી ડાયટ લો- એવો ખોરાક લો જેમાં ફાઈબર, આખું અનાજ, લીલા શાકભાજી, ફળો, પ્રોટીન અને હેલ્ધી ફેટ હોય. વધુ મીઠું, તળેલું અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ખાવાનું ટાળો.

• રેગ્યુલર એક્સરસાઇઝ કરો- દરરોજ ઓછામાં ઓછું 30 મિનિટ ચાલવું, યોગ કે સાયકલ ચલાવવી ખૂબ ફાયદાકારક હોય છે. આનાથી બ્લડ સર્ક્યુલેશન સુધરે છે અને શુગર કંટ્રોલમાં રહે છે.

પગની સંભાળ કેમ જરૂરી છે?

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથીમાં પગની સંભાળ ખૂબ જ જરૂરી છે, કારણ કે સૌથી પહેલા અસર ઘણીવાર પગ પર જ જોવા મળે છે. આ આદતો નસોને સુરક્ષિત રાખવામાં મદદ કરે છે અને પગની સમસ્યાઓનું જોખમ ઘટાડે છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ પોતાના પગની સંભાળ આ રીતે કરે-

• રોજ ચેક કરો પગમાં કાપો, ફોલ્લો કે સોજો તો નથી

• પગને સાફ અને સૂકા રાખો

• સ્કિનને સોફ્ટ રાખવા માટે મોઈશ્ચરાઈઝર લગાવો

• આરામદાયક જૂતા પહેરો

• ક્યારેય ઉઘાડા પગે ના ચાલો

• બ્લડ પ્રેશર-કોલેસ્ટ્રોલ નિયંત્રિત રાખો

• વજન કંટ્રોલમાં રાખો

• સિગારેટ-દારૂથી દૂર રહો

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથીમાં લાઈફસ્ટાઈલ બદલો

ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથી ધીરે ધીરે વધતી સમસ્યા છે, જે લાંબા સમય સુધી અનિયંત્રિત બ્લડ શુગરને કારણે થાય છે. તેના લક્ષણો શરૂઆતમાં હળવા હોય છે, પરંતુ સમય જતાં ગંભીર થઈ શકે છે. તેથી જરૂરી છે કે શરૂઆતના સંકેતોને ઓળખો અને સમયસર પગલાં ભરો.

યોગ્ય ખાનપાન, રેગ્યુલર એક્સરસાઇઝ, બ્લડ શુગરનું નિયંત્રણ અને પગની સંભાળ, આ તમામ ઉપાયો મળીને આ બીમારીના જોખમને ઘણી હદ સુધી ઓછું કરી શકે છે. નિયમિત તપાસથી ડાયાબિટીસના દર્દીઓ સ્વસ્થ અને વધુ સારું જીવન જીવી શકે છે.

આ પણ વાંચો: Anemia Iron Deficiency: થાક, નબળાઈ, માથાનો દુખાવો એનીમિયાના સંકેત, મહિલાઓમાં લોહીની ઉણપ કેમ થાય છે, આયર્ન વધારવા માટે શું ખાવું – Newz Cafe