India GDP Growth: 31 ઓગસ્ટે સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલયે જણાવ્યું કે નાણાકીય વર્ષ 2026-27ની એપ્રિલ-જૂન ત્રિમાસિકમાં ભારતની અર્થવ્યવસ્થા વાસ્તવિક રીતે 7.8 ટકાના દરે વધી. આ ભારતીય રિઝર્વ બેંકના 7 ટકાના અંદાજ કરતાં વધારે છે. ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) આથી પણ વધારે 8.2 ટકાના દરે વધ્યું. આ આંકડો જોવામાં સકારાત્મક હતો, પરંતુ આ જ સમયે MoSPIએ GDPની નવી શ્રેણી પણ જાહેર કરી, જેમાં આધાર વર્ષ 2011-12થી બદલીને 2022-23 કરવામાં આવ્યું. જાહેરાતના પાંચ દિવસ બાદ પણ આ આંકડો ચર્ચાનો વિષય બનેલો છે. આ ચર્ચા ભારતની આર્થિક સ્થિતિની સાથે દેશની સાંખ્યિકી સાથે જોડાયેલી રાજનીતિની જટિલતા પણ દર્શાવે છે.
અસાધારણ ઉપલબ્ધિ કે આંકડાઓની ચાલાકી?
શરૂઆતની પ્રતિક્રિયાઓ ખૂબ ઉત્સાહજનક હતી. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ એક્સ પર પોસ્ટ કરીને આ વિકાસ દરને તેલની કિંમતોના આંચકા અને સમગ્ર વિશ્વમાં સપ્લાય ચેઇનમાં આવેલી અડચણો છતાં હાંસલ થયેલી “ખૂબ મોટી ઉપલબ્ધિ” ગણાવી. સાથે જ તેમણે ટીકાકારો પર નિશાન સાધતા લખ્યું, “Doomsayers were doomed and India bloomed…yet again!”. એટલે કે નિરાશા ફેલાવનારાઓની વાત ખોટી સાબિત થઈ અને ભારત ફરી એક વખત આગળ વધ્યું.
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આ આંકડાનો શ્રેય સતત કરવામાં આવેલા સુધારાઓ અને “અર્થવ્યવસ્થાના ચુસ્ત સંચાલન”ને આપ્યો. HDFC Bankની મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી સાક્ષી ગુપ્તાએ અર્થવ્યવસ્થાની મજબૂતી પાછળ મજબૂત વપરાશ, સરકારી ખર્ચ, રોકાણ અને નિકાસને કારણ ગણાવ્યું. આ ઉપરાંત, PM-EACના સભ્ય સંજીવ સાન્યાલે કારોના વેચાણ અને કંપનીઓના નફાને સરકારથી અલગ એવા સંકેતક ગણાવ્યા જે આ વાતને સમર્થન આપે છે. તેમણે કહ્યું કે “કોઈ ગંભીર અર્થશાસ્ત્રી” આટલી મજબૂત આર્થિક વૃદ્ધિ પર સવાલ ઉઠાવશે નહીં.
ત્યારબાદ એક ટીકાત્મક મૂલ્યાંકન સામે આવ્યું. પૂર્વ નાણાં સચિવ સુભાષ ચંદ્ર ગર્ગે એનડીટીવીને કહ્યું કે નવી પદ્ધતિને ધ્યાનમાં રાખ્યા બાદ વર્તમાન કિંમતો પર વાસ્તવિક વૃદ્ધિ 7.8 ટકાના બદલે લગભગ 2.6 ટકા હતી. બિઝનેસ ટુડે અનુસાર, ગર્ગની ગણતરી પરથી જાણવા મળ્યું કે MoSPIની નવી શ્રેણીમાં ગયા વર્ષની પ્રથમ ત્રિમાસિક માટે નૉમિનલ GDP લગભગ 80 લાખ કરોડ રૂપિયા આંકવામાં આવ્યો, જ્યારે અગાઉનો અંદાજ લગભગ 86 લાખ કરોડ રૂપિયા હતો. ધ ફેડરલને આપેલા એક અલગ ઇન્ટરવ્યૂમાં ગર્ગે કહ્યું કે ભારતની વાસ્તવિક આર્થિક વૃદ્ધિ લગભગ 4-5 ટકાની આસપાસ હોઈ શકે છે. તેમણે “white lies, black lies, and statistics” એટલે કે “સફેદ જૂઠાણાં, કાળા જૂઠાણાં અને આંકડા” કહેવતનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. જોકે, તેમણે સીધી રીતે સરકાર પર છેતરપિંડીનો આરોપ લગાવવાનું ટાળ્યું. કોંગ્રેસ પાર્ટીએ તરત જ આ દાવાઓને આગળ વધાર્યા. પવન ખેડાએ કહ્યું કે ગર્ગે સરકારના આંકડાઓની “પોલ ખોલી દીધી” છે. જયરામ રમેશે 7.8 ટકાના આંકડાને “ખૂબ જ બદલાયેલું ચિત્ર” ગણાવ્યું. જ્યારે સુપ્રિયા શ્રીનેતે સરકાર પર આરોપ લગાવ્યો કે તેણે આધાર વર્ષના આંકડાઓમાં જાણીજોઈને ફેરફાર કર્યો, જેથી મુખ્ય વિકાસ દરને વધારીને દર્શાવી શકાય.
‘સફરજન અને નારંગી’
સરકારની પ્રતિક્રિયા તરત અને સ્પષ્ટ હતી. MoSPIના સચિવ સૌરભ ગર્ગે આંકડાઓમાં હેરફેરના આરોપો પર દુઃખ વ્યક્ત કર્યું. તેમણે તેને “દુઃખદ” ગણાવ્યું અને કહ્યું કે આ આંકડાઓ તૈયાર કરવામાં ખૂબ મહેનત લાગી છે. ગર્ગની ગણતરીની તકનીકી ટીકા અંગે કહેવામાં આવ્યું કે તેમણે જૂની 2011-12 આધારિત શ્રેણીના નૉમિનલ GDPના આંકડાની તુલના નવી 2022-23 આધારિત શ્રેણીના આંકડા સાથે કરી. અધિકારીઓએ તેને “સફરજન અને નારંગી”ની તુલના ગણાવી, કારણ કે બંને શ્રેણીમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા વજન, આંકડાઓના સ્ત્રોત અને અંદાજ લગાવવાની પદ્ધતિ અલગ-અલગ છે. BJPના અમિત માલવિયાએ પણ સુભાષ ચંદ્ર ગર્ગની 2.6 ટકાની ગણતરીને ખોટી ગણાવી અને તેમના પર સત્તાવાર આંકડાઓને ખોટી રીતે સમજવાનો આરોપ લગાવ્યો.
ચર્ચા ત્યારે વધુ તેજ થઈ ગઈ જ્યારે RBIના પૂર્વ ગવર્નર રઘુરામ રાજને પણ આ અંગે પોતાનો મત રજૂ કર્યો. તેમણે ગણિત અંગે વાત કરવાને બદલે જણાવાયેલા વિકાસ દરની અસર પર સવાલ ઉઠાવ્યો. રાજને પૂછ્યું કે જો અર્થવ્યવસ્થા ખરેખર આટલી ઝડપથી વધી રહી છે, તો નોકરીઓ કેમ વધી રહી નથી, ખાનગી રોકાણ ધીમું કેમ છે, ઉદ્યોગપતિઓ મૂડી લગાવવામાં કેમ અચકાઈ રહ્યા છે અને મોટા સ્તરે પૂરતું FDI કેમ આવી રહ્યું નથી. તેમણે તેને ભારતના જનસાંખ્યિક લાભના સંદર્ભમાં જોયું. તેમનું કહેવું હતું કે જો મજબૂત GDP વિકાસ દર નોકરીઓ અને રોકાણ ઊભું કરી શકતો નથી, તો દેશના યુવાનો અને કામકાજની વયના લોકો પાસેથી મળતી તકો બરબાદ થઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત, રોઇટર્સે જણાવ્યું કે કેટલાક ખાનગી અર્થશાસ્ત્રીઓએ આ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે GDP ડિફ્લેટર અન્ય કિંમતો સાથે જોડાયેલા સંકેતકોની તુલનામાં મોંઘવારીને ઓછી દર્શાવી રહ્યો હોઈ શકે છે. તેના કારણે વાસ્તવિક આર્થિક વિકાસ દર જરૂરિયાત કરતાં વધારે દેખાઈ શકે છે, પછી ભલે કોઈપણ શ્રેણીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે.
એવો આંકડો જે તકનીકી રીતે સાચો, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં સવાલોના ઘેરામાં
જ્યારે રાજકીય આરોપ-પ્રત્યારોપને અલગ રાખીને જોવામાં આવે છે, ત્યારે વિભાજિત મત સામે આવે છે. ખાસ કરીને આંકડાઓ સાથે જોડાયેલા મુદ્દા પર સરકારનો પક્ષ વધુ મજબૂત દેખાય છે. સામાન્ય રીતે GDPની તુલના એક જ અને સતત ઉપયોગમાં લેવાયેલી શ્રેણીની અંદર કરવામાં આવે છે. જ્યારે સુભાષ ચંદ્ર ગર્ગનો ચર્ચામાં આવેલો 2.6 ટકાનો આંકડો વાસ્તવમાં બે અલગ-અલગ શ્રેણીઓને જોડીને કાઢવામાં આવ્યો છે.
જોકે, આ તકનીકી મજબૂતી રઘુરામ રાજન અને અન્ય લોકો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા મોટા સવાલોનો જવાબ આપતી નથી. ધ વાયર દ્વારા આ જ આંકડાઓના વિશ્લેષણથી જાણવા મળ્યું કે મૅન્યુફૅક્ચરિંગનું વાસ્તવિક Gross Value Added (GVA) 9.2 ટકા વધ્યું, પરંતુ કુલ GVAમાં તેનો નૉમિનલ હિસ્સો અનેક દાયકાઓના સૌથી નીચા સ્તર 12.9 ટકા પર આવી ગયો. આ ઉપરાંત, નિકાસ (25.8 ટકા)ની તુલનામાં આયાત (30.9 ટકા) વધારે રહી. તેનાથી ચોખ્ખી નિકાસ ખાધ વધુ વધી ગઈ. જ્યારે ભારે નાણાકીય અને રાજકોષીય સહાય છતાં ચોખ્ખા પરોક્ષ કર સંગ્રહની વૃદ્ધિ 7.6 ટકાથી ઘટીને -0.4 ટકા થઈ ગઈ.
શું 7.8 ટકાનો આંકડો અર્થવ્યવસ્થામાં ખરેખર મોટો ફેરફાર દર્શાવે છે અથવા રોજગાર અને રોકાણના આંકડા અપડેટ થયા બાદ તેના પર ફરીથી વિચાર કરવામાં આવશે, તે આગામી બે કે ત્રણ ત્રિમાસિકમાં જાણવા મળશે. ત્યાં સુધી આ એક એવો અસામાન્ય મામલો બની રહેશે, જેમાં એક સીધો-સાદો આર્થિક આંકડો રાજકીય અને તકનીકી ચર્ચાનો મોટો મુદ્દો બની ગયો છે. આ ચર્ચા, માત્ર આંકડો નહીં, આ અઠવાડિયાની વાસ્તવિક કહાની છે.
