Chenab Tunnel: સિંધુ જળ સંધિ પર મોદી સરકારની રોકથી પાકિસ્તાન પહેલાથી જ અકળાયેલું બેઠું છે. હવે ભારત આ સંધિ સાથે જોડાયેલી નદી પર એક પરિયોજના શરૂ કરવા જઈ રહ્યું છે, જેણે ઇસ્લામાબાદમાં ગભરાટ પેદા કરી દીધો છે. ભારતે હિમાચલ પ્રદેશમાં ચિનાબ-બ્યાસ લિંક ટનલ બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે, જેના પર ટૂંક સમયમાં કામ શરૂ થશે. ઇસ્લામાબાદે આ પ્રોજેક્ટને પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા માટે ખતરનાક ગણાવ્યો છે. પાકિસ્તાનમાં આ પ્રોજેક્ટને લઈને તણાવ કેમ છે, આવો 5 પોઇન્ટમાં સમજીએ.
1- ચિનાબ ટનલ પ્રોજેક્ટ શું છે?
ભારત ચિનાબ નદી પર એક ટનલ બનાવી રહ્યું છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય નદીના વધારાના પાણીને બ્યાસ નદીના બેસિનમાં વાળવાનો છે. આ સુરંગ ચિનાબ નદીના ઉપરના પ્રવાહ પર બનાવવામાં આવશે. આ અંતર્ગત 19 લાખ એકર ફીટ પાણી બ્યાસ નદીમાં મોકલવામાં આવશે. આ સાથે જ ભારત એક અન્ય પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યું છે, જે સલાલ બંધ પર કાંપને મેનેજ કરવાની ક્ષમતાને ફરીથી પુનઃસ્થાપિત કરવા અંગે છે. આ બંને પ્રોજેક્ટની કુલ લાગત 2600 કરોડ રૂપિયા છે.
2- ચિનાબ પ્રોજેક્ટથી કેમ તણાવમાં પાકિસ્તાન?
પાકિસ્તાનની મુશ્કેલી સમજવા માટે પહેલા સિંધુ જળ સંધિને સમજવી જરૂરી છે. 1960 માં સ્થાપિત આ સંધિ અંતર્ગત ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે નદીઓની વહેંચણી કરવામાં આવી છે. આ સંધિ અનુસાર, ત્રણ પૂર્વીય નદીઓ- રાવી, સતલુજ અને બ્યાસ ભારતના ભાગમાં આવી છે. જ્યારે ત્રણ પશ્ચિમી નદીઓ સિંધુ, ચિનાબ અને જેલમ પાકિસ્તાનના ભાગે આવી છે.
3- સિંધુ જળ સંધિના ભવિષ્ય પર સવાલ
ભારતે ગયા વર્ષે જ પાકિસ્તાન સાથે જળ સંધિને સ્થગિત કરી દીધી હતી અને હવે ચિનાબ નદીનું પાણી વાળી રહ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટે સિંધુ જળ સંધિના ભવિષ્ય પર સવાલ ઉભા કરી દીધા છે. પાકિસ્તાનની અકળામણ આ જ બાબતને લઈને છે. પાકિસ્તાનનું કહેવું છે કે ચિનાબ નદીના પાણી પર તેનો હક છે અને ભારત બળજબરીથી આ પાણીને પોતાના ભાગવાળી બ્યાસ નદીમાં વાળી રહ્યું છે. ગુરુવારે પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયે આના પર તીખી પ્રતિક્રિયા આપી અને આને સંધિનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું.
અમે આ મીડિયા રિપોર્ટ અને ભારત સરકાર દ્વારા ચિનાબ-બ્યાસ લિંક પ્રોજેક્ટ માટે જાહેર કરવામાં આવેલ પબ્લિક ટેન્ડર ડોક્યુમેન્ટ જોયું છે, જેનો મકસદ ચિનાબ નદીમાંથી બ્યાસ નદીમાં 19 લાખ એકર ફીટ પાણી ટ્રાન્સફર કરવાનો છે. આ પ્રકારનો ઇન્ટર બેસિન પ્રોજેક્ટ સિંધુ જળ સંધિનું ગંભીર ઉલ્લંઘન છે. – તાહીર અંદ્રાબી, પાકિસ્તાન વિદેશ મંત્રાલય પ્રવક્તા
4- ચિનાબ લિંક ટનલ પર ટૂંક સમયમાં શરૂ થશે કામ
ભારતે ગયા વર્ષે એપ્રિલમાં પહેલગામ આતંકી હુમલા બાદ સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરી દીધી હતી. ભારતે કહ્યું છે કે તે ચિનાબ સહિત ત્રણેય પશ્ચિમી નદીઓ પર પોતાના હકના પાણીનો ઉપયોગ કરશે. ત્યારથી ચિનાબ નદી પર કેટલીય પરિયોજનાઓને ઝડપથી આગળ વધારવામાં આવી છે. ચિનાબ-બ્યાસ લિંક પ્રોજેક્ટ ભારતની સૌથી મહત્વાકાંક્ષી પરિયોજના છે, જેના પર કામ આ વર્ષે 1 ઓગસ્ટથી શરૂ કરવાની યોજના છે. 8.7 કિમી લાંબી આ ઇન્ટર વોટર બેસિન ટનલ પરિયોજના માટે 31 જુલાઈ 2029 ની સીમા નક્કી કરવામાં આવી છે.
5- ભારત પર સંધિના ઉલ્લંઘનનો આરોપ
પાકિસ્તાનના પૂર્વ સેનેટર અને પંજાબ પ્રાંતના સિંચાઈ મંત્રી મોહસિન લગારીએ હાલમાં જ એક લેખમાં આ પ્રોજેક્ટ પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. લગારીએ કહ્યું કે નદીના પાણીને વાળવું એ સંધિનું ગંભીર ઉલ્લંઘન છે. તેમણે કહ્યું કે તમે કોઈપણ નદીના પાણીને બીજી નદીના બેસિનમાં થોડું પણ વાળી શકતા નથી. લગારીએ નદી પ્રણાલીઓની વહેંચણીને આ સંધિનો પાયો ગણાવ્યો અને આ પ્રોજેક્ટને સંધિની મૂળ ભાવના વિરુદ્ધ કહ્યો.
