Energy Infrastructure War: 21મી સદીમાં યુદ્ધ હવે માત્ર જમીન પર કબજો કરવા અથવા સરહદો ઓળંગવા પૂરતું રહ્યું નથી. રશિયા અને યુક્રેનની બરફથી ઢંકાયેલી સરહદોથી લઈને ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે ઉકળતા પશ્ચિમ એશિયા સુધી, દરેક વખતે મિસાઇલોનું નિશાન એક જ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્થળ તરફ વળે છે. આ એવું સ્થળ છે, જે દરેક દેશની જીવનરેખા છે અને જ્યાં દુશ્મનના સુસાઇડ ડ્રોન અને મિસાઇલ સૌથી પહેલા હુમલો કરે છે. આ સ્થળ પર થયેલો નાનો વિસ્ફોટ પણ દુનિયાની મોટી-મોટી સુપરપાવર્સને ઘૂંટણિયે લાવી દે છે અને તેમની સમગ્ર અર્થવ્યવસ્થાની કમર તોડી નાખે છે.
રશિયા-યુક્રેનથી ઈરાન-અમેરિકા સુધી કયું સ્થળ સૌથી વધુ સંવેદનશીલ છે?
આજના સમયમાં યુદ્ધની ડૉક્ટ્રિન બદલાઈ ગઈ છે. હવે દુનિયામાં જ્યારે બે દેશો એકબીજા સામે લડે છે ત્યારે તેમની બંદૂકો અને મિસાઇલ માત્ર એકબીજાના સૈનિકો પર જ નહીં, પરંતુ સીધી પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ગેસના ઠેકાણાઓ પર જઈને પડે છે. યુરોપમાં રશિયા-યુક્રેન હોય કે પશ્ચિમ એશિયામાં ઈરાન-અમેરિકા, આ યુદ્ધનું સાચું કેન્દ્ર હવે એનર્જી સાઇટ્સ બની ગયું છે. તેલની રિફાઇનરી, ગેસ પાઇપલાઇન અને સમુદ્રના તે માર્ગો, જ્યાંથી તેલના ટેન્કરો પસાર થાય છે, હવે યુદ્ધના સૌથી મોટા હથિયાર બની ગયા છે.
જો તેલનો પુરવઠો અટકી જાય તો દુશ્મનના વાહનો થંભી જાય છે અને સમગ્ર દુનિયામાં મોંઘવારીનું વાવાઝોડું આવી જાય છે. આ જ કારણ છે કે આજનું યુદ્ધ માત્ર જમીન કબજે કરવા માટે નહીં, પરંતુ દુનિયાની એનર્જીની નસ દબાવવા માટે લડવામાં આવી રહ્યું છે.
એક તેલની રિફાઇનરીથી આખી સેના કેવી રીતે અટકી જાય છે?
જ્યારે યુદ્ધ શરૂ થાય છે ત્યારે સૌથી પહેલા તેલના ડેપો અને રિફાઇનરીઓ પર જ બોમ્બ કેમ વરસાવવામાં આવે છે? તેનો જવાબ ખૂબ સીધો અને સરળ છે. આજના સમયમાં કોઈપણ સેના ઈંધણ વગર એક પગલું પણ આગળ વધી શકતી નથી.
ટેન્ક અને ફાઇટર જેટનું ઈંધણ: યુદ્ધમાં ચાલતા ભારે ટેન્ક, બખ્તરબંધ વાહનો અને આકાશમાં ઉડતા ફાઇટર જેટને ચલાવવા માટે લાખો લીટર ઈંધણની જરૂર પડે છે.
આર્થિક કમર તોડી નાખવી: કોઈપણ દેશ તેલ વેચીને જ યુદ્ધ લડવા માટે પૈસા એકત્ર કરે છે. જો તેની રિફાઇનરી સળગી જાય તો ન તો તેલ વેચાશે અને ન જ યુદ્ધનો ખર્ચ ઉઠાવવા માટે ખિસ્સામાં પૈસા બચશે.
જનતાનું દબાણ: જ્યારે શહેરોમાં પેટ્રોલ પંપ પર લાંબી-લાંબી કતારો લાગી જાય અને પેટ્રોલ-ડીઝલ મળવાનું બંધ થઈ જાય, ત્યારે દેશની અંદર જનતાનો રોષ ભભૂકી ઊઠે છે.
યુક્રેને રશિયાની નબળી નસ પર કર્યો હુમલો
રશિયા અને યુક્રેનના યુદ્ધમાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં એક નવો વળાંક આવ્યો છે. યુક્રેનને હવે સમજાઈ ગયું છે કે જો રશિયાને ઘૂંટણિયે લાવવું હોય તો તેના તેલના વેપારને ઝાટકો આપવો પડશે.
ડ્રોન હુમલાથી ધ્રુજી ઊઠી રિફાઇનરીઓ: યુક્રેને રશિયાની અંદર ઘૂસીને તેની સૌથી મોટી અને સૌથી જૂની તેલ રિફાઇનરીઓ પર સેંકડો ડ્રોન હુમલા કર્યા છે. મોસ્કોથી લઈને ઓમ્સ્ક અને તાતારસ્તાન સુધીની રિફાઇનરીઓમાં ભયાનક આગ લાગી અને ત્યાંનું કામકાજ ઠપ થઈ ગયું.
રશિયામાં પેટ્રોલનું સંકટ: આ હુમલાઓની અસર એટલી ગંભીર રહી કે રશિયાના અનેક વિસ્તારોમાં સામાન્ય લોકો માટે પેટ્રોલનું વેચાણ બંધ કરવું પડ્યું. વાહનોની લાંબી કતારો લાગી ગઈ અને સરકારને બહારથી તેલ મંગાવવાની ફરજ પડી.
આવકમાં મોટો ઘટાડો: રશિયા દુનિયાને તેલ વેચીને જે અબજો ડોલરની કમાણી કરતું હતું, તેમાં ભારે ઘટાડો આવ્યો. યુક્રેને સીધો જ રશિયાના તે ખજાના પર હુમલો કર્યો છે, જ્યાંથી યુદ્ધ માટે ભંડોળ મળતું હતું.
અમેરિકાએ ઈરાનને પહોંચાડી સૌથી મોટી આર્થિક ચોટ
અમેરિકાએ ઈરાનના એનર્જી ઠેકાણાઓ અને વ્યૂહાત્મક એનર્જી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને નિશાન બનાવીને અનેક સ્થળો પર હુમલા કર્યા છે. તાજેતરમાં દક્ષિણ ઈરાનના બુશેહર પ્રાંતમાં હુમલો થયો, જ્યાં ઈરાનનું એકમાત્ર નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા સંયંત્ર આવેલું છે અને તેની નજીક આવેલા એક મુખ્ય પાવર સ્ટેશન યુનિટ પર મિસાઇલ પડી હતી.
આ ઉપરાંત અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓએ મધ્ય ઈરાનના ઇસ્ફહાન પ્રાંતમાં પાવર પ્લાન્ટ્સ સાથે જોડાયેલા ગેસ રિડક્શન સ્ટેશનો તથા ખુઝેસ્તાન પ્રાંતના ખુર્રમશહરમાં વીજ સંયંત્રની નેચરલ ગેસ પાઇપલાઇનોને પણ નિશાન બનાવી હતી. આ હુમલાઓનો સીધો હેતુ ઈરાનના ગ્રિડ નેટવર્કને ઠપ કરીને ત્યાં વીજળીનું સંકટ ઊભું કરવું અને તેના પર આર્થિક દબાણ વધારવું હતો.
ઈરાન અમેરિકા સુધી તો પહોંચી શકતું નથી, પરંતુ તેના પર દબાણ બનાવવા માટે એનર્જીના સૌથી મહત્વપૂર્ણ માર્ગ હોર્મુઝને બંધ કરી દે છે. તેના કારણે અમેરિકા પર નૈતિક દબાણ સર્જાય છે અને અન્ય દેશો, યુદ્ધનો ભાગ ન હોવા છતાં, તેલની અછતનો સામનો કરે છે તેમજ તેમની અર્થવ્યવસ્થાની રીઢ પર પણ સીધી અસર થાય છે.
