Blood Donation Camp GST: બ્લડ ડોનેશન ભલે લોકોના જીવ બચાવી શકે, પરંતુ તે ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસિસ ટેક્સ (GST)માંથી છૂટ અપાવી શકતું નથી. ગુજરાત ઓથોરિટી ફોર એડવાન્સ રુલિંગ (AAR)એ એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું કે બ્લડ ડોનેશન કેમ્પનું આયોજન GST છૂટ માટે ચેરિટેબલ એક્ટિવિટી (ધર્માર્થ પ્રવૃત્તિ) માનવામાં આવશે નહીં.
જોકે, આ જ આદેશમાં ઓથોરિટીએ રાહત આપતાં એમ પણ કહ્યું કે યોગ કેમ્પનું આયોજન ધર્માર્થ કાર્ય છે અને તે ચેરિટેબલ એક્ટિવિટીની વ્યાખ્યામાં આવે છે. તેથી તેના પર કોઈ GST લાગશે નહીં.
શું છે સમગ્ર મામલો?
હકીકતમાં, આ નિર્ણય ગુજરાતના બનાસકાંઠા જિલ્લાના ડીસા શહેરમાં સ્થિત બિન-સરકારી સંગઠન (NGO) ‘સંસ્કાર ફાઉન્ડેશન’ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર આવ્યો છે. NGOએ પોતાની અરજીમાં સ્પષ્ટતા માંગી હતી કે તેના દ્વારા સંચાલિત વિવિધ જનકલ્યાણકારી અને તાલીમ કાર્યક્રમો GST અધિનિયમ, 2017 હેઠળ કર-છૂટના દાયરામાં આવે છે કે નહીં.
મામલાની સુનાવણી બાદ AARએ સ્પષ્ટ કર્યું કે સંસ્થા દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવતા યોગ કેમ્પને GSTમાંથી સંપૂર્ણ છૂટ મળશે. ઓથોરિટીએ તર્ક આપ્યો કે કાયદા હેઠળ ‘ધર્માર્થ પ્રવૃત્તિઓ’ (ચેરિટેબલ એક્ટિવિટીઝ)ની સત્તાવાર વ્યાખ્યામાં ‘ધર્મ, આધ્યાત્મિકતા અથવા યોગનો પ્રચાર-પ્રસાર અને પ્રોત્સાહન આપવું’ સ્પષ્ટપણે સામેલ છે, તેથી યોગ કેમ્પ ટેક્સ-મુક્ત રહેશે.
બ્લડ ડોનેશન કેમ્પ્સને GSTમાંથી કેમ ન મળી છૂટ?
ગુજરાત AARએ બિન-સરકારી સંગઠન (NGO)ની તે દલીલને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી, જેમાં બ્લડ ડોનેશન કેમ્પને ‘પ્રિવેન્ટિવ હેલ્થકેર’ (બીમારીથી બચાવતી આરોગ્ય સેવા) માનીને GSTમાંથી છૂટ આપવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. ઓથોરિટીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે બ્લડ ડોનેશન કેમ્પનું આયોજન એવી ધર્માર્થ પ્રવૃત્તિઓની શ્રેણીમાં આવતું નથી, જે કર-મુક્તિ માટે હકદાર હોય.
પોતાના આદેશમાં AARએ તર્ક આપ્યો, “રક્તદાન દરમિયાન કરવામાં આવતી લોહીની પેથોલોજિકલ તપાસ મુખ્યત્વે નેશનલ બ્લડ ટ્રાન્સફ્યુઝન કાઉન્સિલ (NBTC)ના માર્ગદર્શિકાઓ હેઠળ કરવામાં આવે છે, જેનો હેતુ માત્ર એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ડોનરથી દર્દીમાં કોઈ ચેપ ન ફેલાય. આ ઉપરાંત, બ્લડ પ્રેશર, પલ્સ રેટ, શરીરનું તાપમાન, હિમોગ્લોબિન અને વજન તપાસવા જેવી પ્રારંભિક મેડિકલ ચેક-અપ માત્ર રક્તદાન પ્રક્રિયાના સહાયક (એન્સિલરી) તબક્કા છે, કોઈ સ્વતંત્ર નિવારક આરોગ્ય સેવા નથી.” આ જ આધાર પર ઓથોરિટીએ બ્લડ ડોનેશન કેમ્પને GST છૂટ માટે અયોગ્ય ઠેરવ્યા.
AAR શું છે?
ઉલ્લેખનીય છે કે ઓથોરિટી ફોર એડવાન્સ રુલિંગ (AAR) કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રાલય હેઠળ રચાયેલું એક અર્ધ-ન્યાયિક નિકાય છે, જેનું મુખ્ય કાર્ય કર સંબંધિત જટિલ અને શંકાસ્પદ મામલાઓનો કાનૂની નિકાલ કરવાનો છે.
