પોષણ સુધા યોજના હેઠળ, ગયા વર્ષે 90,249 સગર્ભા અને સ્તનપાન કરાવતી માતાઓને પૌષ્ટિક આહાર આપવામાં આવ્યો હતો.
અમદાવાદ, 7 ઓગસ્ટ. આદિવાસી વિસ્તારોમાં મહિલાઓ અને બાળકોની પોષણની સ્થિતિ સુધારવા માટે ગુજરાતના તત્કાલિન મુખ્યમંત્રી તરીકે નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ દૂધ સંજીવની યોજના શરૂ કરવામાં આવી હતી. આજે મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વમાં લાખો આદિવાસી મહિલાઓ અને બાળકો દૂધ સંજીવની યોજનાનો લાભ લઈ રહ્યા છે. છેલ્લા 10 વર્ષમાં એટલે કે 2014-15 થી 2023-24 સુધીમાં દૂધ સંજીવની યોજના હેઠળ કુલ 87 લાખ 89 હજારથી વધુ લાભાર્થીઓને ફ્લેવર્ડ મિલ્કનો લાભ આપવામાં આવ્યો છે.
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ રાજ્યના પાંચ જિલ્લાના માત્ર 10 આદિવાસી ઘટકો માટે પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે શરૂ કરાયેલ પોષણ સુધા યોજનાનો વ્યાપ વિસ્તારવામાં આવ્યો હતો. હવે આ યોજનાનો લાભ રાજ્યના તમામ 14 આદિવાસી જિલ્લાના 106 ઘટકોમાં આપવામાં આવી રહ્યો છે. પોષણ સુધા યોજના હેઠળ વર્ષ 2023-24માં આદિવાસી વિસ્તારના 90,249 લાભાર્થીઓને પૌષ્ટિક આહારનો લાભ આપવામાં આવ્યો છે.
‘દૂધ સંજીવની યોજના’ સંજીવની બની
‘સ્વસ્થ મન માટે સ્વસ્થ શરીર જરૂરી છે’ મંત્રને સાકાર કરવાના ઉમદા આશયથી તત્કાલિન મુખ્યમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 24 ડિસેમ્બર, 2009ના રોજ ‘દૂધ સંજીવની યોજના’ શરૂ કરી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય આદિવાસીઓને દૂધ આપવાનો છે. બાળકો, સગર્ભા અને સ્તનપાન કરાવતી સ્ત્રીઓ (6 મહિના સુધીના શિશુઓની માતાઓ) ના પોષણ સ્તરને સુધારવા માટે. આ યોજના હેઠળ, આંગણવાડી કેન્દ્રોમાં 6 મહિનાથી 6 વર્ષ સુધીના બાળકોને અઠવાડિયામાં 5 દિવસ 100 મિલી ફોર્ટિફાઇડ ફ્લેવર્ડ દૂધ આપવામાં આવે છે, જ્યારે સગર્ભા અને સ્તનપાન કરાવતી માતાઓને અઠવાડિયામાં 2 દિવસ 200 મિલી ફોર્ટિફાઇડ ફ્લેવર્ડ દૂધ આપવામાં આવે છે.
આ યોજના હેઠળ, છેલ્લા 10 વર્ષમાં, કુલ રૂ. 12,021 કરોડના ખર્ચે 87,89,105 લાભાર્થીઓને ફોર્ટિફાઇડ ફ્લેવર્ડ મિલ્કનો લાભ આપવામાં આવ્યો છે. હાલમાં સમગ્ર રાજ્યમાં આ યોજના હેઠળ 10 લાખથી વધુ લાભાર્થીઓ લાભ મેળવી રહ્યા છે. દૂધ સંજીવની યોજનાના પરિણામે આદિવાસી વિસ્તારોમાં બાળકો, સગર્ભા અને સ્તનપાન કરાવતી માતાઓના પોષણની સ્થિતિમાં સુધારો થયો છે.
‘પોષણ સુધા યોજના’ માતા અને નવજાત શિશુ માટે વરદાન બની
કોઈપણ સ્ત્રીના જીવનમાં ગર્ભાવસ્થા અને સ્તનપાનના તબક્કાઓ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. માતાના ગર્ભમાં રહેલા બાળક માટે અને જન્મ પછી તેને સ્તનપાન કરાવવા માટે માતાને મોટા પ્રમાણમાં પોષણની જરૂર હોય છે. આ જરૂરિયાતને પહોંચી વળવા માટે, રાજ્ય સરકારે 18 જૂન, 2022ના રોજ પોષણ સુધા યોજના એટલે કે સ્પોટ ફીડિંગ પ્રોગ્રામ શરૂ કર્યો હતો. આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય રાજ્યના તમામ આદિજાતિ જિલ્લાઓના તમામ આદિવાસી તાલુકાઓના આંગણવાડી કેન્દ્રોમાં નોંધાયેલી સગર્ભા અને સ્તનપાન કરાવતી માતાઓની પોષણની સ્થિતિ સુધારવા, એનિમિયા અને ઓછા જન્મ વજનથી પીડાતા બાળકોના દરમાં ઘટાડો કરવાનો છે, અને વિતરણ પરિણામોમાં સુધારો.
90,249 મહિલાઓને પૌષ્ટિક આહારનો લાભ મળ્યો
પોષણ સુધા યોજના હેઠળ, આંગણવાડીમાં નોંધાયેલ સગર્ભા અને ધાત્રી માતાઓને એક સમયનું સંપૂર્ણ પોષણયુક્ત ભોજન આપવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત આયર્ન અને કેલ્શિયમની ગોળીઓ તેમજ આરોગ્ય અને પોષણ અંગેનું શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. યોજનાની દેખરેખ અને સમીક્ષા માટે એક ખાસ મોબાઇલ એપ્લિકેશન પણ બનાવવામાં આવી છે. આ યોજના હેઠળ વર્ષ 2023-24માં 90,249 સગર્ભા અને ધાત્રી માતાઓને પૌષ્ટિક આહારનો લાભ આપવામાં આવ્યો છે. આ યોજના આદિવાસી વિસ્તારોમાં માતા મૃત્યુદર અને બાળ મૃત્યુદરમાં ઘટાડો અને માતાઓ અને નવજાત શિશુઓના પોષણની સ્થિતિમાં સુધારો તેમજ ઓછા વજનવાળા જન્મેલા શિશુઓના દરમાં ઘટાડો કરવાના અપેક્ષિત પરિણામો આપે તેવી અપેક્ષા છે.
