BRICS Summit 2026: આ BRICS શિખર સંમેલન એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે લગભગ 10 વર્ષ બાદ ભારતની ધરતી પર ફરી એકવાર દુનિયાની ત્રણ મોટી શક્તિઓ ભારત, રશિયા અને ચીનના પ્રમુખો એકસાથે BRICSના મંચ પર હશે. 12-13 સપ્ટેમ્બરે BRICS શિખર સંમેલનમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ પણ હાજર રહેશે. આ પહેલાં ત્રણેય નેતાઓ ઓક્ટોબર 2016માં ગોવામાં યોજાયેલા BRICS શિખર સંમેલન દરમિયાન ભારતમાં એકસાથે હતા.
બદલાઈ ગઈ છે દુનિયા
2016થી અત્યાર સુધી દુનિયા ઘણી બદલાઈ ચૂકી છે. 2016માં BRICSનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા અને વિકાસ હતો. 2026માં તેની સાથે યુદ્ધ, સરહદ વિવાદ, પ્રતિબંધો, ઊર્જા સુરક્ષા, ડૉલર, ચુકવણી વ્યવસ્થા સાથે બદલાતી વૈશ્વિક શક્તિઓનો પ્રશ્ન પણ જોડાઈ ગયો છે.
યુક્રેન સાથેના સંઘર્ષથી ઘેરાયેલું છે રશિયા
રશિયા ભારતનું જૂનું અને વિશ્વસનીય વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર રહ્યું છે, આજે પણ રશિયા ભારતનું મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ અને ઊર્જા ભાગીદાર છે, પરંતુ રશિયાની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિતિમાં ફેરફાર આવ્યો છે. 2022માં રશિયાએ યુક્રેન વિરુદ્ધ સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી અને રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષ હજુ પણ ચાલુ છે. અમેરિકા અને યુરોપે રશિયા પર અનેક તબક્કામાં પ્રતિબંધો લગાવ્યા છે. આ બધું હોવા છતાં ભારતે રશિયા સાથે પોતાના સંબંધો અને આર્થિક સંબંધો જાળવી રાખ્યા છે. રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં કાચું તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખ્યું છે, જ્યારે અનેક પ્રકારના દબાણ સામે આવ્યા હતા.
ભારતનું વૈશ્વિક કદ વધ્યું
2016થી અત્યાર સુધી દુનિયામાં ભારતની ભૂમિકા ઘણી વધારે પ્રભાવશાળી અને ‘સ્વતંત્ર’ બની છે. 10 વર્ષમાં ભારત અમેરિકા નજીક આવ્યું, પરંતુ રશિયા સાથે પણ સંબંધો જાળવી રાખ્યા અને ચીન સાથે તણાવ હોવા છતાં સંવાદના માર્ગો ખુલ્લા રાખ્યા. આ જ ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતાની ઓળખ પણ બની છે. ગ્લોબલ સાઉથમાં પણ ભારતનો અવાજ મજબૂત થયો છે. 2023ની G20 અધ્યક્ષતા દરમિયાન ભારતે વિકાસશીલ દેશોના મુદ્દાઓને પ્રાથમિકતા આપી અને આફ્રિકન યુનિયનને G20નું કાયમી સભ્ય બનાવવામાં ભૂમિકા ભજવી.
ભારત અને ચીન સંબંધોને સામાન્ય બનાવવાના પ્રયાસમાં લાગેલા
2016માં ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ ગોવા આવ્યા હતા અને ત્યારબાદ 2019માં પણ ભારત આવ્યા હતા, ત્યારે ભારત-ચીન સંબંધોમાં આજની સરખામણીએ ઘણી વધારે ગરમાહટ હતી. ત્યારબાદ 2020માં પૂર્વ લદ્દાખમાં LAC પર તણાવ વધ્યો હતો, જ્યારે ચીની સેનાએ LAC પર યથાસ્થિતિ બદલવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ભારતીય સેના અને ચીની સેના વચ્ચે ગલવાનમાં લોહિયાળ અથડામણ થઈ હતી. ત્યારબાદ LAC પર લાંબા સમય સુધી તણાવ રહ્યો અને બંને દેશોના સંબંધો પર તેની ખૂબ નકારાત્મક અસર પડી.
હવે બંને દેશો સંબંધોને ધીમે-ધીમે સામાન્ય બનાવવાના પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. LAC પર ડિસએન્ગેજમેન્ટ થયું છે એટલે કે બંને દેશોના સૈનિકો સામસામેથી હટી ગયા છે. જોકે તૈનાતી હજુ પણ યથાવત છે. બંને દેશો વાતચીત દ્વારા ઉકેલ લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે અને સંબંધો સુધારવા માટે અનેક પહેલ પણ કરી રહ્યા છે. ભારતે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે સરહદ પર શાંતિ અને સ્થિરતા બંને દેશોના વ્યાપક સંબંધો માટે જરૂરી છે.
BRICS બની ગયું છે મોટું પરિવાર
10 વર્ષ પહેલાં BRICSમાં માત્ર પાંચ દેશો હતા, ભારત, રશિયા, ચીન, બ્રાઝિલ અને દક્ષિણ આફ્રિકા. હવે BRICSનું વિસ્તરણ થઈ ચૂક્યું છે અને ઇન્ડોનેશિયા, ઇજિપ્ત, ઇથિયોપિયા, ઈરાન, UAE અને સાઉદી અરેબિયા પણ તેમાં સામેલ છે. આ વિસ્તરણથી BRICSનું ભૌગોલિક અને આર્થિક વજન તો વધ્યું છે, પરંતુ સાથે પડકાર પણ વધ્યો છે. નવા સભ્યોના પોતાના-પોતાના હિતો અને પરસ્પર મતભેદો છે. આ વખતે ઈરાન અને UAE જેવા દેશો વચ્ચે પશ્ચિમ એશિયાના સંકટને લઈને મતભેદ BRICS માટે સંયુક્ત નિવેદન તૈયાર કરવામાં સૌથી મોટો પડકાર છે.
