Jharkhand Student Protest: ઝારખંડ લોક સેવા આયોગ (જેપીએસસી) અને ઝારખંડ કર્મચારી પસંદગી આયોગ (જેએસએસસી)ની વિવિધ ભરતી પરીક્ષાઓમાં કથિત પેપર લીક અને અનિયમિતતાઓ સામે વિદ્યાર્થીઓનું આંદોલન સતત વધુ ઉગ્ર બનતું જઈ રહ્યું છે. રાંચીમાં 29 જુલાઈથી શરૂ થયેલું અનિશ્ચિતકાલીન ધરણું હવે ભૂખ હડતાળ સુધી પહોંચી ગયું છે.
આંદોલનને હવે કોકરોચ જનતા પાર્ટી (સીજેપી) ઉપરાંત ઑલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (આઇસા)નો પણ ટેકો મળી ગયો છે. આઇસાએ 7 ઓગસ્ટે ઝારખંડ વિધાનસભા કૂચનું આહ્વાન કર્યું છે, જેમાં સંગઠનની રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષા નેહા પણ સામેલ થશે.
રવિવારે (2 ઓગસ્ટ) રાજધાની રાંચીના જયપાલ સિંહ મુંડા સ્ટેડિયમમાં ધરણાનો પાંચમો દિવસ હતો. એ જ દિવસે વિદ્યાર્થી નેતા દેવેન્દ્ર નાથ મહતોએ અનિશ્ચિતકાલીન ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી હતી. એ જ સાંજે હજારો વિદ્યાર્થીઓએ મશાલ સરઘસ કાઢીને આલ્બર્ટ એક્કા ચોક સુધી કૂચ કરી અને ઝારખંડ મુક્તિ મોરચા (ઝામુમો)ના નેતૃત્વવાળી ગઠબંધન સરકાર વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર કર્યા.
વિદ્યાર્થીઓએ ચેતવણી આપી કે જો સરકારે તેમની માંગણીઓ પર ધ્યાન નહીં આપે તો આગામી થોડા દિવસોમાં તેઓ ઝારખંડ વિધાનસભાનો ઘેરાવ કરશે.
ભૂખ હડતાળ પર બેઠેલા દેવેન્દ્ર મહતો બન્યા આંદોલનનો ચહેરો
ઇન્ડિયા ટુડેના અહેવાલ અનુસાર, ભરતી પરીક્ષાઓમાં કથિત અનિયમિતતાઓ સામે ચાલી રહેલા આંદોલનનો ચહેરો વિદ્યાર્થી નેતા દેવેન્દ્ર નાથ મહતો બનીને સામે આવ્યા છે. દિલ્હીમાં પેપર લીક વિરુદ્ધ થયેલા વિદ્યાર્થી આંદોલન દરમિયાન સોનમ વાંગચુકની ભૂખ હડતાળ બાદ હવે મહતોએ પણ અનિશ્ચિતકાલીન ઉપવાસ શરૂ કર્યો છે.
મહતોએ રવિવાર રાતથી ભૂખ હડતાળ શરૂ કરતાં જણાવ્યું કે અનેક અઠવાડિયાંના વિરોધ પ્રદર્શન છતાં સરકાર તરફથી કોઈ ઠોસ પગલું ભરવામાં આવ્યું નથી, તેથી હવે તેમની પાસે આ જ માર્ગ બચ્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે આ આંદોલન હવે હજારો ઉમેદવારો માટે ‘કરો અથવા મરો’ની સ્થિતિ સુધી પહોંચી ગયું છે.
તેમણે સમર્થકોને આંદોલનને શાંતિપૂર્ણ અને બંધારણીય રાખવાની અપીલ કરતાં જણાવ્યું કે આ લડત કોઈ એક વ્યક્તિ માટે નહીં, પરંતુ ઝારખંડના લાખો યુવાનોના ભવિષ્ય માટે છે.
કોણ છે દેવેન્દ્ર નાથ મહતો?
દેવેન્દ્ર નાથ મહતો રાંચી જિલ્લાના એક ગામના રહેવાસી છે. તેમણે બુન્ડૂમાંથી શાળાકીય શિક્ષણ મેળવ્યું અને બાદમાં રાંચીની ડૉ. શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જી યુનિવર્સિટીમાંથી ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યું. તેમની પાસે સંસ્કૃત તેમજ કુડમાલી, જનજાતીય અને પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં પ્રથમ શ્રેણી સાથે અનુસ્નાતક પદવીઓ છે. તેમણે હજારીબાગમાંથી બી.એડ. પણ કર્યું છે.
વર્ષ 2024ની ઝારખંડ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં તેમણે તમાડ બેઠક પરથી અપક્ષ ઉમેદવાર તરીકે ચૂંટણી લડી હતી. તેઓ વર્ષ 2015થી વિદ્યાર્થી આંદોલનો સાથે જોડાયેલા રહ્યા છે અને શિષ્યવૃત્તિ, પેપર લીક, ભરતી નિયમો, અનામત નીતિ તેમજ જેપીએસસી-જેએસએસસીની પરીક્ષાઓમાં કથિત અનિયમિતતાઓ જેવા મુદ્દાઓ ઉઠાવતા રહ્યા છે.
શું છે વિદ્યાર્થીઓની માંગણીઓ?
પ્રદર્શનકારીઓ 19 એપ્રિલે યોજાયેલી 14મી જેપીએસસી સંયુક્ત પ્રારંભિક પરીક્ષા રદ કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. સાથે જ તેઓ છેલ્લા સાત વર્ષમાં જેપીએસસી અને જેએસએસસી દ્વારા યોજાયેલી તમામ ભરતી પરીક્ષાઓની સીબીઆઈ તપાસ કરાવવાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે પ્રવર્તન નિર્દેશાલય (ઈડી) સહિત અન્ય કેન્દ્રીય એજન્સીઓ દ્વારા પણ કથિત અનિયમિતતાઓની સ્વતંત્ર તપાસ કરાવવી જોઈએ.
આ ઉપરાંત વિદ્યાર્થીઓ ઓએમઆર શીટમાં ‘નોટ અટેમ્પ્ટેડ’ (પ્રશ્નનો જવાબ આપવામાં આવ્યો નથી)નો પાંચમો વિકલ્પ ઉમેરવાની તેમજ ભરતી એજન્સીઓમાં વ્યાપક સુધારા કરવાની પણ માંગ કરી રહ્યા છે.
‘સીઆઈડી તપાસ પર હવે વિશ્વાસ રહ્યો નથી’
ધરણા સ્થળે હાજર જેપીએસસી ઉમેદવાર રાહુલ કુમાર ક્રાંતિએ જણાવ્યું, ‘જેપીએસસીમાં ઘણી વખત પેપર લીક થઈ ચૂક્યા છે. આ વખતે ઉમેદવારોની ઓએમઆર શીટ લીક થઈ છે. મુખ્યમંત્રી હેમંત સોરેને સીઆઈડી તપાસના આદેશ આપ્યા છે, પરંતુ અમે તેનાથી સંતુષ્ટ નથી.’
તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે જેએસએસસી-સીજીએલ પેપર લીક કેસની અગાઉની તપાસોનું પણ કોઈ પરિણામ આવ્યું નથી અને આશંકા વ્યક્ત કરી કે હાલની તપાસ પણ થોડા મહિનાઓ પછી દબાવી દેવામાં આવશે.
ક્રાંતિએ જણાવ્યું, ‘હાલની સીઆઈડી તપાસ પરથી અમારો સંપૂર્ણ વિશ્વાસ ઊઠી ગયો છે. અમે છેલ્લા સાત વર્ષમાં જેપીએસસી અને જેએસએસસીની તમામ ભરતી પરીક્ષાઓની સીબીઆઈ તપાસ ઈચ્છીએ છીએ. નૈતિક આધાર પર મુખ્યમંત્રીએ પણ રાજીનામું આપવું જોઈએ.’
‘અમે ખેડૂત પરિવારોમાંથી આવીએ છીએ’
ગિરિડીહના વિદ્યાર્થી અંકિત કુમારે જણાવ્યું, ‘બંને આયોગોમાં ભ્રષ્ટાચારને કારણે હજારો વિદ્યાર્થીઓનું ભવિષ્ય દાવ પર લાગ્યું છે. અમારામાંથી મોટાભાગના લોકો ખેડૂત પરિવારોમાંથી આવીએ છીએ. અમે માત્ર લાયકાતના આધારે નિષ્પક્ષ તક ઈચ્છીએ છીએ.’
રાંચીની આદિવાસી વિદ્યાર્થીની સ્નેહાએ જણાવ્યું કે કથિત અનિયમિતતાઓમાં સામેલ લોકોને કડક સજા થવી જોઈએ અને 14મી જેપીએસસી પરીક્ષા રદ કરવી જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું, ‘હું વર્ષ 2023થી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરી રહી છું. જો સમાન અને નિષ્પક્ષ તક જ નહીં મળે તો નોકરી કેવી રીતે મળશે? હું મુખ્યમંત્રી હેમંત સોરેનને અમારી માંગણીઓ સાંભળવાની અપીલ કરું છું.’
પલામૂની અર્ચના કુમારીએ જણાવ્યું કે જ્યાં સુધી સરકાર તેમની માંગણીઓ સ્વીકારશે નહીં અને કથિત અનિયમિતતાઓ માટે જવાબદાર લોકોની જવાબદારી નક્કી કરશે નહીં, ત્યાં સુધી આંદોલન ચાલુ રહેશે.
લાતેહાર જિલ્લાના બાલુમાથના વિદ્યાર્થી શ્યામ બિહારી ગુપ્તાએ જણાવ્યું, ‘સરકાર હજુ પણ ઊંઘમાં છે. અમને દેશભરમાંથી ટેકો મળી રહ્યો છે. અલગ-અલગ શહેરોમાંથી લોકો ધરણા સ્થળે ભોજન મોકલી રહ્યા છે. અમે તે તમામ લોકોના આભારી છીએ, જેમના કારણે આ આંદોલન ચાલુ રાખવું શક્ય બની રહ્યું છે.’
‘સરકારે અમારી વાત પણ સાંભળી નથી’
રવિવાર સાંજે કાઢવામાં આવેલા મશાલ સરઘસમાં જોડાયેલા વિદ્યાર્થીઓએ આરોપ લગાવ્યો કે સતત આંદોલન છતાં સરકારનો કોઈ પ્રતિનિધિ તેમની સમસ્યાઓ સાંભળવા પણ આવ્યો નથી.
વિદ્યાર્થીઓએ જણાવ્યું, ‘અમે સતત પ્રદર્શન કરી રહ્યા છીએ, પરંતુ સરકારનો કોઈ અધિકારી અમને મળવા આવ્યો નથી. તેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ઝામુમોના નેતૃત્વવાળી ગઠબંધન સરકાર રાજ્યના હજારો વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનોની સમસ્યાઓ પ્રત્યે અસંવેદનશીલ છે.’
સીજેપીએ આપ્યો ટેકો
આંદોલનને કોકરોચ જનતા પાર્ટી (સીજેપી)નો પણ ટેકો મળ્યો છે. પાર્ટીના સ્થાપક અભિજીત દિપકેએ જણાવ્યું કે તેમણે રવિવાર રાત્રે દેવેન્દ્ર મહતો અને અન્ય વિદ્યાર્થી નેતાઓ સાથે વિડિયો કોન્ફરન્સ દ્વારા વાતચીત કરી હતી અને તેમના આંદોલનને ટેકો આપવાનો વિશ્વાસ આપ્યો હતો.
મહતોએ પણ ઇન્ડિયા ટુડે સાથેની વાતચીતમાં પુષ્ટિ કરી કે તેમની દિપકે સાથે વાત થઈ હતી અને તેમણે આ વાતચીતને સકારાત્મક ગણાવી હતી.
આઇસાએ વિધાનસભા કૂચની જાહેરાત કરી
આ દરમિયાન, ઑલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (આઇસા)એ પણ આંદોલનના સમર્થનમાં રાજ્યવ્યાપી વિરોધ પ્રદર્શન યોજ્યું. રાંચીના આલ્બર્ટ એક્કા ચોક ઉપરાંત ધનબાદ, ગિરિડીહ, રામગઢ, પલામૂ અને રાજ્યના અન્ય વિસ્તારોમાં પણ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યા.
આઇસાએ જાહેરાત કરી છે કે 7 ઓગસ્ટે આઇસા અને આરવાયએના સંયુક્ત આહ્વાન પર ઝારખંડ વિધાનસભા કૂચ યોજાશે, જેમાં દિલ્હીના જંતર-મંતર પર પેપર લીક વિરુદ્ધ થયેલા વિદ્યાર્થી આંદોલનનો મુખ્ય ચહેરો રહેલી આઇસાની કેન્દ્રીય અધ્યક્ષા નેહા પણ સામેલ થશે.
આઇસાએ જણાવ્યું કે વિદ્યાર્થીઓની માંગ માત્ર 14મી જેપીએસસી પરીક્ષા રદ કરાવવા સુધી મર્યાદિત નથી. સંગઠને જેપીએસસી, જેએસએસસી-સીજીએલ, જેપીએસસી-જેટ, સહાયક આચાર્ય, માધ્યમિક આચાર્ય, પોલીસ ભરતી સહિત વિવિધ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં કથિત પેપર લીક અને અનિયમિતતાઓની નિષ્પક્ષ તપાસ, દોષિતો સામે કાર્યવાહી, નિયમિત પરીક્ષા કેલેન્ડર જાહેર કરવાની અને ભરતી પ્રક્રિયાને પારદર્શક બનાવવાની માંગ કરી છે.
સંગઠનનું કહેવું છે કે ભરતી પરીક્ષાઓમાં સતત થઈ રહેલી ગેરરીતિઓ માટે ખાનગી એજન્સીઓ મારફતે પરીક્ષાઓ યોજવાની વ્યવસ્થા પણ જવાબદાર છે. આઇસાએ માંગ કરી છે કે પરીક્ષાઓ યોજવાની જવાબદારી સરકાર પોતે પોતાના હાથમાં લે, જેથી પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરી શકાય.
આઇસાએ મુખ્યમંત્રી હેમંત સોરેનને વિદ્યાર્થીઓના પ્રતિનિધિમંડળ સાથે વાતચીત કરીને તેમની સમસ્યાઓનું વહેલી તકે નિરાકરણ લાવવાની અપીલ કરતાં જણાવ્યું કે જો આવું નહીં થાય તો આંદોલન વધુ વ્યાપક સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
