Lion-human conflict in Gir: ખાંભાના ચતુરી ગામમાં બાળકના મોત બાદ 4 દિવસમાં 10 સિંહ પકડાયા. વાંકિયા ગામે PHC ક્વાર્ટરમાં દીપડો ઘૂસ્યો. સિંહો જંગલ છોડી માનવ વસાહતમાં કેમ આવે છે? જંગલ સાંકડું, શિકાર ખૂટ્યો, પાણી સુકાયું, રસ્તા કપાયા, ઢોરનો લોભ. જાણો 7 મુખ્ય કારણો અને ઉકેલ.
ઘટના તાજી છે: ચતુરી ગામમાં માતમ, વાંકિયામાં દહેશત
ખાંભા તાલુકાના ચતુરી ગામમાં પાંચ વર્ષના બાળક પર સિંહના હુમલા બાદ 4 દિવસમાં કુલ 10 સિંહોને પાંજરે પૂરવા પડ્યા. પ્રથમ પાંચ, બાદમાં ત્રણ અને ગત રાત્રિના વધુ બે પકડાયા.
બીજી તરફ અમરેલીના વાંકિયા ગામે રહેણાંક મકાનમાં પાડાનું મારણ કરી દીપડો ખાલી ક્વાર્ટરમાં ઘૂસી જતાં ફફડાટ ફેલાયો હતો.
સવાલ એક જ: જંગલનો રાજા ગામમાં શું કરવા આવે છે?
કારણ નંબર 1: ગીર સાંકડું પડ્યું, સિંહની વસ્તી ડબલ થઈ
20 વર્ષ પહેલાં ગુજરાતમાં 300 સિંહ હતા. આજે 700+ સિંહ છે. વસ્તી ડબલ, પણ ગીર અભયારણ્યનું ક્ષેત્રફળ એનું એ જ – 1,412 ચો.કિમી.
એક સિંહને 40-50 ચો.કિમી વિસ્તાર જોઈએ. 700 સિંહ માટે 28,000 ચો.કિમી જંગલ જોઈએ. છે માત્ર 1,412. એટલે નવા સિંહોને જગ્યા ક્યાંથી મળે? જવાબ: ગીર બહાર, ગામ-ખેતર-શહેર ભણી.
હવે અમરેલી, ભાવનગર, જૂનાગઢ, પોરબંદરના 9 જિલ્લામાં સિંહ ફેલાયા છે. ખાંભા તો ગીરથી 80 કિમી દૂર છે, છતાં ત્યાં સિંહ પહોંચી ગયા.
કારણ નંબર 2: જંગલમાં શિકાર ખૂટ્યો, ગામમાં ઢોર સહેલા
સિંહનું મુખ્ય ખોરાક ચિત્તલ, સાંબર, ભૂંડ પણ ગીરમાં માનવ હસ્તક્ષેપથી શિકાર પ્રાણી ઘટ્યા ઉપરથી ઉનાળામાં ઘાસ સુકાય એટલે હરણ-ભૂંડ બહાર નીકળે નહીં.
સામે ગામમાં? ગાય, ભેંસ, પાડા, બકરા છૂટા ફરે. ખેતરના શેઢે બાંધેલા હોય. સિંહ માટે “હોમ ડિલિવરી” જેવું. એક વાર ઢોરનું માંસ ચાખે એટલે વારંવાર ગામમાં આવે.
વાંકિયા ગામે દીપડાએ પાડાનું મારણ કર્યું એનું કારણ આ જ છે. ખાલી ક્વાર્ટરમાં ઘૂસ્યો કારણ કે લોહીની ગંધ આવી.
કારણ નંબર 3: તરસ્યો સિંહ ગામના અવેડા ભણી
ઉનાળામાં ગીરના કુદરતી ઝરણા, તળાવ સુકાઈ જાય. વનવિભાગ પાણીના ટેન્કર મૂકે પણ 700 સિંહ માટે પૂરતા ન પડે.
ગામમાં? ખેતરનો કૂવો, અવેડો, નહેર, તળાવ 12 મહિના પાણીથી ભરેલા. સિંહ-દીપડા રાત્રે પાણી પીવા ગામમાં આવે. પાણી પીતા-પીતા ઢોર દેખાય તો શિકાર કરી લે.
કારણ નંબર 4: જંગલ ચીરતા રસ્તા, રેલવે, નહેર
અમરેલી-ધારી હાઇવે, રાજુલા-જાફરાબાદ રોડ, રેલવે લાઇન – આ બધા ગીરને ચીરીને જાય છે. સિંહોનો કુદરતી કોરિડોર તૂટી ગયો.
સિંહ રસ્તો ક્રોસ કરવા જાય, ટ્રકની લાઈટ જુએ, હોર્ન સાંભળે, ગભરાઈને ગામમાં ઘૂસી જાય. રાત્રે હાઇવે પર સિંહ દેખાવા એ નવું નથી રહ્યું.
કારણ નંબર 5: ખેતર જંગલને અડીને, વાડ નથી
પહેલાં ગામ અને જંગલ વચ્ચે 5-10 કિમી નો “બફર ઝોન” હતો. હવે ખેડૂતોએ જંગલની કોર સુધી ખેતર કર્યાં. કપાસ, મગફળી, તલના ખેતર સિંહોને છુપાવા માટે બેસ્ટ.
ચતુરી ગામ પણ જંગલને અડીને જ છે. બાળક ખેતરમાં રમતું હશે, સિંહ ખેતરમાં છુપાયેલો હશે. માનવ-સિંહ આમને-સામને થઈ ગયા.
કારણ નંબર 6: કચરો અને ગંદકી = નીલગાય = સિંહ
ગામના પાદરમાં કચરો નાખીએ, હોટલનો વેસ્ટ ફેંકીએ એટલે નીલગાય, ભૂંડ કચરો ખાવા આવે. નીલગાય એટલે સિંહનું ફેવરિટ ખોરાક.
જ્યાં નીલગાય, ત્યાં સિંહ. ગામ જાતે જ સિંહને આમંત્રણ આપે છે.
કારણ નંબર 7: સિંહને માણસનો ડર ન રહ્યો
પહેલાં સિંહ માણસને જોઈ ભાગી જતો. હવે રોજ ગામમાં આવ-જા કરે, ટ્રેક્ટર જુએ, માણસ જુએ. ધીરે-ધીરે ડર નીકળી ગયો.
સોશિયલ મીડિયા પર રિલ બનાવવા લોકો સિંહની 10 ફૂટ નજીક જાય* છે. સિંહને લાગે કે “આ માણસ ખતરો નથી”. પછી એ જ માણસ પર હુમલો કરે.
ખાંભાના 10 સિંહ માંથી કોઈ એક માનવભક્ષી બન્યો હશે. સેમ્પલ તપાસમાં ખબર પડશે.
ઉકેલ શું? 5 પગલાં નહીં ભરીએ તો રોજ બાળક મરશે
1. બફર ઝોન બનાવો: જંગલ અને ગામ વચ્ચે 2 કિમી ખાલી જગ્યા. વાડ કરો. ખેતી બંધ.
2. પાણી-શિકારની વ્યવસ્થા: ગીરમાં 500 નવા પાણીના પોઇન્ટ. ચિત્તલ-સાંબરની સંખ્યા વધારો.
3. ઢોર વાડામાં પૂરો: રાત્રે ઢોર છૂટા ન મૂકો. પાકા વાડા બનાવો. સરકાર સબસિડી આપે.
4. જાગૃતિ અભિયાન: વાંકિયા ગામે ખાસ ગ્રામસભા યોજી એમ દરેક ગામમાં મિટિંગ કરો. રાત્રિ દરમિયાન સાવચેત રહેવા સમજાવો.
5. રેડિયો કોલર: બધા સિંહને GPS કોલર પહેરાવો. ગામ ભણી આવે એટલે એલર્ટ મળે. વનવિભાગ દોડે.
અંતિમ વાત: સિંહ બચાવવો છે, માણસ પણ બચાવવો છે
વનમંત્રીએ ગામની મુલાકાત લીધી એ સારું છે. 10 સિંહ પકડાયા એ તાત્કાલિક ઉકેલ છે. પણ કાયમી ઉકેલ જોઈએ.
ગીરનો સિંહ ગુજરાતનું ગૌરવ છે. પણ ચતુરીના 5 વર્ષના બાળકનો જીવ પણ અણમોલ છે.
જંગલ સિંહનું ઘર છે, ગામ માણસનું.બંને વચ્ચે લક્ષ્મણ રેખા દોરવી પડશે. નહીંતર રોજ ચતુરી જેવી ઘટના બનશે અને રોજ 10 સિંહ પાંજરે પૂરવા પડશે.
તમારા વિસ્તારમાં સિંહ દેખાય છે? 1926 હેલ્પલાઇન પર જાણ કરો. સાવધાન રહો, સુરક્ષિત રહો.
સિંહ ગામમાં કેમ આવે છે, ગીર સિંહ માનવ વસાહત સંઘર્ષ, ખાંભા ચતુરી સિંહ હુમલો કારણ, 10 સિંહ પકડાયા કેમ, વાંકિયા દીપડો PHC કારણ, સિંહની વસ્તી વધારો જંગલ સાંકડું, માનવભક્ષી સિંહ કેમ બને, 1926 હેલ્પલાઇન વનવિભાગ, સિંહથી બચવાના ઉપાય, ગીર કોરિડોર સમસ્યા
