Crude Oil Price India: કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ શુક્રવારે (૩ જુલાઈ) જણાવ્યું હતું કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આવેલા મોટા ઘટાડાનો લાભ હાલમાં ભારતીય ગ્રાહકોને મળશે નહીં. તેમણે સંકેત આપ્યો કે સરકાર આ બચતનો ઉપયોગ અન્ય હેતુઓ માટે કરી શકે છે, જેમ કે સરકારી માલિકીની ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ની ખોટ પૂરી કરવી.
રિપોર્ટ અનુસાર, પુરીએ કહ્યું કે જો વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ લાંબા સમય સુધી આ રીતે નીચા જળવાઈ રહેશે, તો જ પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવ ઘટાડવાનો પ્રશ્ન યોગ્ય રીતે ઉઠશે.
તેમણે કહ્યું કે હાલમાં ગ્રાહકો જે ભાવે પેટ્રોલ અને ડીઝલ ખરીદી રહ્યા છે, તે તે ક્રૂડ ઓઈલ પર આધારિત છે જે તે સમયે ભારત પહોંચ્યું હતું જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ ખૂબ વધારે હતા. પુરીના મતે, પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષ દરમિયાન ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધ્યા ત્યારે ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ તાત્કાલિક ઈંધણના ભાવ વધાર્યા ન હતા, જેથી તેમને લગભગ ૭૫,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની વસૂલાત કરવાની બાકી છે.
પુરીએ કહ્યું, ‘આજે ૭૦ ડોલર પ્રતિ બેરલ કે તેથી ઓછા ભાવે વેચાતું ક્રૂડ ઓઈલ ભારતમાં ઘણું મોડું પહોંચશે.’
કેન્દ્ર સરકારના પેટ્રોલિયમ પ્લાનિંગ એન્ડ એનાલિસિસ સેલ (PPAC) ના આંકડા અનુસાર, જૂન ૨૦૨૬ (૨૪ જૂન સુધી) માં ભારતના ક્રૂડ ઓઈલનો સરેરાશ ભાવ ૮૬.૩૧ ડોલર પ્રતિ બેરલ રહ્યો હતો. આ એપ્રિલના ૧૧૪.૪૮ ડોલર પ્રતિ બેરલની તુલનામાં ઘણું ઓછું હતું. જોકે, ત્યારબાદ ભાવમાં વધુ ઘટાડો નોંધાયો હતો. આખા જૂન મહિનાનો સરેરાશ ભાવ ૮૩.૨૨ ડોલર પ્રતિ બેરલ રહ્યો, જ્યારે જુલાઈના પ્રથમ બે દિવસમાં તે ઘટીને ૬૭.૭૨ ડોલર પ્રતિ બેરલ થઈ ગયો હતો.
આ દરમિયાન, સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ ૧ જુલાઈએ કોમર્શિયલ એલપીજી સિલિન્ડરના ભાવમાં લગભગ ૧૮૦ રૂપિયાનો ઘટાડો કર્યો હતો. માર્ચથી કોમર્શિયલ એલપીજીના ભાવમાં કુલ મળીને ૧,૩૦૦ રૂપિયાથી વધુનો વધારો થયો હતો.
અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના સંઘર્ષ દરમિયાન ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ૧૧૦ ડોલર પ્રતિ બેરલની ઉપર પહોંચી ગયા હતા, જોકે આ દરમિયાન તેમાં ઉતાર-ચઢાવ પણ જોવા મળ્યા હતા. રિપોર્ટ અનુસાર, ભારત દ્વારા આયાત કરવામાં આવતા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ભારતીય ખરીદદારો અને વિદેશી વિક્રેતાઓ વચ્ચે લગભગ બે મહિના પહેલા નક્કી થઈ જાય છે.
આનો અર્થ એ છે કે જો ભાવમાં ઘટાડાની અસર દેખાય પણ ખરી, તો તેની સપ્ટેમ્બર પહેલા દેખાવાની શક્યતા ઓછી છે. જૂનમાં જ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીથી તેલ પુરવઠો સુચારુ જાળવી રાખવા પર સહમતિ બની શકી હતી. બંને દેશો વચ્ચે સંઘર્ષ ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયો હતો.
૧૫ મેથી સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ ઘણા તબક્કાઓમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધારવાનું શરૂ કર્યું હતું. જૂનની શરૂઆત સુધી પેટ્રોલના ભાવ યુદ્ધ-પૂર્વના સ્તરની તુલનામાં લગભગ ૭.૮ ટકા અને ડીઝલના ભાવ ૮.૬ ટકા વધુ થઈ ચૂક્યા હતા.
પુરીએ કહ્યું કે ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓની કુલ અંડર-રિકવરી (પડતર અને વેચાણ કિંમત વચ્ચેની ખોટ) ૧.૧૮ લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ છે. જેમાં પેટ્રોલના વેચાણ પર ૧૯,૯૦૫ કરોડ રૂપિયા, ડીઝલ પર લગભગ ૧.૪૫ લાખ કરોડ રૂપિયા અને એલપીજી પર ૨૪,૧૪૮ કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન સામેલ છે.
મંત્રીએ જણાવ્યું કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ના એપ્રિલ-જૂન ક્વાર્ટર (જે યુદ્ધનો દોર હતો) માં ઓઈલ કંપનીઓની ખોટ લગભગ ૭૫,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા રહી હતી.
ક્રૂડ ઓઈલના ભંડાર પર પૂછાયેલા એક પ્રશ્નના જવાબમાં પુરીએ કહ્યું કે દેશ પાસે હાલમાં ૭૬ થી ૮૦ દિવસની જરૂરિયાત બરાબર ઓઈલ ભંડાર છે. જેમાં પાઈપલાઈનમાં રહેલું તેલ અને વ્યૂહાત્મક ભંડાર બંને સામેલ છે. આ ત્રણ મહિનાની જરૂરિયાત કરતા ઓછું છે.
તેમણે કહ્યું, ‘જ્યારે ભાવ ઓછા હોય ત્યારે ભંડાર વધારવો, સંગ્રહ ક્ષમતાનો વિસ્તાર કરવો અને દ્વિપક્ષીય ભાગીદારો સાથે સહયોગ વધારવો.. આ બધા પર એક સાથે કામ કરવામાં આવશે.’
આ પહેલા જૂનમાં હરદીપ સિંહ પુરીએ કહ્યું હતું કે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નરમાશ આવવાની શક્યતા છે, પરંતુ તાજેતરના દિવસોમાં તેમણે છૂટક ઈંધણના ભાવમાં ઘટાડાને લઈને કોઈ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો નથી.
ભારત પોતાની ઈંધણ જરૂરિયાતનો ૮૫ ટકાથી વધુ હિસ્સો આયાત કરે છે. આમ છતાં કેન્દ્ર સરકારે ભૂતકાળમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઘટવાનો પૂરો લાભ ગ્રાહકો સુધી કદાચ જ પહોંચાડ્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૪ થી ૨૦૧૬ અને ૨૦૨૦માં જ્યારે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ભારે ઘટાડો આવ્યો હતો, ત્યારે કેન્દ્ર સરકારે એક્સાઈઝ ડ્યુટી વધારી દીધી હતી, જેથી ગ્રાહકોને ઓછા ભાવનો પૂરો ફાયદો મળી શક્યો ન હતો.
પુરીએ એ પણ સ્વીકાર્યું કે ૨૦ ટકા ઈથેનોલ મિશ્રિત ઈંધણના ઉપયોગથી વાહનની માઈલેજમાં થોડો ઘટાડો આવે છે, પરંતુ તેમના મતે આ ઘટાડો ‘ખૂબ સામાન્ય’ છે.
